نشریه اخبار و تحلیل ها 21 اردیبهشت 1405

pdf

word

▼ حرف روز

اقتصاد جنگ؛ فرماندهی یکپارچه می‌خواهد

✍ علی محمدی

بایدهای اقتصادی جنگ ایران و آمریکا را نه به‌عنوان مجموعه‌ای از توصیه‌های پراکنده، بلکه به‌مثابه یک نظام حکمرانی اقتصاد جنگ باید تحلیل کرد؛ نظامی که هدف اصلی آن حفظ کارکردهای حیاتی اقتصاد، جلوگیری از تبدیل جنگ نظامی به بحران معیشتی و پولی، صیانت از سرمایه اجتماعی و استمرار تولید و توزیع کالاهای ضروری است. در این چارچوب، اقتصاد جنگ صرفاً به معنای افزایش بودجه دفاعی یا کنترل بازار نیست؛ بلکه به معنای بازآرایی کل سازوکار تصمیم‌گیری، تخصیص منابع، ارتباطات عمومی، تجارت خارجی، حمایت اجتماعی و تاب‌آوری زیرساختی است.

نخستین و بنیادی‌ترین باید، تشکیل فرماندهی یکپارچه اقتصاد جنگ است. اهمیت این موضوع در آن است که در شرایط جنگی، مشکل اصلی فقط کمبود منابع نیست؛ بلکه ناهماهنگی نهادی می‌تواند حتی منابع موجود را نیز بی‌اثر کند. اگر بانک مرکزی، وزارت صمت، گمرک، وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت بهداشت، سازمان برنامه، استانداری‌ها و نهادهای نظارتی هرکدام با منطق بخشی عمل کنند، نتیجه آن تصمیم‌های متناقض، تأخیر در اجرا، پیام‌های چندگانه و تشدید رفتارهای احتیاطی مردم خواهد بود. فرماندهی اقتصاد جنگ باید سه محور داشته باشد: تمرکز در راهبرد، تمرکز در داده و تمرکز در پیام.

دومین باید، تدوین بودجه اضطراری و تأمین مالی غیرتورمی جنگ است. در شرایط جنگی، هزینه‌های دولت افزایش می‌یابد و هم‌زمان درآمدها کاهش می‌یابد. این شکاف اگر از مسیر چاپ پول تأمین شود، جنگ خارجی به بحران داخلی تبدیل می‌شود. بودجه جنگی باید بر چهار اصل استوار باشد: اولویت‌بندی هزینه‌ها، حذف هزینه‌های غیرضروری، تأمین مالی کم‌تورم و عدالت در توزیع بار جنگ.

سومین باید، مدیریت راهبردی بازار ارز، ذخایر ارزی و تجارت حیاتی است. در جنگ، هدف سیاست ارزی نباید تثبیت نمایشی نرخ ارز به هر قیمت باشد؛ بلکه باید حفظ توان واردات غذا، دارو، نهاده‌ها و قطعات ضروری باشد. چهارمین باید، تضمین امنیت غذایی، دارویی و دسترسی عادلانه به کالاهای حیاتی است. مردم در دوران جنگ، وضعیت غذا، دارو، نان، سوخت و خدمات درمانی را معیار کارآمدی دولت قرار می‌دهند.

پنجمین باید، حفظ پایداری نظام بانکی، شبکه پرداخت و اعتماد به پول ملی است. ششمین باید، مدیریت انرژی، سوخت و زیرساخت‌های حیاتی است. هفتمین باید، حفظ تولید داخلی و زنجیره‌های تأمین حیاتی است. هشتمین باید، حمایت اجتماعی، عدالت توزیعی و حفظ سرمایه اجتماعی است. نهمین باید، مدیریت انتظارات و ارتباطات اقتصادی است. دهمین باید، دیپلماسی اقتصادی، تجارت حیاتی و کریدورهای منطقه‌ای است. یازدهمین باید، حکمرانی ضدفساد و کنترل بازار سیاه است. دوازدهمین باید، تاب‌آوری سایبری، زیرساخت دیجیتال و حکمرانی داده است.

