کنفرانس امنیتی مونیخ؛ فرصت چانه زنی جدید ایران

چندی پیش چهل وسومین کنفرانس امنیتی مونیخ با حضور بیش از 250 نفر از سیاستمداران برجسته، مقامات نظامی و امنیتی از چهل کشور جهان برگزار گردید. این کنفرانس که از با سابقه ترین محافل جهانی در حوزه امنیت می باشد از سال 1962 میلادی به فرصتی تبدیل شده است تا هر ساله رهبران جهان مهم ترین مسایل جهانی را به بحث و بررسی بگذارند. این کنفرانس که به داووس امنیتی معروف است در دوران جنگ سرد، عمدتاً به مقابله استراتژیک دو ابر قدرت می پرداخت ولی پس از فروپاشی نظام دو قطبی حوزه فعالیت را بسیار گسترده تر تعریف نموده ومسایلی نظیر تروریسم بین المللی تا فقر وتوسعه کشورهای در حال توسعه را مورد بررسی قرار داده است. اما به جرأت می توان گفت مباحث مطرح شده در آن سالهای اخیر وارد مباحث سیاسی نیز گشته است. کنفرانس حاضر ازچندین جهت به لحاظ محتوایی برای جمهوری اسلامی ایران حایز اهمیت بوده است، که عمدتاً می توان آن را در حیطه مطالب عنوان شده در آن خلاصه نمود:
1- کنفرانس امنیتی مونیخ با سخنان صدر اعظم آلمان، آنگلامرکل افتتاح وبا سخنان ولادمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه پی گرفته شد. در حالیکه مرکل غرب را به همکاری با روسیه جهت حل و فصل بحرانهای جاری دعوت کرد، پوتین با لحن بسیار شدید آمریکا را خطاب قرار داده و آن را مسبب بسیاری از ناآرامی های جهان خواند. در واقع واکنش شدید پوتین که برخی آن را به منزله آغاز جنگ سردی جدید خواندند، در این مقطع بسیار قابل ملاحظه می باشد . پوتین با انتقاد شدید از یکجانبه گرایی آمریکا، موارد متعددی را عنوان نمود که غرب مانع از همکای روسیه با این کشورها شده بود.
به واقع پوتین از استانداردهای دوگانه غرب و آمریکا به شدت انتقاد نمود. به هر حال این نوع انتقاد در کنفرانس مونیخ بیانگر رویکرد جدیدی در مناسبات روسیه وآمریکا خواهد بود که دامنه آن می تواند بسیاری از کشورها را تحت تأثیر قرار دهد. به عبارت دیگر، آنچه پوتین آن را رسما اعلام کرد مطالبی بود که سالهاست جمهوری اسلامی آن را مطرح می نماید و به تعبیری این سخنان می تواند فصل جدید مناسبات ایران و روسیه باشد.
پوتین، آمریکا را به ماجراجویی های نظامی گرایانه متهم کرد و گفت:آمریکا با نظامی گری افسار گسیخته و عدم توجه به حقوق بین الملل آتش مسابقه تسلیحات هسته ای را شعله ور کرده است. وی همچنین طرح های آمریکا برای استقرار سیستم دفاع ضد موشکی در اروپای شرقی به بهانه مقابله با حملات موشکی احتمالی ایران و کره شمالی را مورد انتقاد قرار داد. به هر حال مواضع جدید پوتین غرب را با مسئله ای جدید روبه رو کرده است که می تواند مناسبات آن رابا روسها وارد دورجدید نماید.
2-مسئله مهم دیگر کنفرانس مونیخ، برنامه هسته ای ایران بود که روز دوم به مهمترین بحث کنفرانس تبدیل شد.
