ناتو در گرداب افغانستان

علی زمانی

با گذشت 6 سال از اشغال افغانستان و 4 سال از آغاز عملیات گسترده‌ نیروهای سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (NATO) در این کشور، مقامات نظامی و سیاسی اروپا و آمریکا هر روز بیش از گذشته دچار یاس و ناامیدی می‌شوند. 26 کشور عضو پیمان ناتو اکنون در خصوص سیاست‌های بازسازی، تامین امنیت، مبارزه با مواد مخدر کاهش میزان تلفات غیرنظامیان، آموزش نیروهای نظامی در افغانستان، اجرای عملیات در مناطق خطرناک و... با اختلاف‌نظرهای زیادی مواجه شده‌اند. این وضعیت ماموریت سازمان ناتو در افغانستان کاملا را مختل نموده است.

سال گذشته و در اجلاس «کیف» ناتو، اعضای اروپایی ناتو با درخواست آمریکا برای اعزام نیروی بیشتر به افغانستان و نقش موثرتر در ماموریت‌‌های ناتو مخالفت کردند حتی آن دسته از کشورهای عضو که به آمریکا در این رابطه قول مساعد داده بودند به وعده خود عمل نکردند. آنها ترجیح می‌دهند به جای اعزام نیروی بیشتر به افغانستان، به تدریج نیروهای خود را از باتلاق افغانستان خارج کنند. در کشورهای اروپایی رسم بر این است هر حزبی که می‌خواهد در انتخابات پارلمانی یا ریاست جمهوری و یا نخست‌وزیری پیروز شود کافی است وعده دهد در صورت پیروزی سربازان خود را از افغانستان و یا عراق خارج می‌نماید.

«دونالد تاسک» با همین حربه در انتخابات هفته گذشته لهستان پیروز شد. وی در شعارهای انتخاباتی خود قول داده بود در صورت پیروزی، سربازان لهستانی را از عراق خارج می‌نماید. پیش از وی «گوردون براون»، نخست‌وزیر انگلیس، «رومانور پرودی»، نخست‌وزیر ایتالیا، «خوزه لوئیز زاپاترو» نخست‌وزیر اسپانیا با همین حربه به قدرت رسیدند. شعار خروج سربازان آمریکایی از عراق نیز به دمکرات‌ها در انتخابات سال گذشته کنگره کمک کرد تا آنها در انتخابات پیروز شوند و اصرار شینزوآبه، نخست‌وزیر ژاپن بر تداوم حضور سربازان ژاپنی در افغانستان سبب سرنگونی وی شد.

آنچه مسلم است این است که ناتو شکست تاریخی نظامی و سیاسی خود را در افغانستان تجربه می‌کند. این سازمان نظامی که زمانی برای مقابله با اتحاد کشورهای عضو پیمان ورشو شکل گرفته بود امروز در اولین عملیات برون‌قاره‌ای، خود را در گرداب باتلاقی می‌بیند که هیچ راهی برای عبور پیروزمندانه از آن مشاهده نمی‌کند. عدم توفیق برنامه‌ها و سیاست‌های ناتو در افغانستان در حوزه‌های مختلف از جمله تامین امنیت، بازسازی افغانستان، مبارزه با قاچاق مواد مخدر، آموزش نیروهای نظامی افغانستان و... شکاف میان اعضای ناتو را بیشتر نموده است. در چنین شرایطی هیچ‌کدام از اعضا حاضر به ایفای نقش خود در قالب برنامه‌های ناتو نیستند.

در نشست دو روزه هفته گذشته وزیران دفاع ناتو در شهر «نوردویک هلند» دبیر کل این سازمان نظامی تلاش کرد تا تدبیری برای استقرار دوره‌ای سربازان اعضای ناتو در مناطق خطرناک و سوق‌الجیشی افغانستان اندیشیده شود اما وی از ترس تشتت و اختلاف بیشتر بلافاصله اعلام نمود که این گفته فقط یک ایده برای تفکر است و هیچ طرح اجرایی جدی پشت آن وجود ندارد. حقیقت این است که اعضای ناتو به جای اینکه منافع سازمان را در نظر بگیرند هر کدام منافع خود را در نظر می‌گیرند. چرا که آنها معتقدند سازمان تنها تامین‌کننده منافع قدرت‌های بزرگ ناتو است و سایر اعضای ناتو در ماموریت‌های برون‌مرزی ناتو منافعی ندارند. از این‌رو آنها حاضر نیستند در عملیات‌های پرخطر افغانستان مشارکت داشته باشند و آنها تمایلی به شرکت در عملیات‌های پرخطر که در حال حاضر تنها به وسیله نیروهای آمریکایی، انگلیسی، کانادایی و هلندی انجام می‌گیرد، ندارند... ناکامی ناتو در اجرای برنامه‌ها و سیاست‌های خود در افغانستان و روند فزاینده اختلافات اعضا از یک‌سو و خشم مردم افغانستان از تداوم اشغال کشورشان به وسیله بیگانگان از سوی دیگر زمینه‌های شکست حتمی ماموریت ناتو در افغانستان را مهیا نموده است.