تحلیل نهایی آن است که بایدهای اقتصادی جنگ یک زنجیره به‌هم‌پیوسته هستند. ضعف در هر حلقه، سایر حلقه‌ها را تضعیف می‌کند. قاعده اصلی این است: اقتصاد زمانی در جنگ تاب‌آور می‌ماند که مردم به پول، کالا، دولت، شبکه پرداخت، نظام توزیع و عدالت سیاست‌ها اعتماد داشته باشند.

▼ گزارش روز

✍ ابوالقاسم علیزاده

در شرایط کنونی، دشمن آمریکایی-صهیونی که از دستیابی به حداقل‌های اهداف اولیه خود ناکام مانده و تلخی شکست را هر روز بیشتر از قبل می‌چشد، برای تکمیل حلقه‌های جنگ ترکیبی علیه ملت ایران، همزمان با کمک عوامل خودفروخته داخلی، سه محور را دنبال می‌کند: فشار اقتصادی، زمینه‌سازی برای فتنه داخلی و ایجاد ناامنی، و محاصره دریایی به بهانه آزادسازی تنگه هرمز.

در عرصه تنگه هرمز، رزمندگان ایرانی با تسلط قاطع بر این آبراه حیاتی و هشدار به دشمن مبنی بر قفل شدن موشک‌ها و پهپادها بر روی ناوگان نظامی آمریکا، میدان نبرد را با قدرت برتر مدیریت می‌کنند. اما آنچه امید دشمن را زنده نگه داشته، تکیه بر داخل و عوامل وطن‌فروش است. در این نقطه، این مردم هستند که باید با هوشمندی، مقاومت و حفظ شور جهاد حضور در خیابان، تکلیف خصم را مشخص کنند.

در خصوص فشارهای اقتصادی، علاوه بر تدابیر دولتمردان و قوه قضائیه، مردم شریف و صبور باید دو اقدام تأثیرگذار را با اراده‌ای پولادین به عمل آورند: نخست، نهضت صرفه‌جویی در انرژی و دیگر ملزومات زندگی و مدیریت معیشت متناسب با شرایط جنگی همراه با نهضت همیاری و کمک‌های مؤمنانه به اقشار ضعیف. دوم، تقویت روحیه و ارتقای تاب‌آوری در برابر جنگ روانی دشمن. باید با صدایی رسا پیامی از سنگر خیابان به جبهه شیطانی دشمنان ارسال کرد: برای ملتی که شهادت امامش را که همه سرمایه‌اش بود تجربه کرده، تحمل سختی ها در تقابل با توطئه‌های دشمن کاری است آسان.

اما در خصوص مخلان امنیت و فتنه‌گران داخلی، ضرورت تشکیل پایگاه‌های مقاومت مردمی در متن اجتماعات شبانه و خیابان‌ها، یک نیاز راهبردی است. مراقبت از سنگر خیابان، ضمن دعوت از همه اقشار مردم با هر سلیقه و فرهنگی برای شکوه بخشیدن به اجتماعات، باید به عوامل خودفروخته و ستون پنجم دشمن اعلام کند که اگر لازم باشد، خانه‌هایمان را قفل زده و ۲۴ ساعته در خیابان‌ها و میادین شهر حضور خواهیم یافت. آرزوی حتی یک وجب از خیابان را برای فتنه‌انگیزی به نفع دشمن به دلشان خواهیم گذاشت.

این اقدام مستلزم آن است که با محوریت خود مردم، پایگاه‌های بسیج مردمی به عنوان یک ضرورت در خیابان‌ها و میادین شکل گرفته و با دخالت مستقیم مردم، امنیت خیابان‌ها و مدیریت اجتماعات مردمی جریان یابد. سنگر و خاکریزی که تکلیف جنگ را مشخص خواهد کرد، همین حضور هوشمندانه، منسجم و مقاوم مردم در متن اجتماعات است. پیروزی از آنِ خدای عزیز حکیم است.

