نشریه اخبار و تحلیل ها 27 اردیبهشت 1405

 نسخه موبایلی

pdf

word

▼ حرف روز       

   پیمان امنیت برای عربستان یا ایران؟

اخیراً عربستان سعودی با ارایه طرحی موسوم به «پیمان عدم تجاوز منطقه‌ای» بر اساس الگوی هلسینکی ۱۹۷۵، پا به میدان دیپلماسی گذاشته است و از ایران خواسته است که به آن بپیوندد. پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که آیا این پیمان که روزگاری میان بلوک شرق و غرب در اروپا، دیوار سرد جنگ را اندکی کوتاه تر کرد، امروز می‌تواند امنیت جمهوری اسلامی ایران را در غرب آسیا تأمین کند؟

بدون تردید، هرگونه پاسخ به این پیشنهاد باید از زاویه واقعیت‌های تلخ تجربه‌شده در جنگ اخیر و نیز با نگاهی به توطئه‌های دیرینه استکبار و صهیونیسم رقم بخورد. عربستان که به‌تازگی در گرداب جنگی که آمریکا و رژیم صهیونی علیه ایران به راه انداختند، بخشی از تاسیسات حیاتی خود را بر باد رفته دید اکنون به دنبال کمربند امنیتی تازه‌ای است. اما آیا این کمربند برای تأمین آسایش ریاض بافته می‌شود یا برای حفظ استقلال و تمامیت ارضی ایران؟

«پیمان عدم تجاوز» بدون توقف تجاوزات و دخالت های آمریکا، پیمان منطی و سودمندی برای ایران نیست. آنچه هلسینکی را در اروپا به نتیجه نسبی رساند، موازنه هسته‌ای و توافق بر سر تقسیم مناطق نفوذ میان دو ابرقدرت بود. در واقع بدون توافق عدم تجاوز میان ایران و آمریکا، این پیمان تنها امنیت عربستان را تأمین می‌کند، نه ایران را. تجربه برجام و خروج ترامپ از آن، به همه آموخت که آمریکا اهل پایبندی به هیچ پیمانی نیست. مگر آنکه پشت آن، «قدرت بازدارندگی» ایران چون کوه استوار باشد.

این پیشنهاد البته تناقضی بزرگ با واقعیت میدانی دارد. کشوری که خاک خود را به پایگاه‌های نظامی آمریکا و قرارگاه مادر دشمن مبدل کرده و با رژیم صهیونی هم‌پیمان است، چگونه می‌خواهد با ایران پیمان عدم تجاوز ببندد؟

همچنین نقاط کور پیمان مذکور، آن را به پیمانی «نمایشی» بدل کرده است که در پاسخی به بسیاری از سوالات و مسایل ناتوان است. در واقع در این پیمان مشخص نشده است که تکلیف حاکمیت ایران بر تنگه هرمز چه می‌شود؟ تکلیف برنامه صلح‌آمیز هسته‌ای که حق مسلم ملت ایران است، چه می‌شود؟ تکلیف پایگاه‌های نظامی آمریکا در بحرین، قطر، امارات و کویت چه می‌شود؟ تا وقتی این پایگاه‌های کثیف بر تن منطقه زخم کهنه باز کرده‌اند، امنیت ایران تأمین نخواهد شد.

جمهوری اسلامی ایران تنها در صورتی در این پیمان مشارکت می کند که اولاً، آمریکا و رژیم صهیونی رسماً حاکمیت ایران بر هرمز و حق هسته‌ای آن را به رسمیت بشناسند. ثانیاً، پایگاه‌های نظامی خارجی از منطقه برچیده شوند. و ثالثاً، تضمین‌های عملی، نه بر روی کاغذ و در اتاق‌های فکر واشنگتن، بلکه در میدان و با نظارت مستقل و مبتنی بر بازدارندگی متقابل، تعریف شود. تا آن روز، بهترین پیمان، همان بیداری ملت‌های منطقه و قدرت موشکی و پهپادی ایران عزیز است که دشمن را به ستوه درآورده است.(عبدالحسین آزاد)

▼ گزارش روز      

   فرصت طلایی ریلی برای ایران

در حالی که سالانه ۶۰ میلیون تن کالا بین چین و اروپا جابه‌جا می‌شود، ایران با امضای یک توافق تاریخی شش‌جانبه در استانبول و راه‌اندازی کریدور چندوجهی آزمایشی از آسیای مرکزی، در بحبوحه محاصره دریایی ترامپ، به دنبال ایفای نقش پررنگ‌تر در ترانزیت کالای چین-اروپا و تجارت منطقه‌ای است.

