پاسخ به یک سوال

دکتر یدالله جوانی

سوال ـ آیا سهمیه‌بندی بنزین که از سوی مجلس هفتم و دولت نهم تصمیم‌گیری و اجرا شد موجب کاهش آرای اصولگرایان در انتخابات مجلس هشتم نمی‌گردد؟

پاسخ ـ طبیعی و بدیهی است که با اعمال محدودیت و نوعی سهمیه‌بندی در دسترسی مردم به کالایی که طی سالیان بسیار زیاد به آن دسترسی آسان و بدون محدودیت داشته‌اند، در جامعه نوعی احساس نگرانی به وجود می‌آید و به دنبال آن نارضایتی‌هایی شکل می‌گیرد. مردم ایران به دلایل گوناگون، بدون هیچ محدودیتی در جغرافیای ایران و با قیمت بسیار پایین بنزین را خریداری و مصرف می‌کردند. مصرف بی‌رویه و افزایش قابل ملاحظه نرخ رشد مصرف، قاچاق بنزین به کشورهای همسایه، افزایش روند واردات بنزین به کشور به دلیل ظرفیت کم پالایش داخلی و روند صعودی یارانه دولت برای سوخت به دلیل افزایش مصرف و افزایش واردات با توجه به افزایش قیمت‌ها، از پیامدهای حتمی و اجتناب‌ناپذیر آن وضعیت بود. از سوی دیگر پیامدهای قابل ملاحظه وضعیت مذکور، وابستگی کشور به خارج در مورد یک کالای استراتژیک مصرفی بود و این وابستگی روز به روز افزایش می‌یافت. با نیم‌نگاهی به صورت مسئله، این مطلب به خوبی قابل فهم است که در کنار آسایش و راحتی مردم با استفاده از بنزین ارزان و بدون محدودیت، یک روند بسیار خطرناک در حال طی شدن بود و هر لحظه با توجه به وابستگی به خارج و خصوصا در شرایط تهدید و اعمال فشارهای اقتصادی به خاطر موضوع هسته‌ای، امکان وقوع یک بحران انرژی در کشور وجود داشت. در واقع اقتصاد کشور دچار نوعی بیماری مزمن شده و موضوع انرژی و به ویژه بنزین در پیدایی این بیماری مزمن یک عامل بسیار مهم به شمار می‌آید. بهبود وضعیت اقتصادی کشور و جهت‌دهی آن به مسیری سالم و پایدار برای ایجاد بسترهای رشد و توسعه واقعی، به جراحی‌های مهم، عمیق و زیربنایی نیازمند است. به خوبی قابل درک همگانی است که هر جراحی دو مرحله دارد. مرحله تولید دغدغه، احساس نگرانی از عمل جراحی و سختی‌ها و دردهای ناشی از آن عمل و مرحله بهبودی وضعیت و آسایش و آرامش ناشی از مرتفع ساختن آن بیماری مزمن.

همانطور که پزشک حاذق و دلسوز آن است که با تشخیص بیماری و فهم ضرورت عمل جراحی، برای نجات جان بیمار، آن را مطرح و سپس به انجام عمل همت می‌گمارد، هر چند طرح موضوع و عمل جراحی برای بیمار در کوتاه‌مدت ایجاد ناراحتی و تولید درد نماید، یک دولت و مجلس دلسوز آن است که با تشخیص بیماری در ساختار اقتصادی به دنبال چاره‌جویی و انجام اصلاحات واقعی باشند.

در مورد سهمیه‌بندی بنزین در سالجاری که مجلس اصولگرای هفتم قانون آن را وضع کرد و دولت اصولگرای نهم نیز آن را با قوت اجرا نمود، داستان همان داستان بیمار و پزشک است.

در طول سال‌های بعد از انقلاب و به‌ویژه بعد از جنگ، همه دولت‌ها، همه اقتصاددانان و کارشناسان بر این موضوع اتفاق‌نظر داشتند که ساختار اقتصادی کشور معیوب است. همه اتفاق‌نظر داشتند که روند مصرف انرژی در کشور و اختصاص مبلغ بسیار کلان در بودجه سالیانه دولت به عنوان یارانه جهت سوخت برای جلوگیری از تورم، در نهایت مشکلات ساختاری را در اقتصاد کشور بیشتر می‌کند. اما با این تشخیص، طی شانزده سال دولت‌های پس از جنگ به سمت حل این معضل اقتصادی نرفتند، چرا؟ شاید پاسخ در این یک جمله نهفته باشد که آن دولت‌ها نگران پیامدهای این اقدام به ویژه نارضایتی‌های مردمی بودند.

بنابر آنچه گفته شد، اصولگرایان در مجلس و دولت کنونی دو گزینه در پیش روی داشتند. گزینه اول تداوم وضعیت قبلی با نگاه معطوف به حفظ آرای عمومی و گزینه دوم اقدام براساس مصلحت کشور و آینده ملت در راستای اصلاح وضعیت مصرف سوخت. طبیعی است که چینن اقدامی در کوتاه‌مدت موجبات فراهم شدن نارضایتی‌هایی را در بخش‌هایی از جامعه به دنبال دارد. نظر به اینکه اصولگرایی اقتضای توجه به مصالح واقعی کشور و آینده ملت را دارد، از مجلس و دولت مدعی اصولگرایی، توقع همین بود که گزینه دوم، یعنی اقدام در راستای اصلاح وضعیت مصرف سوخت را انتخاب نماید. اکنون این اتفاق افتاده و همانگونه که قابل پیش‌بینی بود، سهمیه‌بندی بنزین موجبات نارضایتی عده‌ای را فراهم ساخت. برخی از جریان‌های سیاست نیز بدون توجه به این تصمیم و اقدام ملی و صرفا با اهداف سیاسی به دنبال بزرگنمایی مشکلات ناشی از این اقدام برآمده و از هر سوژه‌ای برای تخریب اصولگرایان استفاده کردند. اما بخش عمده مردم با آن روشن‌بینی و دقت‌نظر نسبت به دلایل و ضرورت انجام این کار واقف بوده و از پروژه سهمیه‌بندی بنزین حمایت به عمل آورده‌اند. در واقع آنچه در سوال مطرح شده، نه تنها نقطه‌ضعف اصولگرایان به عنوان عامل کاهش آرای مردمی ارزیابی نمی‌شود، بلکه به عنوان نقطه‌قوت آنان می‌تواند به تقویت پشتوانه‌های مردمی آنان منجر گردد. بنابراین کاهش آرای اصولگرایان و یا افزایش آرای آنان در انتخابات مجلس هشتم به خاطر سهمیه‌بندی بنزین، بستگی به چگونگی تبیین موضوع دارد. به‌طور قطع اگر این موضوع خوب تبیین گردد، این اقدام مجلس و دولت، یک اقدام مثبت، ارزشمند و در راستای تامین درازمدت منافع ملی و امنیت ملی ارزیابی شده و در این صورت تقویت پایگاه‌های اجتماعی اصولگرایان را به دنبال خواهد داشت. با همین نگاه بود که رهبر فرزانه انقلاب و از اقدام دولت در راستای اجرای طرح سهمیه‌بندی بنزین، به عنوان یک قدام شجاعانه یاد فرمودند.