کد اضطراری بر فراز خلیج فارس

تکرار پدیده‌ای نادر در آسمان منطقه، ذهن تحلیلگران نظامی را به خود مشغول کرده است. در فاصله‌ای کمتر از یک هفته، چندین فروند از مهم‌ترین و پیشرفته‌ترین هواگرد‌های نیروی هوایی آمریکا شامل جنگنده‌های نسل پنجم F-۳۵ Lightning II و هواپیما‌های سوخت‌رسان استراتژیک KC-۱۳۵R و KC-۴۶A، کد اضطراری ۷۷۰۰ را مخابره کرده‌اند. این آمارِ غیرعادی، از روند معمول خطا‌های فنی فاصله دارد و زنگ هشدار را در محافل نظامی منطقه به صدا درآورده است.

کد ۷۷۰۰ که در اصطلاح هوانوردی به «رمز ربوده شدن» (Squawk ۷۷۰۰) معروف است، برای اعلام وضعیت اضطراری عمومی به کار می‌رود. اما آنچه این ماجرا را از یک حادثه فنی ساده متمایز می‌کند، الگوی زمانی و مکانی تکرار این رویدادهاست. روز گذشته (۲۰ اردیبهشت) یک فروند F-۳۵ این کد را مخابره کرد و امروز نیز همین جنگنده پس از ارسال مجدد کد اضطراری، مسیر خود را به سمت امارات تغییر داد و در پایگاه هوایی الظفره به صورت اضطراری فرود آمد. این پایگاه، پیشتر نیز میزبان یک هواپیمای سوخت‌رسان KC-۱۳۵R بود که در ۱۵ اردیبهشت بر فراز خلیج فارس همین کد را مخابره کرده بود. در موردی دیگر، یک فروند KC-۴۶A هنگام بازگشت به تل‌آویو در آسمان عربستان سعودی نیز همین وضعیت اضطراری را تجربه کرده است.

تعدد و توالی این وقایع در مدت زمانی کوتاه، ذهن را به سوی دو فرضیه محتمل سوق می‌دهد. فرضیه نخست که از سوی برخی منابع مطرح می‌شود، به اقدامات جنگ الکترونیک (جنگال) نیرو‌های مسلح ایران بازمی‌گردد. جمهوری اسلامی ایران در سال‌های اخیر پیشرفت‌های چشمگیری در حوزه جنگ الکترونیک و اختلال در سامانه‌های ناوبری و ارتباطی داشته است. اگر این فرضیه صحت داشته باشد، این رویداد‌ها نشان‌دهنده موفقیت عملیاتی در ایجاد اختلال در سامانه‌های پیشرفته آمریکایی است که می‌تواند معادلات هوایی منطقه را دستخوش تغییر کند.

فرضیه دوم، وجود نوعی خطر دائمی و اجتناب‌ناپذیر در منطقه است که می‌تواند از پیچیدگی آشیانه‌های عملیاتی، حجم بالای ترافیک هوایی نظامی یا شرایط جوی ناپایدار ناشی شود. با این حال، تکرار این وضعیت برای پیشرفته‌ترین نسل از هواگرد‌های آمریکایی که به پیچیده‌ترین سامانه‌های ایمنی مجهز هستند، اعتبار این فرضیه را تا حدی کاهش می‌دهد.

آنچه مسلم است فرود‌های اضطراری زنجیره‌وار در پایگاه الظفره امارات، نشان‌دهنده سطحی از فشار عملیاتی یا تهدید فنی است که فرماندهی نظامی آمریکا را وادار به تغییر ناگهانی مسیر پروازی و پناه بردن به نزدیک‌ترین پایگاه امن کرده است. پیامد این رویداد‌ها فراتر از یک خبر فنی، روایتی از شکنندگی برتری هوایی در منطقه‌ای است که هر متر از آسمان آن، میدان نبرد سخت و پیچیده‌ای است.