▼ خبر ویژه

موساد ده‌ها سال در اقلیم کردستان فعالیت دارد

وب‌سایت عبری واللا فاش کرد که سازمان جاسوسی رژیم صهیونی (موساد) از ده‌ها سال پیش در عراق و به طور مشخص در اقلیم کردستان فعالیت دارد. واللا تصریح کرد که موساد «روابط قوی و مستحکمی با کردهای شمال عراق دارد و به آنها آموزش، راهنمایی و خط‌دهی، اطلاعات امنیتی، تجهیزات جنگی و فناوری ارائه کرده است.» این اذعان رسانه عبری در حالی صورت می‌گیرد که مسئولان دولت محلی اقلیم کردستان عراق تاکنون هرگونه حضور عوامل موساد در این منطقه را تکذیب کرده بودند. بر اساس این گزارش، اقلیم کردستان عراق علاوه بر میزبانی از پایگاه‌های نظامیان آمریکایی و موساد، محل حضور گروه‌های کرد ضد ایرانی نیز هست. پایگاه‌های آمریکا و به ویژه مقر گروه‌های معارض در شمال عراق طی جنگ اخیر مرتباً آماج ضربات موشکی و پهپادی قرار گرفته است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز تاکنون چندین بار به صراحت اذعان کرده است که واشنگتن به گروه‌های کرد معارض سلاح داده تا علیه ایران وارد عمل شوند. این افشاگری در حالی منتشر می‌شود که مقامات ایرانی بارها نسبت به حضور و فعالیت عوامل موساد در اقلیم کردستان عراق و تهدیدات ناشی از آن برای امنیت ملی ایران هشدار داده و تأکید کرده‌اند که هرگونه اقدام ضدایرانی از این منطقه با پاسخ قاطع مواجه خواهد شد. کارشناسان امنیتی معتقدند روابط مستحکم موساد با گروه‌های کرد در شمال عراق، بخشی از استراتژی بلندمدت رژیم صهیونی برای ایجاد بازوی عملیاتی در مجاورت مرزهای ایران است.

▼ اخبار

ارتش رژیم صهیونی در حال فرسایش است

ایال زامیر، رئیس ستاد کل ارتش رژیم صهیونی، با هشدار درباره فرسایش نیروهای ذخیره اعلام کرد که ارتش این رژیم برای ادامه جنگ در چند جبهه به سربازان بیشتری نیاز فوری دارد. زامیر در نشست کمیته امور خارجه و امنیت کنست گفت:«من با روندهای سیاسی یا قانون‌گذاری کاری ندارم؛ وظیفه من مدیریت جنگ چندجبهه‌ای است و برای ادامه این مأموریت، باید فوراً سربازان بیشتری در اختیار داشته باشیم.» در واکنش به این اظهارات، گادی آیزنکوت، از چهره‌های اپوزیسیون، کابینه نتانیاهو را به بی‌توجهی به هشدارهای امنیتی متهم کرد و گفت مقام‌های سیاسی بار دیگر مسئولیت خود را نادیده گرفته‌اند. آیزنکوت تأکید کرد کابینه‌ای که در شرایط حساس کنونی خواهان بسیج گسترده نیروها نباشد، شایستگی ادامه حضور در قدرت را ندارد. او همچنین اعلام کرد که جریان‌های مخالف کابینه در انتخابات آینده این رژیم برای تصویب خدمت سربازی اجباری همگانی، تشکیل کمیسیون تحقیق درباره حوادث ۷ اکتبر و تدوین دکترین جدید امنیت ملی رژیم تلاش خواهند کرد. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که ارتش رژیم صهیونی در ماه‌های اخیر تلفات سنگینی در جبهه‌های مختلف به ویژه در جنوب لبنان متحمل شده و منابع نظامی این رژیم از کاهش شدید توان رزمی حکایت دارد. کارشناسان نظامی معتقدند ادامه جنگ‌های فرسایشی در چند جبهه، توان عملیاتی ارتش رژیم صهیونی را به شدت تضعیف کرده و بحران نیروی انسانی به یکی از چالش‌های اصلی تل‌آویو تبدیل شده است.

