بحران هویت در ناتو

ایران:رهبران ۲۶ کشور عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالى ( ناتو) روز هاى سه شنبه و چهارشنبه در «ریگا» پایتخت لتونى تشکیل جلسه مى دهند.براساس آنچه «یاپ دو هوپ شفر» دبیر کل ناتو گفته است؛ موضوع افغانستان اولویت اصلى اجلاس ریگا خواهد بود.
سران ناتو همچنین به بحث و تبادل نظر در باره عملیات و مأموریت هاى ناتو در کوزوو، عراق، دارفور و مدیترانه مى پردازند.علاوه بر این طرح آموزشى دانشکده دفاعى ناتو در رم- که ویژه شرکاى مدیترانه اى ناتو و همچنین اعضاى طرح موسوم به همکارى استانبول است- در اجلاس ناتو ارائه خواهد شد.تاکنون بحرین، قطر، کویت و امارات به طرح همکارى استانبول ملحق شده اند.
ناتو در آوریل ۱۹۴۹ در دوران جنگ سرد با هدف مقابله با شوروى و نفوذ کمونیسم تشکیل شد.پس از فروپاشى شوروى بسیارى بر این گمان بودند که پیمان آتلانتیک شمالى فلسفه وجودى خود را از دست داده و این پیمان سرنوشتى همانند «پیمان ورشو» خواهد داشت.سالیان درازى از سقوط کمونیسم در شوروى گذشته است، اما ناتو باز مى کوشد مأموریت هاى تازه اى در مقایسه با دوران جنگ سرد براى خود تعریف و طراحى کند.
پیمان آتلانتیک شمالى در ۴ آوریل ۱۹۴۹ در ابتدا از طرف آمریکا، کانادا، کشورهاى بنه لوکس Benelux ایتالیا، فرانسه، پرتغال، ایسلند، نروژ، دانمارک و انگلستان به امضا رسید.پنج ماه پس از آن این پیمان به طور رسمى به اجرا در آمد.اگر چه در مقدمه این پیمان گفته شده که امضا کنندگان مفاد اعلامیه حقوق بشر و مصوبات سازمان ملل را در سر لوحه اهداف و کارهاى خود قرار خواهند داد و به منظور استقرار صلح و آرامش به اصطلاح براى ایجاد دموکراسى و آزادى هاى فردى و تسلط قانون بر کشورهاى عضو تلاش خواهند کرد، اما در عمل، چهل سال جنگ سرد و مقابله با شوروى و کمونیسم سایه بلند خود را به این پیمان افکند.با فروپاشى شوروى پیمان ناتو دیگر نمى توانست راهبرد پیشین خود را توجیه کند لذا عصر پس از سقوط و اردوگاه نظامى سیاسى شرق، اعضاى ناتو را در جست وجوى هدف و توجیه تازه اى براى بقا سرگردان کرد.
در سال ۱۹۹۰ سران ناتو نشستى در Turnburry انگلستان بر پا کردند و در آن به بیانیه اصلى ناتو که در آن تردید هاى جدى به وجود آمده بود، متممى افزودند که به متمم ترنبرى شهره شد.در این متمم اعضاى ناتو دست دوستى و همکارى به سوى کشورهاى بلوک شرق دراز کرده و اعلام کردند با توجه به دگرگونى هاى پیش آمده لزوم دوستى و همکارى امرى ضرورى و اجتناب ناپذیر است.
سرانجام در سال ۱۹۹۱ سران ناتو تصمیم گرفتند متناسب با دگرگونى هاى بنیادینى که در جهان پدید آمده بود، پیمان آتلانتیک شمالى را از حالتى نظامى به سیاسى تبدیل کنند.لذا سران ناتو از این پس بر مقوله اى به نام جهانى شدن مسائل امنیتى تأکید کردند و نقش سیاست و دیپلماسى را در مقابل نظامیگرى برجسته تر کردند.اما در عین حال این «حق ویژه» را نیز براى خود قائل شدند که در صورت لزوم نیروهاى خود را حتى در خارج از حوزه کشورهاى عضو مستقر کنند.
آزمون دشوار افغانستان
موضوع اصلى اجلاس سران ۲۶ کشور عضو ناتو که سه شنبه و چهارشنبه در ریگا مرکز لتونى برگزار مى شود، «افغانستان» خواهد بود.
شکست نظامى ناتو در افغانستان و افزایش تلفات آن در مناطق جنوبى وجنوب شرقى این کشور، سران ناتو را مجبور کرده است که به راه حلى براى جلوگیرى از آنچه شکست ابهت ناتو خوانده مى شود بیندیشند.
روزنامه انگلیسى گاردین چندى پیش در مقاله اى با اشاره به اجلاس ریگا نوشت: «ناتو با شکست نظامى در افغانستان دچار بحران اعتبار شده است و به خلق دوباره خود مى اندیشد.»
سران ناتو این روزها، شکست هاى سنگینى را در افغانستان متحمل شده اند و با این شکست هاست که مفهوم بازسازى و تجدید حیات معنا پیدا مى کند.
