‏جنگ با ایران و اقتصاد جهانی!

صبح صادق این یادداشت را صرفاً برای اطلاع مخاطبان منتشر می‌کند/

جنگ با ایران در حالی به دومین هفته خود پا می‌گذارد که فراتر از هزینه‌های انسانی و تراژیک، پیامد‌های اقتصادی آن به موضوعی حیاتی برای تحلیلگران مبدل شده است. اگرچه بار اصلی این بحران بر دوش منطقه و به‌ویژه اقتصاد‌های خلیج فارس خواهد بود، توزیع این فشار در سطح جهانی نامتقارن است. بر اساس تجربه‌های تاریخی، درگیری‌های کوتاه می‌تواند به انقباض تولید در اقتصاد‌های درگیر منجر شود، اما تداوم جنگ جراحات عمیق‌تری بر پیکره سرمایه‌گذاری و گردشگری وارد خواهد کرد که در این میان اقتصاد ایران با کاهشی احتمالی در تولید ناخالص داخلی مواجه می‌شود. با این حال، اهمیت مستقیم منطقه در اقتصاد جهانی کمتر از آن چیزی است که تصور می‌شود؛ چرا که کشور‌های حوزه خلیج‌فارس تنها ۲ تا ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص می‌دهند و رکود منطقه‌ای به تنهایی نمی‌تواند تولید جهانی را با بحران جدی روبه‌رو کند. ریسک اصلی نه در سهم مستقیم تولید، بلکه در انسداد گلوگاه‌های حیاتی عرضه نهفته است.

بحران کنونی بار دیگر اهمیت نقاط کوری همچون تولید هلیوم در قطر برای صنعت نیمه‌هادی‌ها و صادرات آمونیاک برای بازار کود‌های شیمیایی را آشکار کرده است، اما کانال اصلی انتقال بحران، بخش انرژی است. عبور نزدیک به یک‌چهارم نفت دریایی و یک‌پنجم محموله‌های گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز، هرگونه اختلال در این آبراه را به شوکی آنی در قیمت‌های جهانی بدل می‌کند. این افزایش قیمت، در واقع انتقالی بزرگ از درآمد‌های کشور‌های واردکننده انرژی به صادرکنندگان است. در این میان، برندگان آشکار کشورهایی، چون نروژ، روسیه و کانادا هستند که صادرات‌شان تحت تأثیر جنگ قرار نگرفته است. در مقابل، اقتصاد‌های بزرگی نظیر هند، چین، ژاپن و بخش عمده اروپا به دلیل وابستگی شدید به واردات انرژی، با افزایش تورم و کاهش قدرت خرید خانوار‌ها روبه‌رو خواهند شد.

مقیاس و تداوم این شوک، تعیین‌کننده نهایی پیامد‌های کلان است. اگر افزایش قیمت‌ها کوتاه‌مدت باشد، اکثر اقتصاد‌های پیشرفته قادر به جذب آن خواهند بود، اما ماندگاری قیمت‌های بالا می‌تواند رشد جهانی را کاهش و تورم را تا یک واحد درصد افزایش دهد. این وضعیت، بانک‌های مرکزی را در مسیر کاهش نرخ بهره با تردید مواجه می‌کند. اگرچه هزینه‌های انسانی جبران‌ناپذیر است، اما از منظر اقتصادی، در صورت کنترل قیمت انرژی، جهان احتمالاً با آشفتگی کمتری نسبت به آنچه تصور می‌شد، این شوک را پشت سر خواهد گذاشت.

اندیشکده چتم هاوس