ستاره فقاهت، سیاستمدار با بصیرت

گردآوری : احسان آیتی

آیت الله سید محمد کاظم طباطبائی یزدی در سال 1248 هـ. ق به دنیا آمد. در آغاز به حوزه علمیه دو منار یزد رفت پس از آن به حوزه علمیه مشهد و سپس به اصفهان و بعد به نجف مهاجرت نمود. در نجف از درس میرزای شیرازی بزرگ و شیخ مهدی آل کاشف الغطاء و ... استفاده کرد. پس از مهاجرت میرزا به سامرا ، سید محمد کاظم تدریس خود را به طور رسمی شروع کرد. حوزه درسش آنقدر پربار و گیرا بود که نزدیک به200 عالم در سر درس فقه وی حاضر می شدند. از جمله معروف ترین شاگردان ایشان شیخ عبدالکریم حائری یزدی (موسس حوزه علمیه قم)،آقاضیاء عراقی، سیدحسن مدرس، آیت الله بروجردی (مرجع عالیقدر جهان اسلام)، سید عبدالحسین شرف الدین عاملی، می باشند.

پس از وفات میرزا با اصرار علما و مردم مرجعیت شیعه را به عهده گرفت و پس از وفات آخوند خراسانی ، مرجعیت تام یافت. در جریان مشروطیت وی با بصیرت الهی خود از همان آغاز می دید که دستی پنهان در کار است و مشروطیت را از مشروعیت و اسلامی بودن جدا می کند. او به جمعی از شاگردان گفت: «عاقبت مشروطه را تاریک می بینم چون این آقایان به اسلام و روحانیت رحم نخواهند کرد. من می بینم روزی را که عمامه از سر روحانیون برداشته و آنان را از صحنه خارج خواهند کرد.» ایشان همچنین نسبت به قانون اساسی حکومت عثمانی مخالفت کرد و لذا از سوی حکومت عثمانی، از عراق اخراج گردید. آیت الله یزدی معتقد بود شعارعثمانی، شعار غربی است و گرفته شده از غرب است و اینهائی که دم از آزادی می زنند جز نابودی اسلام چیزی در سر ندارند.

هنگامی که ایتالیا برای اشغال لیبی حمله کرد، آیت الله یزدی فتوای جهاد را صادر کردند: «...بر عموم مسلمانان از عرب و ایرانی واجب است که خود را برای راندن کفار از مملکت اسلامی مهیا سازند و از بذل مال و جان در راه بیرون راندن نیروهای ایتالیا از لیبی و اخراج قوای روسی و انگلیسی از ایران، هیچ فروگذار نکنند ». با شروع جنگ جهانی سید ، فتوای جهاد بر ضد انگلیسی ها را صادر کردند. پس از این فتوا علما و مردم به جبهه جنگ رفتند و در این جنگ پسر ایشان به نام سیدمحمد به شهادت رسید. سید از مبارزه اقتصادی نیز با استعمارغفلت نداشت و متوجه بود که استقلال سیاسی بدون استقلال اقتصادی ممکن نیست. بنابراین، با تحریم کالاهای غربی تلاش کرد تا از این طریق، به مبارزه با آنان برخیزد.

وی در 28 رجب سال 1337 ق در سن 91 سالگی، به ملکوت اعلی پیوست . فرزندش سید علی ، بر جنازه پدر نماز خواند و بدن مبارک را در صحن مطهر حضرت علی(ع)، در ایوان کبیر پشت سر مبارک حضرت علی و در جوار پسر شهیدش به خاک سپردند.

عروه الوثقای مجتهدین

العروه الوثقی مهمترین تالیف آیت الله سید محمد کاظم یزدی به حساب می آید. این اثر فقهی به حدی معروف است که مولف آن به «صاحب عروه» شناخته می شود. این کتاب از مهمترین کتب فتوایی نزد شیعه امامیه است.

در مقدمه کتاب «مستمسک العروه الوثقی» تالیف آیت الله سید محسن طباطبایی حکیم که اولین شرح بر «العروه» می باشد آمده است :«کتاب پرارزش عروه الوثقی از حیث دقت و تحقیق، به گونه ای است که در حوزه های محور درسی بسیاری از فقها قرار می گیرد.»

کتاب در زمان حیات نویسنده، به عنوان رساله علمیه بود و بعد از وفات او ، همواره مورد توجه مراجع تقلید بعدی، فضلا و بزرگان بوده است.

هم اکنون مدرسان و مراجع تقلیدی که درس خارج دارند، همین کتاب را اساس و پایه استدلال قرار می دهند. این نشان می دهد که آیت الله یزدی در میان علما و مراجع تقلید مقبولیت عامه دارد. و هیچ خانه ای از خانه های علما را نمی توان یافت که در آن این کتاب وجود نداشته باشد.

از سید یزدی، اثری ادبی با عنوان «بستان راز و گلستان نیاز» بر جای مانده است که مجموعه نظم و نثر ادبی است و شامل مناجاتنامه نیز هست که با این ابیات شروع می شود:

کاظما تا کی به خواب غفلتی

فکر خود کن تا که داری مهلتی

کاظما عمرت هدر شد در خیال

شرم بادت از خدای لایزال

کاظما برخیز و فکر راه کن

توشه ای از بهر خود همراه کن

کاظما از بیخودی سوی خود آی

خرده خرده روی کن سوی خدای