3-حضور نمایندگان عالیرتبه ایران در این کنفرانس که امری بی سابقه بود نیز بیانگر این مسأله بود که جمهوری اسلامی به این کنفرانس به دیده فرصتی جهت پیشبرد دیپلماتیک اهداف خود می نگرد. سخنان دکتر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان در این اجلاس نیز حاوی نکات برجسته و مهمی بود که مجدداً بر نقش سازنده ایران درترتیبات امنیتی منطقه ونیز رویکرد صلح آمیز ایرانی در قضیه پرونده هسته ای، تاکید داشت. محورهای عمده سخنان دکتر لاریجانی را می توان در موارد ذیل خلاصه کرد:
الف- تاکید بر نظم جامع بین المللی که نتیجه آن ثبات و استقرار عدالت می باشد. دبیر شورای عالی امنیت ملی با نفی نظم های مبتنی بر سلطه و زورگویی آن را عامل اصلی بی ثباتی در جهان معرفی نمود. دوران جنگ سرد مبتنی بر سلطه و استعمار کشورهای دیگر بوده و نظم دوران پس از جنگ سرد مبتنی بریکجانبه گرایی و نظم یکجانبه گرای متکی به سیاست های تک بعدی آمریکا سبب بروز ناآرامی های فراوان در مناطق مختلف جهان گشته است. دراین راستا با گسترش دمکراسی واقعی درجهان و نیز احترام به فرهنگ های مختلف می توان پایه های زندگی مسالمت آمیز در عرصه جهانی را مستحکم نمود. مسئله ای را که امروزه ابرقدرتها توجهی به آن ندارند.
ب- تاکید بر نقش سازنده ایران در عراق: دکترعلی لاریجانی با اشاره به این واقعیت که کلیه استانهای عراق که در مجاورت ایران هستند(در طول مرز 1350 کیلومتری این کشور با ایران) در امنیت و ثبات به سر می برند اعلام داشت: تنها در نقاطی که آمریکا در عراق حضور دارد، بحران دیده می شود. ایران همواره از دولت قانونی عراق حمایت نموده وخواهان شکل گیری دمکراسی واقعی در این کشور بوده است. حال آنکه آمریکا در فرافکنی آشکار دلیل ضعف خود در تأمین امنیت درعراق را به مداخله همسایگان نسبت می دهد. همین مسئله درمورد افغانستان نیز به خوبی دیده می شود. علی رغم نقش مثبت ایران در شکل گیری حکومت افغانستان، سران آمریکا، ایران را متهم به آشوب دراین کشور می نمایند.
ج - تاکید بر مسئولیت پذیری قدرتهای منطقه ای و جهانی: با استفاده از این اصل می توان معضلات امنیتی را در منطقه خاورمیانه و سایر مناطق حل و فصل نمود. عدم پذیرش مسئولیت اقدامات از سوی غرب و آمریکا در خاورمیانه سبب وخامت اوضاع آن شده است. حال آنکه همکاری با حسن نیت می تواند بسیاری از مشکلات را حل نماید.
د- غرب در قبال پرونده هسته ای ایران رویکردی دوگانه وتبعیض آمیز دارد. در حالیکه همه فعالیت های هسته ای ایران در چارچوب NPT و پادمانهای آژانس بین المللی انرژی اتمی است، با این وجود غرب در موضعی غیر اصولی نگران انحراف برنامه هسته ای ایران در آینده است. این مسأله علی رغم این واقعیت صورت می پذیرد که این کشورها نسبت به سایر کشورهایی که صراحتاً اعتراف به داشتن بمب نموده وعضو هیچ معاهده ای نیز نیستند، سکوت اختیار کرده است. اما ایران معتقد به بازی حاصل جمع غیر صفر بوده و منافع طرفین را نیز در نظر می گیرد وخواهان گفتگوی بدون مشروط برای حل این پرونده است.
مجموعه مواضع فوق که به طور شفاف دراین کنفرانس بیان شد و بار دیگر با تأکید بر حسن نیت ایران و صلح آمیز بودن فعالیت های اتمی همراه بوده می تواند نقش موثری در تصمیمات آتی غرب درقبال پرونده اتمی کشورمان داشته باشد. به هر تقدیر این کنفرانس و فرصت آن به عنوان یک ابزار چانه زنی مناسب به شمار می رفت که جمهوری اسلامی توانست به خوبی از آن برای تأثیرگذاری بر رفتار رقبا استفاده نماید.