ماموریت جدید حکومت‌های عربی

حسین امیدى

دوشنبه گذشته رایان کروکر و دیوید پترائوس در عربستان با ملک عبدالله و دیگر مقامات عربستان دیدار کردند که از مفاد آن اطلاعاتی منتشر نشده است. ولی از آنجا که موضع سعودی درخصوص عراق و عملکرد های آمریکا روشن است و کروکر و پترائوس پس از گزارش به کنگره و سنا، بلافاصله در عربستان حضور می یابند، تا در مسیر محتوای گزارش خود، به فعال کردن زمینه های عربی در عراق بپردازند، ماهیت و سمت گیری این دیدار قابل درک خواهد بود.

پایه این رفتار آمریکایی چنین است که نئومحافظه کاران و حداقل جمهوریخواهان معتقدند اگر نمی توان به پیروزی کامل در عراق دست یافت، باید از شکست جلوگیری کرد و به حداقل های پیروزی هم قناعت نمود. جریان مقابل آنها ( دمکراتها) معتقدند بحران عراق یک مصیبت ملی برای آمریکا و یک فاجعه اقتصادی و منطقه ای است و لذا پایان دادن به این چالش ملی، از بالاترین منافع ملی آمریکا محسوب می شود.این دیدگاه را برژینسکی مطرح می کند و لذا کاندیداهای دمکرات نیز پروسه یک تا دوساله برای عقب نشینی از عراق را توصیه می کنند. این در حالی است که دیدگاه اول برای فرار از شکست، حتی حضور صدساله در عراق را ضروری می دانند. کارنامه ای که کروکر و پترائوس به ارکان قانونگذاری و تصمیم سازی آمریکا ارائه کردند، بدنبال فرمولی است که این حضور را توجیه کرده ومهم تر اینکه با مشارکت دهی فعال هم پیمانان منطقه ای هزینه های خود را کاهش داده و تضادهای منطقه ای را در صحنه عراق فعال کنند و رقابتها را به داخل عراق بکشانند. در واقع حکومت بوش زمانی که فکر می کرد با یکجانبه گرایی، امکان پرچمداری هژمونی جهانی را کسب می کند، به تمامی بازیگران کوچک و بزرگ جهانی، بانگاهی سلسله مراتبی و بسیار پرفاصله با خود می نگریست و حال که عراق به مهمترین چالش سیاست خارجی بوش تبدیل شده، آماده است تا چالش های خود را با دیگران تقسیم کرده و ترجیحا در پشت صحنه عراق، مدیریت کلان را در اختیار داشته باشد. عربستان که بارها از عملکرد آمریکا برای براندازی در عراق انتقاد نموده و حاصل و کارنامه آمریکا در عراق را به سود ایران و نفوذ منطقه ای ایران می داند، از طریق تحریک و اعزام سلفی های افراطی به عراق و یا حمایت های مالی گسترده از جریانهای مختلف سنی به بن بست رسیده، خواستار سهم نفوذ در عراق است تا حکومت شیعی عراق مهار و در صورت امکان براندازی یا استحاله گردد.

این تقاطع منافع آمریکایی و سعودی، فلسفه دیدار کروکر- پترائوس از عربستان است تا فصل جدیدی از حضور کشورهای عربی در عراق آغاز شود. آنچه تا امروز ثبت شده این است که هیچ کشور عربی حکومت مالکی را به رسمیت نمی شناسد و آن را با چماق «حکومت شیعی و ایرانی» تحت فشار قرار داده است.

آمریکا و حکومت بوش نمی توانند هزینه های مالی، امنیتی و سیاسی در عراق را متحمل شوند و حتی برای حضور نظامیان خود در عراق بدنبال دریافت بخشی از هزینه های آن از دولت عراق می باشند. در بخش زیر سطح ملی عراق نیز، هزینه رضایتمندی گروه های کردی و سنی را از کیسه دولت عراق می پردازند و برای استحکام بخشیدن به شرایط جدید و معادله سیاسی- امنیتی در عراق، نیازمند حضور فعال عربستان و دیگر کشورهای عربی هستند تا در نقشی نیابتی از سوی آمریکا و برای کسب منافع رقابتی خود در عراق، با ایران وارد یک چالش جدید با ابزار گروه های سنی شوند.

البته از نگاهی دیگر عربستان همواره از وجود یک دولت مقتدر در عراق نگران بوده و برای تضعیف و یا فرسایش آن تلاش کرده است، که تا امروز نیز ادامه دارد. در دوره صدام نیز برای فرار از چالش های خود با صدام، در مسیر شعله ور کردن بیشتر جنگ صدام با ایران، از وی به حمایت مالی پرداخته و تسهیلات نفتی در اختیار وی قرار دادند.

در شرایط کنونی نیز که حکومت بوش طی ماه های آینده وارد رقابتهای داخلی برای ریاست جمهوری جدید می شود، امکان اهتمام جدی در بحث عراق ندارد و از سوی دیگر نمی تواند نگران هزینه های جدیدی باشد که بر روند انتخابات آمریکا تاثیرگذار باشد. لذا در یک تقسیم بندی، نقش های جدیدی به عربستان، اردن، مصر در مولفه های سیاست منطقه ای آمریکا داده شده است. مصر با دریافت بخشی از کمک های سالانه بلوکه شده و چشم پوشی آمریکا از فضای سرکوب در طی انتخابات شوراهای شهر، متصدی مدیریت اوضاع غزه و مسائل فلسطینی است و عربستان این وظیفه را در عراق و لبنان به عهده می گیرد و اردن برای مدیریت بعثی ها، سوپاپ اطمینان تحولات امنیتی در بخش سنی عراق است. با اینکه بازتابهای ناشی از بحران اقتصادی در آمریکا و کشورهای غربی و تمامی هم پیمانان آن مولفه مهمی در سقف رفتارهای سیاسی- امنیتی آنها است ولی متغیر عراق و تحولات آن، نقش محوری برای ارتقا و عدم آن در موقعیت جمهوریخواهان و مک کین در انتخابات ریاستی آمریکا دارد.

دیدار کروکر- پترائوس از عربستان که در ادامه سفر چنی به منطقه قابل ارزیابی است، نویدبخش دوره ای جدید از تشنج و تنش در عراق است که با پتانسیل عربی- سعودی بسوی ایران هدف گذاری شده است تا در سایه یک صف بندی جدید از نیروهای سیاسی عراق، مسئله عقب نشینی های مرحله ای نیروهای آمریکایی با کمترین هزینه و با سربلندی صورت گیرد و درکنار آن توافقات ضروری و حیاتی برای آمریکا درخصوص پیمان امنیتی و نفتی در عراق به نتیجه برسد.

نشست وزرای خارجه کشورهای همسایه عراق که در کویت برگزار می شود و دیدارهای رایس با مقامات عربی نقطه آغاز مرحله جدید بحران سازی منطقه ای است که با فعال سازی سعودی و دیگر کشورها در عراق به اجرا در می آید.