مسعود کتابی
به دنبال واکنش سریع و قاطع دولت روسیه به اقدام دولت انگلیس و اخراج چهار دیپلمات انگلیسی بحران سیاسی در روابط مسکو و لندن وارد فاز جدیدی شد. پس از آنکه دولت روسیه مخالفت صریح خود را با تقاضای بریتانیا برای استرداد «آندره لوگووی»، افسر سابق کاگب و متهم به قتل «الکساندر لیتویننکو» دیگر افسر سابق کاگب و ناراضی روسی که به انگلیس پناهنده شده بود اعلام نمود مقامات انگلیسی چهار دیپلمات روسی را از کشور خود اخراج کردند و تسهیلات صدور ویزا برای اتباع روسی را لغو نمودند. اخراج دیپلماتهای روس از لندن خشم مقامات کرملین را ایجاد نمود. وزیر خارجه روسیه اقدام لندن را «غیراخلاقی» و «تحریکآمیز» خواند و تهدید به اقدام «تلافیجویانه» نمود. «الکساندر گروشکو، معاون وزیر خارجه روسیه نیز بلافاصله در یک گفتوگوی تلویزیونی حاضر شد و گفت لندن «عکسالعمل مناسب» ما را خواهد دید. شاید به فاصله کمتر از 48 ساعت دستگاه دیپلماسی روسیه، به تلافی اقدام بریتانیا، چهار دیپلمات این کشور را از مسکو اخراج کرد. اقدام روسیه که واکنشی سریع، صریح و انقلابی به اقدام انگلیسیها بود مقامات بریتانیایی و برخی از مقامات اروپایی را به واکنش واداشت. دولت انگلیس بلافاصله تحرکاتی را آغاز کرد تا همبستگی و همراهی شرکای اروپایی خود را در اتحادیه اروپا به نفع لندن سامان دهد و علیرغم اینکه روسیه به مقامات اروپایی هشدار داده بود که خود را در تنشهای سیاسی میان مسکو و لندن وارد نکنند اما انگلیس خواهان مداخله اروپاییها و صدور بیانیهای از سوی پرتغال به عنوان رئیس اتحادیهای اروپا علیه اقدام روسیه و عدم همکاری آن در استرداد لوگووی شد.
بحران از آنجا آغاز شد که: در نوامبر سال گذشته الکساندر لیتویننکو عضو سابق سازمان پکک و ناراضی دولت مسکو به انگلیس پناهنده شده بود. چند روز پس از ملاقاتی که «آندره لوگووی» با وی در هتلی در لندن داشت او در بیمارستانی در این شهر فوت کرد و پزشکان انگلیس مرگ وی را ناشی از نفوذ ماده سمی پلونیوم 210 به بدن وی اعلام کردند. متعاقب آن پلیس و دادستان بریتانیا آندره لوگووی را مسئول مسمومیت و قتل لیتویننکو اعلام کردند و خواهان محاکمه وی شدند. در 28 مارس 2007 نیز دولت بریتانیا رسما از روسیه خواهان استرداد لوگووی به اتهام قتل لیتویننکو به لندن شد. دادستان کل روسیه پس از طرح اتهام علیه لوگووی گفت که هیچ راهی برای استرداد این شهروند روسی وجود ندارد چرا که قانون اساسی روسیه استرداد شهروند روسی مظنون به قتل الکساندر لیتویننکو مأمور اطلاعاتی سابق روسیه که در لندن اقامت داشته است را مجاز نمیداند اما آمادگی دارد تا دادگاه رسیدگی به اتهام وی در روسیه برگزار شود. کنوانسیون استرداد مجرمان سال 1975 به دولت روسیه اجازه میدهد از استرداد شهروندان خود خودداری کند. براساس همین کنوانسیون، بریتانیا نیز حق دارد محاکمه اندره لوگووی را در دادگاهی در روسیه تعقیب کند اما دولت بریتانیا محاکمه لوگووی در مسکو را ناعادلانه میداند.
بحران جاری، دومین بحران در روابط سیاسی مسکو – لندن طی یک سال گذشته و سومین بحران میان دو کشور طی یک دهه گذشته است. چند ماه پیش روسیه خواهان استرداد «بوریس برژوسکی»، میلیاردر روسی و مخالف دولت مسکو از دولت لندن که در ناآرامیهای سال گذشته این کشور نقش داشته است شد اما مقامات انگلیسی از استرداد وی امتناع ورزید.