گزینه هاى متفاوتى براى خلق دوباره ناتو از سوى کشورهاى عضو این پیمان مطرح شده است.در این وادى است که مناقشه وجدلى پردامنه میان اعضاى ناتو در مى گیرد در این مجادله، اعتقاد آمریکایى هااین است که ناتو به یک سازمان جهانى تبدیل شود و پیمانى میان غرب با سایر نظام هاى سیاسى بسته شود که داراى سبک و اصول آمریکایى مانند استرالیا، ژاپن و کره جنوبى که بسیار دورتر از اطلس شمالى هستند.این در حالى است که بسیارى از سران ناتو پیشنهاد آمریکا را بشدت رد مى کنند، زیرا آنها معتقدند ناتو نباید تبدیل به پلیس جهانى شود.فرانسه و اعضاى جدید ناتو مانند کشورهاى مرکز و شرق اروپا بویژه لهستان با این پیشنهاد بشدت مخالفت کرده اند.
مأموریت اجلاس «ریگا»
در اجلاس ریگا سندى محرمانه با عنوان «راهنماى جامع سیاسى» در مورد دکترین نظامى و مقتضیات ناتو با توجه به شرایط امروز جهان مورد بحث قرار خواهد گرفت.این سند، چارچوب و خط مشى سیاسى ناتو را براى تحول و دگرگونى این سازمان ظرف ۱۰ تا ۱۵ سال آینده مشخص کرده است.این سند ضمن تأکید بر نقش سنتى و مرکزى ناتو- که دفاع از همه اعضاست- به این نکته هم اشاره مى کند که تهاجمات وسیع پیمانى برضد ناتو غیر محتمل است.طبق این سند محرمانه وظیفه اصلى ناتو بر این مبنا تجمیع قدرت در مبارزه با تروریسم و دفاع از سرزمین، اموال، زیر ساخت ها و مردم کشور هاى عضو است.در این سند، تروریسم و سلاح هاى کشتار جمعى اصلى ترین دشمنان ناتو هستند.
براین اساس، وظیفه دیگر ناتو حمایت از سیستم اطلاع رسانى بر ضد تهدید اطلاعاتى دشمنان و نیز شناسایى عناصر دشمن در مناطق شهرى و حومه تعریف شده است.
اجلاس ریگا در عین حال با مسائل و موضوعات دیگرى نیز دست به گریبان است؛ در غیاب مسکو در اجلاس سران در ریگا موضوع پیوستن گرجستان به این پیمان و نیز موضوع اعزام کشتى هاى آمریکا به دریاى سیاه مورد بحث قرار خواهد گرفت.
تلاش براى افزایش نیروهاى ناتو در افغانستان از دیگر بناهاى طراحى شده برخى کشورهاى این پیمان مانند انگلیس و آمریکا در اجلاس ریگا خواهد بود.بر این اساس قرار است جیمز جونز فرمانده ارشد ناتو در این اجلاس از تشکیل شدن و آماده به کار بودن نیروى جدید ۲۵ هزار نفرى ناتو خبر  دهد.این پیشنهاد انگلوساکسونى اما طرحى است که در میان اعضاى ناتو، مخالفان جدى دارد. جناح آمریکایى - انگلیسى ناتو در حالى از اعزام نیروهاى بیشتر به افغانستان سخن به میان آورده اند که با افزایش حملات طالبان هر روز شاهد افزایش تلفات نیروهاى ناتو بویژه در مناطق جنوبى افغانستان هستیم. اینجاست که آلمان و جناح اروپایى ناتو بیشترین مقاومت ها را در برابر درخواست براى اعزام نیروى نظامى بیشتر به افغانستان دارند و کشورهاى دیگرى همچون فرانسه نیز با اعزام نیروهاى نظامى خود به ایالات جنوبى افغانستان بشدت مخالفت مى کنند و ترجیح مى دهند که سربازانشان در مناطق آرام شمال این کشور باقى بمانند.در روزهاى اخیر در برلین صداى بلند این اعتراض شنیده مى شود که ناتو یک طرح جامع براى افغانستان و یک راهبرد جامع براى آینده این پیمان ندارد و بدین دلیل دولت و مجلس آلمان خواستار آن هستند که ناتو در آینده تصمیمات و اقدامهاى خود را به طور مشترک به انجام برساند؛ مرکل قصد دارد در اجلاس ریگا این موضوع را روشن کند که دو موضوع بازسازى و تأمین امنیت در افغانستان مقوله  هاى جدا از یکدیگر نیستند.به هر حال واکنش منفى آنگلامرکل صدراعظم و فرانس یوزف یونگ وزیر دفاع آلمان نسبت به درخواست ناتو براى اعزام نیروهاى ارتش آلمان به جنوب افغانستان، ممکن است به تنش و منازعه شدیدى در اجلاس ریگا بینجامد.این اختلاف نظر از آنجا ناشى مى شود که ناتو از یکسو خواستار حضور هرچه بیشتر نیروهاى نظامى در جنوب افغانستان است و از سوى دیگر برلین و جناح اروپایى ناتو با رد این درخواستها مى گویند اعزام نیرو به جنوب افغانستان مأموریت بازسازى نیروهاى نظامى این کشور را در شمال افغانستان به مخاطره خواهد انداخت.این در حالى است که آمریکا، انگلیس، هلند و کانادا به طور صریح اعزام نظامیان آلمانى را به جنوب افغانستان خواستار شدند و معتقدند که نیروهاى آنان دراین منطقه با مرگ دست و پنجه نرم مى کنند، اما نظامیان آلمانى در شمال افغانستان خدمتى آرام و راحت دارند.