صفحه جدید در مناسبات دمشق- بغداد/على امینی

با سفر «ولید المعلم»، وزیر خارجه سوریه به بغداد، مناسبات دیپلماتیک و تجاری دو کشور سوریه و بغداد وارد فاز جدیدی شد. سفر المعلم به بغداد و گفت وگو وی با مقامات عراقی برای از سرگیری مناسبات دو کشور، نخستین دیدار یک مقام ارشد سوری از عراق است. روابط دو کشور عراق و سوریه 25 سال پیش در اواخر سال 1979 بر اثر اختلافات میان دو شاخه حزب بعث دمشق و حزب بعث بغداد رو به تیرگی گذاشت و در سال 1980 به طورکامل قطع گردید. این روابط در آخرین، سالهای حاکمیت حزب بعث صدام در سال 1997 در محدوده کمک های اقتصادی و حمایت های بشردوستانه از سر گرفته شد و این همکاریها تا زمان فروپاشی حکومت دیکتاتوری عراق درآوریل 2003 پیشرفت های قابل توجهی داشت تا جائیکه زمینه های برقراری روابط دیپلماتیک دوجانبه فراهم شد. اشغال عراق توسط آمریکا و بحران های امنیتی متعاقب آن و اتهامات مکرر اشغالگران عراق به سوری ها، مانع هم گرایی دو کشور مسلمان و همسایه شد.
طی سال های اخیر حتی برخی مقامات عراقی هماهنگ با اشغالگران، دمشق را متهم کردند که از ورود شورشیان مسلح به عراق حمایت می کند و در ناآرامی ها و عملیاتهای تروریستی در این کشور نقش دارد اما سوری ها در هر مناسبتی این اتهام را رد کرده و به حمایت خود از تلاشهای موجود برای باز گرداندن امنیت و ثبات در عراق تاکید داشته اند و این اتهامات را طرح و نقشه اشغالگران برای فاصله انداختن میان دو ملت عراق و سوریه قلمداد می کردند.
واقعیت این است که اگرچه سوریه از سوی نومحافظه کاران آمریکا در ردیف سه کشور «محور شرارت» معرفی نشد اما این کشور از سوی مقامات آمریکایی در زمره کشورهای «شیطانی» و «مستبد و دیکتاتور» معرفی گردید و در طرح پنتاگون در ردیفهفت کشور اسلامی منطقه قرار داشت که بنا بود رژیم های آنها آن در طول دو دوره ریاست جمهوری جورج بوش پسر سرنگون شود. اتهامات پی درپی مقامات آمریکایی به دمشق برای گرفتن ابتکار عمل از مقامات این کشور با استفاده از عملیات روانی بود. طی همین مدت چندین پرونده قطور نظیر حمایت سوریه از شورشیان عراقی، پناه دادن به بقایای حزب بعث، حمایت از جنبش های اسلامی حماس و جهاد اسلامی و پناه دادن به رهبران و فعالان آنها در سوریه، حمایت از اردوگاه های فلسطینی ها در لبنان و مسلح کردن آنها برای انجام عملیات های استشهادی در سرزمینهای اشغالی فلسطین، حمایت از حزب الله لبنان و کمک به ایران در تسلیح حزب الله، حضور سیاسی، امنیتی و نظامی قدرتمند در لبنان، ترور حریری، نخست وزیر اسبق لبنان و ... از سوی آمریکائی ها برای انزوای کامل سوریه و سپس فروپاشی نظام سیاسی آن بود. به این ترتیب بخشی از این پرونده ها مربوط به مناسبات عراق و سوریه است که آمریکا عامل اصلی فاصله گرفتن آنها طی سالهای اخیر بوده است.
اگرچه آمریکائی ها؛ خواهان کمک سوریه به حل معضلات امنیتی عراق بوده و طی روزهای اخیر «جیمز بیکر» و برخی دیگر از مقامات امنیتی آمریکا دیدارهایی با مقامات سوری و از جمله المعلم وزیر خارجه و «عماد مصطفی» سفیر این کشور در آمریکا داشته اند اما برقراری روابط بغداد- سوریه حاصل نوعی اجماع میان مقامات دو کشور است و قدرتهای فرامنطقه ای در آن نقش موثری نداشته اند. کشورها دارای یک سری منافع مشترک هستند که با عوض شدن رژیم ها، این منافع به عنوان مولفه های ثابت تغییر نمی کند. از سویی برخی چالش ها و تهدیدات مشترک که پس از سقوط صدام برای دو دولت دمشق و بغداد ایجاد شده است زمینه مناسب تری را برای برقراری روابط و توسعه میان آن فراهم نموده است از جمله آنها حضور نظامی آمریکا در منطقه است که تهدیدکننده حیات سیاسی دو دولت «بشار اسد» و «نوری مالکی» است. اشغالگران با حضور در عراق و با حمایت از نیروهای سیاسی طرفدار خود سعی دارند تا دو دولت را تضعیف کنند.
با برقراری روابط میان دو کشور سوریه و عراق انگیزه های زیادی برای تحقق منافع طرفین، بین دو کشور ایجاد خواهد شد. در این صورت کنترل مرزها از سوی دولت سوریه می تواند موجبات اطمینان خاطر بیشتر دولت بغداد را فراهم کند. تا ثبات و امنیت در عراق روند رو به رشدی را بدنبال داشته باشد.
اگرچه تأمین امنیت و ایجاد ثبات در عراق نیازمند مولفه های بسیاری همچون عزم گروههای سیاسی عراق برای برقراری آشتی ملی، تلاش دولت برای ایجاد سازوکارهای امنیت ساز، قطع حمایت برخی از دولت های عربی از گروه های تروریستی و خروج اشغالگران از عراق است اما برقراری روابط میان سوریه و عراق یکی از مولفه های مهم و اثرگذار در ایجاد ثبات و امنیت در عراق است. چرا که به هر اندازه که کشورهای همسایه عراق به همدیگر نزدیک شوند امکان دخالت و شیطنت قدرتهای فرامنطقه ای و متحدین منطقه ای آنها در ایجاد و تشدید تنش های دوجانبه و نیز گسترش دامنه ناآرامی ها در عراق کاهش می یابد. تجربه سال های گذشته ثابت کرده که در شرایطی که مقامات دو کشور نتوانند از طریق گفت وگو و تعامل سازنده مشکلات خود را حل و فصل کنند فضا برای دخالت بازیگر فرامنطقه ای مهیا می شود. در شرایط جدید که سوریه روابط دیپلماتیک و اقتصادی خود را با عراق جدید برقرار کرده و به دنبال بسط تعاملات منطقه ای با کشورهای منطقه است سیاستهای آمریکا برای انزوای سوریه کارآمدی خود را از دست داده و در تحولات سیاسی و امنیتی عراق نیز با گزینه های محدودتری در تأمین منافع خود روبرو خواهد شد.