حزب‌الله؛ بازتولید قدرت با ابزارهای جدید

روزنامه رای الیوم در مقاله‌ای به قلم زیاد فرحان المجالی، نویسنده اردنی، نوشت که پهپادهای ارزان‌قیمت فیبر نوری حزب‌الله، دکترین نظامی رژیم صهیونی را به هم ریخته و برتری تکنولوژیک این رژیم را به چالش کشیده است. نویسنده معتقد است نبرد در جنوب لبنان از فاز موشک‌های سنگین و حملات هوایی فراتر رفته و به جنگ پهپادهای کوچک و دقیقی تبدیل شده که هدفشان نفوذ به نقطه قوت رژیم صهیونی، یعنی «برتری تکنولوژیک» است. نقطه تمایز این پهپادها عدم استفاده از امواج رادیویی است؛ اتصال از طریق کابل فیبر نوری باعث می‌شود این پرنده‌ها در برابر سامانه‌های اخلالگر رژیم مصون باشند. به نوشته المجالی، این سلاح مخصوص نبردهای «پایین‌تر از سطح انفجار بزرگ» است و در وضعیتی که نه جنگ کامل است و نه صلح برقرار، این پهپادها نیروهای صهیونیست مستقر در مواضع ثابت را دچار فرسایش دائمی می‌کنند. استراتژی حزب‌الله در این بخش، تحمیل هزینه‌های گزاف به دشمن است؛ وقتی حمله با یک ابزار ارزان صورت می‌گیرد اما دفاع در برابر آن نیازمند تکنولوژی‌های گران‌قیمت و صرف منابع کلان است، برتری تکنولوژیک عملاً به یک «بار مالی و عملیاتی» برای ارتش‌های بزرگ تبدیل می‌شود. نویسنده در پایان خاطرنشان کرد که در دوران جدید، لزوماً ارتش بزرگ‌تر پیروز نیست؛ بلکه طرفی که بتواند با «رشته‌های نازک» و ابزارهای کوچک، اعصاب و تمرکز ارتش‌های پیشرفته را به هم بریزد، قواعد درگیری را دیکته خواهد کرد.

انتخاب با آمریکاست؛ هشدار مقام ایرانی به واشنگتن

یک مقام مسئول ایرانی با بیان اینکه پاسخ ایران به پیشنهاد آمریکا در قالبی واقع‌بینانه و مثبت ارائه شده، گفت که تهران بر پایان جنگ در کل منطقه به ویژه در لبنان تأکید دارد. این مقام تصریح کرد که پاسخ ایران شامل مذاکره درباره تنگه هرمز، برنامه هسته‌ای و رفع کامل تحریم‌هاست. وی با تأکید بر لزوم وجود یک سازوکار شفاف و تضمین‌شده درباره رفع تحریم‌ها گفت:«پاسخ ما بر اساس منافع عالی کشور و نتایج مشورت‌های ما با کشورهای منطقه است.» این مقام مسئول خاطرنشان کرد:«اگر آمریکا برخورد مثبتی با پاسخ تهران داشته باشد، مذاکرات به سرعت پیش خواهد رفت؛ اکنون انتخاب با آمریکاست و واقع‌گرایی سیاسی این کشور بسیار مهم خواهد بود.» همزمان، شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، در مراسمی در اسلام‌آباد از تلاش‌های پاکستان برای تنش‌زدایی بین آمریکا و ایران سخن گفت و اظهار داشت:«تلاش‌های صادقانه ما ادامه دارد و فرمانده ارتش چندی پیش به من گفت که ما پاسخ ایران را دریافت کرده‌ایم.»

▼ اخبار  کوتاه

◄ امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، روز یکشنبه در نایروبی تأکید کرد که دوران نفوذ کشورش در کشورهای فرانسوی‌زبان آفریقا «به پایان رسیده است.» ماکرون افزود:«من هرگز آفریقای فرانسوی‌زبان را به عنوان حوزه نفوذ [فرانسه] قلمداد نکرده‌ام.» او همچنین تصریح کرد که از سال 2017، یعنی سالی که قدرت را به دست گرفته، «آن دوران به پایان رسیده است.»

