حضور استراتژیک در آفریقا / علی تتماج

قاره آفریقا با برخورداری از منابع بکر و زیرزمینی و موقعیت استراتژیک جغرافیایی از اهمیت ویژ ه ای در معادلات جهانی برخوردار است، به گونه ای که کارشناسان سیاسی سالهای آینده را عصر رقابت قدرت ها در آفریقا می دانند. در این چارچوب جمهوری اسلامی ایران نیز روابط رو به گسترشی را با اتحادیه آفریقا و بسیاری از کشورهای این حوزه آغاز کرده است. هر چند که در ظاهر این روابط به دلیل فقر ظاهری و ناتوانی سیاسی برخی کشورهای آفریقایی نادرست به نظر می رسد اما حقیقت آن است که قاره آفریقا از چنان جایگاه جهانی برخوردار است که کاهش مناسبات با غرب و روابط استراتژیک و زیربنایی با این قاره را الزام آور می سازد. در شرایطی که قدرت های بزرگ همچون چین، روسیه ، فرانسه ، انگلیس ، آلمان و آمریکا تمام تلاش خود را برای گسترش نفوذ در آفریقا مبذول داشته اند، تهران می تواند با بهره گیری از ظرفیت های اقتصادی و سیاسی در جمع این بازیگران ایفای نقش نماید. با توجه به شرایط حاکم بر آفریقا و پیشرفت های علمی در ایران ، زمینه های مناسبی برای توسعه این روابط وجود دارد که در بسیاری از این کشورها نیز اجرا شده است. با توجه به حضور 53 کشور در قاره آفریقا، ایران می تواند با ائتلاف با آنها در قالب اتحادیه آفریقا به جبهه ای مستحکم برای تحقق اهدافش در عرصه های بین المللی و حتی سازمان ملل دست یابد . نکته مهم آنکه بسیاری از این کشورها زخم خورده استعمار و امپریالیسم هستند، لذا گرایش بسیاری به اندیشه های آزادی خواهانه و مستقل ایران دارند و تلاش می کنند تا با نزدیکی به تهران، به صف آرایی در برابر ابرقدرت های بزرگ بپردازند. در این میان چالش های داخلی و منطقه ای در میان کشورهای آفریقایی، این فرصت را ایجاد کرده تا ایران به عنوان میانجی در این کشورها فعالیت کند که خود منزلتی جهانی برای تهران است.

نکته مهم در روابط ایران و آفریقا گرایش این کشورها به توسعه مناسبات است . دیدارهای بسیاری از مقامات ارشد این کشورها نظیر دیدار روسای جمهور الجزایر ، سودان ، سنگال و ... از ایران و امضای ده ها توافقنامه همکاری میان طرفین خود سندی بر این رویکردها است. به هر تقدیر در عصر حاضر آفریقا دارای جایگاهی انکارناپذیر در معادلات جهانی است و ایران نیز برای بازیگری بیشتر در عرصه جهانی نیازمند حضور در این چرخه است لذا سرمایه گذاری و توسعه مناسبات با کشورهای آفریقایی امری الزام آور است که در صورت بهره گیری صحیح از ظرفیت ها مسلما دستا وردهای بسیاری برای ایران به همراه خواهد داشت. مواضع غرب برای شکستن این روابط خود سندی بر اهمیت جایگاه ایران در آفریقا است که می تواند در آینده بیش از پیش گسترش یابد. اجرای طرح برگزاری نشست وزرای خارجه و سران 53 کشور آفریقایی در تهران خود نقطه عطفی در این راه است که در آینده نزدیک می تواند برگزار گردد تا محرکی بر توسعه همه جانبه مناسبات طرفین باشد.