روسیه در مسیر انتقال قدرت

علیرضا قربانپور
رژه نیروهای مسلح روسیه با حضور مقامات ارشد این کشور در خیابان اصلی مسکو برگزار شد. این رژه ها همه ساله برگزار می شوند اما این برای اولین بار از زمان جنگ سرد است که روسیه سخت افزارهای نظامی خود را به این سطح به نمایش می گذارد. این رژه تحت عنوان بزرگداشت پیروزی روسیه در جنگ جهانی دوم برگزار شد اما خود آن سمبل و نمادی است بر بازگشت این کشور به عنوان قدرت پیروز در جریان هشت سال زعامت پوتین. این رژه دو روز بعد از آغاز بکار دمیتری مدودف به عنوان رئیس جمهور روسیه انجام شد. از این رو برخی آن را به عنوان نماد مشروعیت بخشی به این انتقال قدرت از ولادمیر پوتین می دانند. به عنوان آنتی تز جنگ، یک رژه نظامی نشان از پیش بینی پذیری، نظم و شفافیت دارد ، یعنی تمامی آن چیزی که در گذشته نظامی روسیه دیده نمی شد، تلویزیون روسیه نیز در این میان سنگ تمام گذاشت و در حالی آقای مدودف را نشان می داد که از رژه نیروهای مسلح سان می دید و سخنان او را پخش می کرد که پوتین دوش به دوش او ایستاده بود، امری که یاد آور تصاویر کلیشه ای مارکس، انلگس و لنین بود.
از سال گذشته و با طرح پایان کار پوتین بحث جانشینی او و بالاخص قدرت رئیس جمهور آینده تبدیل به موضوعی اساسی در تحلیل های سیاسی شد. پیشینه سیاسی و رضایت شهروندان روسی از دوران 8 ساله پوتین در عین حال سخنان صریح یا در لفافه خود پوتین در مورد آینده سیاسی اش را بر همگان روشن کرده بود که رفتن او از کرملین به منزله از دست رفتن قدرت فوق العاده او در نظامی کاملا تکنوکراتیک و نخبه سالار نیست. مدودف نیز در پارلمان اذعان کرد که پوتین نقش بزرگی در اجرای استراتژی او ایفا خواهد کرد و اینکه هیچ کس شک نخواهد داشت که همکاری این دو ادامه پیدا خواهد کرد. اما آیا این خوش بینی ادامه پیدا خواهد کرد؟ مدودف و پوتین احتمالا تا ماهها یا چند سال معدود آینده همچنان به یکدیگر وفادار باقی خواهند ماند. اما آیا این در مورد وفاداران به آنها نیز صادق است؟ آیا ساختار بروکراتیک رژیم اقتدارگرای روسیه و نخبگان حاکم بر آن سایه سنگین این دو رهبر رقیب را تحمل خواهند کرد؟ شکی نیست که مدودف تلاش خواهد کرد حداقل در ظاهر نیز که شده است از خود چهره یک سیاستمدار مستقل را به نمایش بگذارد. اما آیا در بلند مدت و در عالم واقع نیز چنین چیزی تحقق می یابد؟
نخبگان غرب گرای لیبرال روسیه امیدوارند که رئیس جمهور جدید نقش یک چراغ راهنمای حرکت به سمت غرب را بازی کند. آنها تلاش خواهند کرد به هر نحو ممکن جریان حرکت کشور را به سمت مسیری لیبرال تر به جریان اندازند. آنچه در این حال مشوق آنهاست سخنان رئیس جمهور جدید است که برحاکمیت قانون، اهمیت آزادیهای اقتصادی و مدنی تاکید می کند. غرب نیز امیدوار است که در دوران ریاست جمهوری جدید روابط گرم تری با روسیه داشته باشد. اما موانع فراروی روابط صمیمانه با غرب هنوز به قوت خود باقی است: استقرار موشکهای آمریکا در شرق اروپا، قضیه گرجستان و آبخازی، اخراج دو وابسته نظامی آمریکا و از همه مهمتر وجود نخبگان قدرتمند مخالف با غرب. بنابراین مدودف در عین داشتن توان کنترل سیاستهای پوتین باید از این توان نیز برخوردار باشد که در عین کنترل نظام مند این موانع بتواند روابط دوستانه ای با غرب برقرار کند.
در هر حال واقعیت امر این است که مدودف و تیم همراه وی از هرگونه سیاستی نیز که برخوردار باشند : رابطه با غرب یا خلاف آن : تا زمانی که سایه سنگین پوتین باقی است انتظار چندانی برای تحقق تحولات عمیق را نمی توان داشت. اگر چه پوتین قدرت را به مدودف واگذار کرده است ولی او همچنان نقش اول را در ساختار سیاسی روسیه بازی می کند. پوتین به عنوان رهبر حزب روسیه واحد و یک رهبر ملی قوی در تصمیمات حساس و استراتژیک حاضر خواهد بود. اما همانطور که برخی از صاحب نظران معتقدند با توجه به وضعیت حزب روسیه متحد و فقدان ایدئولوژی و عدم بهره گیری از اعضای ثابت در این حزب این امکان مطرح است که برخی از سیاستمداران و نخبگان روسی از روی فرصت طلبی به سمت مدودف گرایش پیدا کنند، اما این امری است زمان بر که حداقل می بایست برای چهار ساله دوم ریاست جمهوری مدودف انتظار آن را کشید.