◄ نشریه آتلانتیک در گزارشی نوشت:«آمریکا عملاً در جنگ علیه ایران کیش و مات شده است.» این رسانه آمریکایی تأکید کرد که این شکست عواقب ماندگاری خواهد داشت و آورد:«نه می‌توان آن را جبران کرد و نه نادیده گرفت.» آتلانتیک با اشاره به تغییر معادلات منطقه تصریح کرد:«هیچ بازگشتی به وضعیت پیشین وجود نخواهد داشت، هیچ پیروزی نهایی برای آمریکا وجود نخواهد داشت که آسیب وارده را جبران کند.» این نشریه همچنین اذعان کرد که تنگه هرمز دیگر مانند گذشته باز نخواهد بود.

◄ حسینعلی شهریاری، رئیس کمیسیون بهداشت مجلس، از اختصاص ۳.۵ میلیارد دلار برای تأمین دارو و تجهیزات پزشکی با ارز ۲۸۵۰۰ تومانی خبر داد. شهریاری گفت:«دولت قول داده است دارو و تجهیزات مصرفی پزشکی را با ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به هر شکل ممکن تأمین کند و تاکنون نیز این امر عملیاتی شده است.» وی افزود:«رئیس کل بانک مرکزی نیز اعلام کرده هیچ مشکلی در حوزه تأمین ارز دارو ایجاد نخواهد شد و حداقل ۳ میلیارد یورو معادل حدود ۳.۵ میلیارد دلار برای این بخش تأمین خواهد شد.»

◄ سناتور مارک کلی با انتقاد شدید از جنگ علیه ایران، وضعیت ذخایر موشکی آمریکا را «شوکه‌کننده» خواند و گفت:«پنتاگون در مورد مهمات خاص به ما اطلاعات داده است... رقم‌ها شوکه‌کننده است و نشان می‌دهد تا چه حدی انبارهای مهماتمان را مصرف کرده‌ایم.» او افزود:«این رئیس‌جمهور کشورمان را بدون هدف استراتژیک، بدون برنامه، بدون بازه زمانی وارد این جنگ کرد.» کلی هشدار داد بازسازی این مهمات «سال‌ها» طول می‌کشد و تأکید کرد:«این جنگ اجتناب‌ناپذیر نبود. کارهای دیگری هم می‌توانستیم انجام دهیم.»

◄ ریچارد وولف، اقتصاددان آمریکایی، تأکید کرد ترامپ توان شکست ایران را ندارد و گفت:«در این مقطع نه توان نظامی دارد و نه هیچ سازوکار دیگری برای شکست ایران دارد.» وی با اشاره به تأثیر جهانی جنگ هشدار داد:«این صرفاً یک جنگ دیگر نیست... این جنگ تمام جهان را بازآرایی می‌کند.» وولف درباره تضعیف جایگاه دلار نیز تصریح کرد:«دلار قطعاً در حال تضعیف است و مسیر تغییرات واضح است... مردم دیگر همانند نیمه دوم قرن بیستم به آمریکا نگاه نمی‌کنند.» او افزود کاهش حمایت‌ها ممکن است به کنار گذاشتن ترامپ بینجامد.

◄ ماشاءالله شمس‌الواعظین، تحلیلگر مسائل سیاسی، درباره آینده درگیری‌ها گفت:«ارزیابی من این است که ما جنگی مشابه، از نظر ابعاد کمی و کیفی مانند جنگ ۴۰ روزه نخواهیم داشت.» وی با اشاره به واکنش سریع ایران در ساعت دوم حمله تصریح کرد:«این مفهوم چهار روز دشمن همان‌جا تمام شد؛ ایران برخاست و پاسخ داد.» شمس‌الواعظین با بعید دانستن حمله مجدد رژیم صهیونی بدون اجازه آمریکا افزود:«من سخن صدراعظم آلمان را تکرار می‌کنم که گفته بود وقتی شما با این همه ناو جنگی نتوانستید چیزی در ایران را تغییر دهید، ما با دو ناو فرسوده چه کاری می‌توانیم انجام دهیم.»