ریل گذارى در اقتصاد و هنر سیاستمداران

صالح اسکندری

ریل گذارى در اقتصاد هر کشورى هزینه بر است. هنر سیاستمداران، اقناع عمومى برضرورت تحول اقتصادى در جامعه است. مجارستان ظرف ده سال از یک کشورکاملا کمونیستى با سیستم اقتصادى متمرکز به یک اقتصاد باز و رقابتى دست یافت که امروز بیش از 90 درصد اقتصاد این کشور در دست بخش خصوصى قرار دارد. این کشور همزمان با فروپاشى اتحاد جماهیر شوروى دست به یک سرى اصلاحات اقتصادى عظیم زد و توانست حجم مبادلات تجارى خارجى خود را به رقمى قریب به 100 میلیارد یورو برساند.

چشم انداز سال 2020 مالزى در جنوب شرق آسیا یکى از قدرتهاى اقتصادى مهم و صنعتى است که اگر چه در زمینه Hi Tech نمى تواند به برخى کشورهاى اروپاى غربى و آمریکا برسد اما در سطوح مادون تر حرفهاى زیادى براى گفتن دارد. از 1980 به بعد، تلاشها بر گسترش و عمق‌دادن به اقتصاد بر پایه صنعتى شدن متمرکز شد، اجراى برنامه جامع صنعتی(1986-1995) در دستور کار قرار گرفت و پروژه‌هاى عمده صنعتى به اجراء در آمد. اوج این شکوفایى ر ا مى توان در فاصله سالهاى 1988 تا1997 مشاهده کرد. “ماهاتیر محمد” معمار مالزى نوین و تیم اقتصادى اش در این تحولات شگرف نقش محورى بازى کردند. نخست وزیر مالزى اگرچه به شدت توسعه گرا بود اما در عین حال به بومى سازى الگوهاى توسعه نیز تمایل داشت. وى توانست یک جامعه بیست میلیونى را با خود در این اصلاحات همراه کند و این هنر بزرگ وى و همچنین بیشترین خدمتى است که یک سیاستمدار مى توانست به اقتصاد یک کشور انجام دهد.

این روزها طرح تحول اقتصادى از سوى دولت توجه افکار عمومى را به نحو چشمگیرى به خود جلب کرده است. مطمئنا اصلاحات بنیادین در عرصه اقتصاد کشور ، نیازمند عزم ملى ، همراهى و همکارى عمومى است. پر واضح است که الگوهاى توسعه مانند نسخه هاى سازمان بهداشت جهانى همه گیر نیستند و هر کشورى باید با توجه به مقتضیات بومى و فرهنگى خود دست به اصلاحات اقتصادى بزند. اما تحقق این اصلاحات اقتصادى با اقناع عمومى میسر است. برخى بر این اعتقادند که اقناع عمومى از گذرگاه اجماع نخبگان یک جامعه مى گذرد. نخبگان نقش بسزایى در گفتمان سازى و فرهنگ سازى حتى براى اصلاحات اقتصادى دارند. الگو هاى فرمایشى در افکار عمومى پیچیده مانند جامعه ایران با واکنشهاى اجتماعى مواجه مى شوند. در دوره آقاى هاشمى علاوه بر ایرادات زیادى که به الگوى توسعه اقتصادى ایشان گرفته مى شد بخصوص در مورد کپى بردارى آن از جنوب شرق آسیا و سایر الگوهاى دهه شصتى توسعه،اما یک طرفه بودن و از بالا به پایین بودن آن نیز مزید بر علت شد که در سالهاى 74،75 و76 موجى از مخالفتها در جامعه پدید آید.

دولت نهم تمام هم و غم خویش را مصروف داشته تا از این دو آسیب در امان باشد و از یک سوراخ دوبار گزیده نشود. این دولت بارها تاکید کرده است که در مسیر کشف یک الگوى ایرانى و اسلامى توسعه حرکت مى کند و حتى حاضر است تاوان این آزمون و خطا را نیز بپردازد. احمدى نژاد بارها تاکید کرده است: الگوهاى اقتصادى و نظرى با مدل مکانیکى که در همه جاى دنیا یکسان است، متفاوت است.

از سویى این دولت در آغاز اجراى این تحولات با تاملى بیشتر از گذشته تلاش کرد طى جلساتى با رسانه ها و نخبگان اقتصادى کشور یک اجماع نخبگى در جامعه بر سر اجراى اصلاحات اقتصادى به وجود آورد و ضمن شنیدن تمام نظرات آنها را در بهبود این ریل گذارى اقتصادى ذى مدخل سازد.

سخن آخر اما اینکه هرچند این تامل دولت ستودنى است اما هنوز ناکافى بوده و در اذهان عمومى افق روشنى از تحولات اقتصادى به منظور هدفمند شدن تخصیص یارانه ها ترسیم نشده است. دستگاه اطلاع رسانى دولت، رسانه ها و نخبگان جامعه نقش مهمى در اقناع عمومى دارند و باید تمام امکانات خود را در این زمینه بسیج کنند. از سویى اجماع نخبگان به معناى تک صدایى در اصلاحات اقتصادى نیست و انتقادات سازنده مى تواند بخشى از نقاط کور و مبهم این طرح را بیشتر بنمایاند و مانع خطاهاى احتمالى گردد.

هنر یک سیاستمدار در ریل گذارى اقتصاد یک کشور تدارک صندلى و باز کردن جا براى سوار شدن یک جامعه در قطار اصلاحات اقتصادى است.