فرصت هاى تحول در عرصه دیپلماسى

مهدى تقوى

حضور گسترده دیپلماسى ایران در اجلاس کوالالامپور که با حضور ۸ قدرت آسیایى و آفریقایى برپا شده بخشى از سیاست «نگاه به شرق» دولت نهم است. در چارچوب این نگاه دولت دکتر احمدى نژاد کوشیده است از کنفرانس هاى منطقه اى و بین المللى به عنوان فرصت هایى براى تحقق دو اصل منافع ملى و منافع جهان اسلام بهره شایان ببرد.

شاید در میان نهادهاى منطقه اى وبین المللى، دى - هشت از آن دست تشکل هایى باشد که با جهان بینى دولت نهم پیوند فکرى عمیقى دارد. ترکیب اصلى این نهاد را کشورهایى تشکیل مى دهند که روزگارى پایه جنبش محبوب عدم تعهد را گذاشتند. سنگ بناى دى - هشت را نیز سیاستمدارى مسلمان - نجم الدین اربکان؛ نخست وزیر اسبق و اسلامگراى ترکیه - گذاشت که آرمان توسعه و تعالى جهان اسلام را داشت. بنابراین اهداف و فلسفه دى - هشت همان چیزى است که دولت نهم در منشور سیاست خارجى خویش براى حوزه کشورهاى جهان سوم و در حال توسعه مطرح کرده است. اما نکته شایان توجه این است که دیپلماسى دولت نهم با این باور در اجلاس دى- ۸ حاضر شده است که کشورهاى اسلامى چنان که انتظار مى رود از ظرفیت ها و استعدادهاى جمعى خویش براى تأمین منافع واهداف خویش بهره کافى نبرده اند. ضعف اراده و پدیده انفعال سیاسى در دیپلماسى ملت هاى درحال توسعه واقعیتى ناگوار و غیر قابل انکار است. نشانه بارز این ضعف نیز همانا این است که بسیارى از بنیاد ها وسازمان هاى پرآوازه در این سازمان ها یکى پس از دیگرى یا کارایى خویش را از دست داده اند یا میدان را به نفع قدرت نمایى سازمان ها و بازیگران غربى خالى گذاشته اند.

برهمین اساس دیپلماسى دولت نهم احیاى نقش این سازمان ها و نهاد ها را وجهه همت خویش ساخته است. با نگاه به کارنامه سه ساله فعالیت دیپلماسى دکتر احمدى نژاد مى توان این نکته را دریافت که بخش غالبى از رایزنى ها و پیگیرى هاى او صرف فعال ساختن این نهادهاى حقوقى وسیاسى شده است. در این راستا مى توان به مواردى مانند فعال شدن نهاد غیر متعهد ها در مسائل مهم جهانى اشاره کرد که قرار است به زودى فصل جدید فعالیت خویش را با برپایى اجلاس مهمى در تهران آغاز کند. همچنین مى شود به مشارکت تهران در دور جدید فعالیت سازمان شانگهاى اشاره کرد که با حضور دوقدرت دیگر یعنى چین وروسیه عملاً به حریفى تازه براى ناتو تبدیل شده است.

دیپلماسى دولت نهم با همین اندیشه به استقبال دور جدید فعالیت اجلاس دى - هشت رفته است.

به باور تهران ۸ قدرت عضو این سازمان داراى چنان پتانسیل ها و استعدادهایى هست که بتواند بر معادلات اقتصادى و بازار تجارت و دیپلماسى جهانى تأثیر بگذارد. قبل از هرچیز باید موقعیت ژئوپلیتیک آنها را به حساب آورد. هر کدام از کشورهاى عضو یکى از گلوگاه هاى مهم سیاست واقتصاد در سه نقطه مهم خاورمیانه، منطقه پاسیفیک و شبه قاره هند و آسیاى مرکزى را در دست دارند. در این باره کافى است به موقعیت پرجمعیت ترین کشور اسلامى یعنى اندونزى در خاوردور یا مصر در شمال آفریقا، ترکیه در تلاقى دروازه اروپا یا ایران و پاکستان در حوالى دریاى عمان و خلیج فارس توجه شود.

اما تردیدى نیست که مسیر حرکت گروه دى - هشت نیز مسیر سهل و آسانى نیست و از سوى نهادهاى رقیب، در تحقق اندیشه توسعه اسلامى با واکنش ها وکارشکنى هاى بسیارى روبه رو خواهند شد.

مهم این است که قافله کشورهاى اسلامى و درحال توسعه اراده وعزم پیمودن این مسیر سخت را پیدا کنند.

مى توان اجلاس کوالالامپور را از این نظر به فال نیک گرفت که در دوره اى بنیاد یک حرکت نوین را مى نهد که کمى آن سوى این اجلاس، گروه ۸ قدرت صنعتى با محوریت امریکا در بن بستى تاریخى بر سر مواجهه با بحران ها روبه رو شده اند. افق تازه اى که همزمان با روزهاى افول قدرت بوش نمایان شده فى نفسه فرصتى تاریخى براى خانواده دى - هشت است که هر کدام به نحوى طعم تلخ سلطه را چشیده اند. دولت نهم با همین چشم انداز به سوى پیمودن بسیارى از مرزهاى «ناممکن» ها گام برداشت و در مدت زمان سه سال در نقاطى گام نهاد که به صورت تاریخى حیاط خلوت غرب محسوب مى شدند و کسانى را در حلقه شرکایش وارد کرد که سالیان طولانى شریک اول کاخ سفید به حساب مى آمدند. اگر سال هاى اول دولت نهم شاهد تحکیم پیوندهاى دوستى سیاسى میان تهران و پایتخت هاى آمریکاى لاتین بودیم، امروز شاهد گسترش چتر حضور دولت نهم در میادین اقتصادى هستیم. دیپلماسى ایران با مجموعه اى از ایده هاو طرح هاى اقتصادى در اجلاس مهم کوالالامپورحاضر شده است؛ طرح هایى که بدون شک در صورت ظهور و بروز، باب تازه اى از مراودات و سرمایه گذارى در قلمرو کشورهاى اسلامى را خواهد گشود.