روسیه؛ تکاپوی فعال در پرونده فلسطین

علی تتماج

روسیه در سیاست خارجی خود تلاش دارد تا به عنوان بازیگری جهانی ایفای نقش نماید. در این طرح آنها با حضور در مناطق بحران‌خیز و ارائه طرح و راهکارهای دیپلماتیک برای اجرای اهداف خود گام برمی‌دارند. از مسائل مطرح در معادلات جهانی پرونده فلسطین و چگونگی اجرای صلح در خاورمیانه می‌باشد. اهمیت موضوع سبب شده تا در کنار سایر کشورها، روس‌ها نیز در صحنه حضور یافته و برای این مهم فعال شوند. روسها که با رایزنی‌های گسترده با مقامات رژیم صهیونیستی، تشکیلات خودگردان، گروه‌های مقاومت فلسطینی و کشورهای عربی حضور خود را در معادلات خاورمیانه تشدید کرده بودند، طرح برگزاری آناپولیس (2) را در مسکو مطرح ساختند. در شرایطی که آمریکا با نشست آناپولیس تلاش داشت تا به نوعی روند به اصطلاح صلح در خاورمیانه را به نمایش گذارد، روسها طرح آناپولیس (2) با محوریت بررسی پرونده فلسطین و سوریه را مطرح ساختند. بگونه‌ای که بخشی از نشست آناپولیس آمریکا تحت‌الشعاع این طرح قرار گرفت. با توجه به سیاست‌های جهانی روسها و روند فعالیتی آنها، رویکرد مسکو به پرونده فلسطین و ارائه چنین طرحی که خود بر عدم کارایی آن تردید دارند، می‌تواند چند هدف را پی‌گیری کند:

1) طرح اصلی روسها مقابله با یک جانبه‌گرایی آمریکا می‌باشد. به عبارتی دیگر مسکو تلاش دارد تا آمریکا در صحنه جهانی به تنهایی ایفای نقش ننماید. براین اساس مسکو برگزاری نشست آناپولیس را گامی ‌برای تک‌گویی آمریکا ارزیابی می‌کند لذا برگزاری نشستی برابر با آن را راهکاری برای مقابله قلمداد می‌کند. آنها در حالی این اقدام را انجام می‌دهند که برخلاف بوش که سیاستی یک جانبه داشته و صرفا به حمایت از صهیونیست‌ها پرداخته، امید دارند تا با بررسی خواسته‌های گروه‌های فلسطینی و سوریه در کنار سایر بازیگران، روندی همه‌جانبه از روند صلح خاورمیانه را به نمایش گذارند. البته روسها نیز می‌دانند که بدون توجه به خواسته‌های فلسطینیان هر نشستی محکوم به شکست است اما برای مقابله با آمریکا برگزاری این نشست را قابل تامل می‌دانند.

2) روسها تلاش مضاعفی را برای حضور در خاورمیانه و توسعه مناسبات با این منطقه آغاز کرده‌اند. رایزنی‌های گسترده مقامات روسی با سران و نمایندگان کشورهای این حوزه، بیانگر گرایش روس‌ها به این کشورها می‌باشد. مسکو که خاورمیانه را اصلی‌ترین محل بازیگری آمریکا و غرب می‌داند و از اهمیت جایگاه جهانی آن بویژه در بخش انرژی آگاه است و نیز بازار کشورهای عربی را برای فروش سلاح مناسب می‌بیند، تلاش دارد تا حضوری پر رنگ در این منطقه داشته باشد. مسکو امید دارد تا با بازیگری در پرونده فلسطین و صلح خاورمیانه به احیای جایگاه خود در میان این کشورها پرداخته تا در سایه آن اهداف کلان تری را اجرایی کند. این نکته قابل ذکر است که کشورهای عربی نیز نسبت به این تحرکات ابراز رضایت می‌کنند چرا که با وجود روسیه تعادلی میان بازیگران منطقه ایجاد می‌شود و به این ترتیب آنها بهتر می‌توانند به اهداف خود دست یابند. قابل تامل آنکه هدف کلان روسیه توسعه روابط با کل جهان اسلام است که با 5/1 میلیارد جمعیت ظرفیتی مهم از جامعه جهانی را تشکیل می‌دهند. روسیه همگرایی با جهان اسلام را در شرایطی که آمریکا و غرب جایگاهی در میان ملت‌های این کشورها ندارند برای احیای قدرت خود در برابر غرب مناسب ارزیابی کرده و تحرکات جدیدی در این زمینه آغاز کرده است.

در مجموع می‌توان گفت که روسیه با بازیگری در صلح خاورمیانه بویژه مطرح کردن ایده آناپولیس (2) تلاش دارد تا بار دیگر رو در روی آمریکا قرار گیرد و پرونده‌ای را که آمریکایی‌ها برای فرار از بحران‌هایشان تشکیل داده‌اند از حالت یک‌جانبه خارج و به نوعی شکستی پنهان را به واشنگتن تحمیل نماید. روسیه دریافته است که برگزاری نشستی همچون آناپولیس با ظاهری فریبنده برای صلح تلاش برای حفظ قدرت واشنگتن بوده لذا با تکرار آن در مسکو از یک سو به احیای قدرت و جایگاه جهانی خود اهتمام می‌ورزد و از سوی دیگر با تقسیم طرح به اصطلاح صلح مانع از تبلیغات جهانی واشنگتن می‌شود. در نهایت روسها به طور آشکار و پنهان به مقابله با آمریکا در خاورمیانه روی آورده‌اند در حالی که با نام صلح مانع از انتقاد یا رویارویی آمریکائی‌ها می‌شوند چرا که هرگونه مخالفت آمریکا به عنوان مخالفت با صلح قلمداد شده لذا واشنگتن چاره‌ای جز پذیرش بازیگری و توسعه نفوذ روسیه نخواهد داشت.