در نشستی با حضور نمایندگان ایران، چین، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه، کشورهای عضو متعهد شدند تعرفه‌های واحد و رقابتی اعمال کنند، زمان سیر قطارها را کاهش دهند، هزینه‌های گمرکی و جانبی را به حداقل برسانند و زیرساخت‌های عملیاتی را برای افزایش ظرفیت عبور فراهم کنند. این توافق نقطه عطفی در احیای ظرفیت ژئوپلیتیکی ایران و پیشی گرفتن از رقبای سنتی مانند مسیرهای شمالی (روسیه و قزاقستان) است.

همزمان با این تحول دیپلماتیک، شرکت‌های ازبکستانی و تاجیکستانی یک کریدور حمل‌ونقل چندوجهی آزمایشی به مسیر «چین-تاجیکستان-ازبکستان-ترکمنستان-ایران-ترکیه-اروپا» را راه‌اندازی کرده‌اند. این مسیر راهبردی که از قلب آسیای مرکزی عبور می‌کند، می‌تواند نقش کشورمان را در اتصال زنجیره‌های ترانزیتی شرق آسیا به اروپا پررنگ‌تر از همیشه کند.

در اقدامی مکمل، ایران و تاجیکستان تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند که به واگن‌های ایرانی اجازه می‌دهد در شبکه ریلی تاجیکستان تردد کرده و حتی به سایر راه‌آهن‌های منطقه اعزام شوند. از آنجا که کشورهای مستقل همسود (CIS) عرض خط ریلی یکسان و قوانین مشابه دارند، عملاً امکان تبادل واگن‌های ایرانی در تمام خطوط ریلی شوروی سابق فراهم شده است. پیش‌تر نیز نخستین قطار حامل واگن‌های ایرانی به ازبکستان اعزام شده بود.

جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راه‌آهن ایران، این اقدام را نخستین گام از سلسله توافقات با کشورهای منطقه توصیف کرد و گفت:«امکان عبور واگن‌های استاندارد ایرانی از ترکمنستان، ازبکستان و تاجیکستان فراهم شده است؛ ظرفیتی که می‌تواند جریان کالا، صادرات و ترانزیت بین ایران و آسیای میانه را به شکل محسوسی تقویت کند.»در سال‌های گذشته حدود ۲۰ هزار قطار کانتینری میان چین و اروپا جابه‌جا شده است، اما سهم مسیر جنوبی گذرنده از خاک ایران هنوز ناچیز بود. با اجرایی شدن تعهدات جدید در توافق استانبول از جمله تعرفه‌های واحد، کاهش زمان سیر و حداقل‌سازی هزینه‌های گمرکی، انتظار می‌رود بخش قابل توجهی از این حجم ترانزیت به سمت کریدور ایران سرازیر شود.

ایران اکنون از یک مزیت راهبردی برخوردار شده و آن اتصال مستقیم به شبکه ریلی یکپارچه کشورهای عضو CIS است. شرایط کنونی از جمله محاصره دریایی جنوب و بحران تنگه هرمز، برای ایران فرصتی طلایی است تا با تکمیل زیرساخت‌های ریلی و کاهش زمان ترانزیت، ضمن تأمین واردات کالاهای اساسی خود از مسیر امن ریلی، در اتصال شرق به غرب نقش پررنگ‌تری ایفا کند.(علی محمدی)

▼ خبر ویژه      

         ترامپ خواهان ایران مطیع است

شیرین هانتر، استاد دانشگاه جورج تاون، گفت که روابط ایران با چین یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های دولت ترامپ محسوب می‌شود. وی افزود:«ترامپ و نزدیک‌ترین اطرافیانش به دنبال برقراری برتری دریایی و نظامی آمریکا در آبراه‌های مهم جهان، از جمله خلیج فارس، هستند. نابود کردن توان نظامی ایران و جلوگیری از سلطه ایران بر خلیج فارس بخشی از این راهبرد است.» هانتر تصریح کرد:«ترامپ همچنین می‌خواهد منابع انرژی از قفقاز جنوبی تا خلیج فارس را تحت کنترل داشته باشد و ایران مانعی در برابر تحقق این هدف بود. روابط ایران با چین نیز موجب نگرانی ترامپ است.» به اعتقاد این استاد دانشگاه، آمریکا می‌خواهد ایران «به‌طور کامل از جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود دست بکشد، خصومتش با اسرائیل را کنار بگذارد و اساساً مطابق خواسته‌های آمریکا در منطقه رفتار کند.» هانتر تأکید کرد:«ترامپ خواهان ایرانی مطیع است، نه ایرانی که آمریکا را به چالش بکشد.» وی در ادامه با اشاره به تاریخچه خصومت آمریکا با ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷ گفت که بسیاری از رؤسای جمهور آمریکا به حمله به ایران فکر کرده بودند. استاد دانشگاه جورج تاون خاطرنشان کرد:«ایران آمریکا را تحقیر کرده بود و حضور این کشور را در خاورمیانه و خلیج فارس به چالش کشیده بود.»