تحول اقتصادى؛ سیاه، سفید، خاکسترى

سیدجلال فیاضى

واکنش ها به طرح تحول اقتصادى دولت را مى توان در سه محور مورد ارزیابى قرار داد:

۱- برخى از چهره ها و رسانه هاى حزبى و منتقد دولت با رویکرد منفى نسبت به طرح آن را ناکارآمد و دولت را در اجراى آن ناتوان جلوه دادند. یک دولتمرد سابق آن را چوب دوم به بار شیشه اقتصاد ایران خواند و عده اى نیز اجراى طرح در سال پایانى دولت نهم را غیرممکن دانستند.

من این رویکرد را رویکردى بدبینانه و سیاه مى نامم و براین اعتقادم که اگر بیمارى هاى اقتصاد ایران شناخته شده است باید براى درمان جدى آن اقدام کرد.

۲- برخى دیگر با رویکردى کاملاً مثبت، طرح تحول اقتصادى را تنها نسخه شفابخش اقتصاد ایران مى دانند و براین اعتقادند که این یگانه راه حل تنها توسط این دولت قابل اجراست و البته هرگونه نقد و انتقادى نسبت به طرح را نیز بر نمى تابند و اصطلاحاً همه تخم مرغ هاى اقتصاد ایران را در سبد طرح تحول مى گذارند. این نگرش را رویکردى خوش بینانه و سفید مى نامم و معتقدم چنین نگاهى علاوه بر آن که دولت را به سوى یکسونگرى سوق مى دهد و از دیدگاه صاحبنظران و کارشناسان و نقد دلسوزان محروم مى کند، ویژگى انعطاف پذیرى را از طرح مى ستاند و در صورت احتمال - حتى اندک - عدم موفقیت ، به نومیدى مردم مى انجامد.

۳- اما نگاه سوم که از دیدگاه نگارنده یک نگرش واقع بینانه و اصطلاحاً خاکسترى است، نگرشى است که بر ضرورت چنین طرحى صحه مى گذارد، مهمترین بیمارى هاى اقتصاد ایران را در هفت محور طرح؛ نظام هاى یارانه ها، بانکى، مالیاتى، پولى، توزیع، گمرکى و بهره ورى مى داند اما بر این اعتقاد است که ابعاد مختلف سیاسى، اجتماعى، اقتصادى و حتى فرهنگى طرح بایستى همانطور که در این روزها شاهد هستیم، مورد بررسى و مداقه کارشناسى قرار گیرد. عزم ملى و هماهنگى سه قوه براى اجراى طرح ایجاد شده و از دیدگاه کارشناسان خبره و دلسوز اقتصادى به طور مستمر و در مسیر سیاستگذارى، برنامه ریزى و اجراى طرح بهره بردارى شود و در نهایت از هرگونه شتابزدگى در اجراى این اصلاحات پرهیز گردد.

چنین نگاهى، مى تواند نگرش هاى تک بعدى به تحولات اقتصادى ایران را کنار زده و با واقع بینى مقدمات اجراى آن را فراهم کند.

آخرین نکته اى که یادآورى آن ضرورى مى نماید مراقبت از سایه انداختن سیاست بر طرح تحول اقتصادى است. امسال، سال انتخاباتى شدن فضاى سیاسى کشور ماست و رقابت هاى احزاب و جریان هاى سیاسى براى انتخابات ریاست جمهورى در حال شکل گیرى است. هر سه نگرش سیاه، سفید و خاکسترى با آمیخته شدن با رقابت هاى سیاسى مى تواند به عواقب تلخى بینجامد. دیدگاه هاى بدبینانه و رقباى سیاسى دولت تحت تأثیر فضاى رقابت انتخاباتى ممکن است خداى نکرده به سنگ اندازى و چوب لاى چرخ دولت گذاشتن روى آورند. سپیداندیشان از ضعف ها و عواقب طرح غافل مى شوند و واقع گرایان نیز تحت تأثیر چنین فضایى از واقعیت ها فاصله مى گیرند.

تحول اقتصادى در ایران یک ضرورت اجتناب ناپذیر است و علم اقتصاد براى هر بیمارى اقتصادى نسخه هاى متعددى را پیشنهاد مى کند که باید با توجه به ظرفیت ها، امکانات و توانمندى هاى بومى، نسخه بهینه را برگزیده و با بهره گیرى از تجربیات جهانى پیش رفت و لازمه چنین پیشرفتى واقع گرایى و انعطاف پذیرى سیاستگذاران، مشاوران و مجریان طرح تحول اقتصادى است. به طورى که هیچگاه منافع مردم و ظرفیت هاى جامعه از نظر دور نماند.