باید ها و نباید های همسایگی!

در شرایط کنونی که ایران با تجاوز مستقیم از سوی آمریکا و رژیم صهیونی مواجه است، رفتار تهران در قبال کشورهای عربی نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. ایران بارها اعلام کرده که تمایلی به کشاندن جنگ به جغرافیای کشورهای همسایه ندارد. با این حال، یک اصل روشن در سیاست دفاعی ایران وجود دارد: «پاسخ به منشأ تهدید.» به عبارت دیگر، اگر نقطه‌ای در یک کشور عربی به پایگاهی برای آغاز حمله به ایران تبدیل شود، آن نقطه به‌عنوان بخشی از معادله درگیری تلقی خواهد شد. از این منظر، اقدام ایران نه علیه کشور میزبان، بلکه علیه مبدأ حمله تعریف می‌شود.

پایگاه بصیرت / بهرام بختیاری

در طول دهه‌های گذشته، سیاست خارجی کشورمان در قبال کشورهای عربی منطقه بر پایه اصولی ثابت و قابل پیش‌بینی شکل گرفته است: تأکید بر همسایگی، برادری اسلامی، احترام متقابل و تلاش برای همزیستی مسالمت‌آمیز. این رویکرد بخشی از یک راهبرد بلندمدت بوده که در بزنگاه‌های مختلف منطقه‌ای نیز خود را نشان داده است. حتی در شرایطی که تنش‌ها در منطقه به اوج رسیده و ایران خود هدف حملات مستقیم قرار گرفته، چارچوب کلی این سیاست دستخوش تغییر بنیادین نشده است.

این تمایز، هرچند در فضای رسانه‌ای پیچیده منطقه‌ای گاه نادیده گرفته می‌شود، اما برای فهم رفتار ایران کلیدی است. ایران تلاش کرده این پیام را به‌صراحت منتقل کند که امنیت کشورهای منطقه به‌ویژه همسایگان عرب، برایش اهمیت دارد و هرگونه تنش ناخواسته، نتیجه ورود بازیگران فرامنطقه‌ای و استفاده از خاک این کشورها علیه ایران است.

ایران بر این باور است که امنیت منطقه، باید توسط خود کشورهای منطقه تأمین شود. تجربه دهه‌های اخیر نشان داده که حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای نه‌تنها به ثبات منجر نشده، بلکه بر پیچیدگی بحران‌ها افزوده است. از جنگ‌های طولانی گرفته تا بی‌ثباتی‌های مزمن، همگی نشان‌دهنده این واقعیت هستند که بازیگران خارجی بیش از آن‌که دغدغه امنیت و رفاه مردم منطقه را داشته باشند، به دنبال تأمین منافع راهبردی خود هستند.

در این چارچوب، نه آمریکا و نه رژیم صهیونی را نمی‌توان بازیگرانی دانست که به‌دنبال امنیت واقعی در منطقه باشند. سیاست‌های این دو، عمدتا بر پایه مدیریت تنش، فروش تسلیحات و حفظ برتری راهبردی شکل گرفته است. نتیجه چنین رویکردی، تداوم ناامنی و بی‌اعتمادی در منطقه است؛ وضعیتی که بیشترین هزینه آن را کشورهای منطقه و مردم آن‌ها می‌پردازند. در مقابل، ایران بارها بر ایده ایجاد یک ترتیبات امنیتی جمعی در خلیج فارس تأکید کرده است. این ایده، مبتنی بر مشارکت همه کشورهای عربی منطقه و بدون دخالت بازیگران خارجی است.

ایران در برهه های تاریخی، حسن نیت خود را در مقابل همسایگان نشان داده است و اینک هم در قبال کشورهای عربی منطقه، رویکردی مبتنی بر تعامل، احترام و همکاری دارد، مشروط بر آن‌که این کشورها نیز از تبدیل شدن به ابزار فشار علیه ایران پرهیز کنند.