هم افزایی دانش و ثروت / صالح اسکندری

 -1جنبش نرم افزاری ونهضت تولید علم در دوازده سال اخیر از جنس توسعه علم «development of science»  بوده و یا تولید علم«production of scienc »؟

دغدغه پاسخ به این سوال می تواند ما را به سوالی مهمتر رهنمون سازد که ایران اسلامی امروز در کجای دنیای علم قرار گرفته است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بخصوص در 12 سال اخیر که به فرموده مقام معظم رهبری یک حرکت علمی در سراسر کشور شروع شده، پیشرفتهای بزرگی برای ایران به دست آمده است که حاصل خودباوری و اعتماد به نفس ملی جوانان این مرز و بوم است. دانشمندان ایرانی در اوج مظلومیت و محرومیت از امکانات پیشرفته آزمایشگاهی و علمی به دستاوردهای بزرگی بخصوص در عرصه فناوری های جهشی و استراتژیک دست یافته اند که جهانیان را مبهوت کرده است. چندی پیش واشنگتن پست در گزارشی با اشاره به اینکه دانشمندان ایران طی قرون گذشته اکتشافاتی در زمینه علوم طبیعی، ریاضی و فلسفه داشته و پس از ورود اسلام و در قرن هفتم دانشمندان ایرانی الکل طبی را تولید کردند و فعالیت‌های مهمی نیز در زمینه جبر و شیمی داشتند، نوشت دانشمندان ایرانی می‌گویند که در زمینه نانو فناوری به پیشرفتهایی رسیده‌اند وپژوهشگران بیولوژی مرزها را به سوی تحقیقات سلول‌های بنیادی پیش می‌برند و صنعت خودروسازی این کشور از هر نقطه دیگری در این منطقه تعداد خودروهای بیشتری تولید می‌کند و...

پیام انقلاب اسلامی ماهیتا نرم است و تولیدات آن نیز باید نرم باشد. در نظام معنایی انقلاب اسلامی جنبش نرم افزاری نه به معنای توسعه علوم غربی است و نه تولید علم که مدلولی معاصر است برای تداوم  نرم افزاری تمدن غرب؛ بلکه نهضت تولید علم در ایران یک الگوی اصلاحی برای بلوغ علمی و معنوی بشر امروز است.

حرکت علمی در ایران بر مبنای معنویت است. حضرت آیت الله خامنه ای روز گذشته در جمع بیش از یکهزار نفر از نخبگان جوان دانشگاهی با تاکید بر اینکه در حرکت و پیشرفت علمی باید جهت گیری ها معنوی و الهی باشد، خاطر نشان کردند: “متاسفانه کشورهای غربی ضمن انحصار طلبی علمی، از علم سوء استفاده کرده و آن را در جهت مخالف با منافع بشریت و ارزشهای انسانی به کار گرفته اند.”

-2 مقام معظم رهبری روز گذشته با تاکید بر “هم افزایی علم و ثروت” پنجره جدیدی را مقابل دیدگان جامعه علمی کشور گشودند. دانش زمانی رشد می کند که تبدیل به قدرت و ثروت شود.برقراری پیوند مستمر بین دانش، ثروت  و اقتدار ملی قادر است مزیتهای نسبی دانشمندان ایرانی از قبیل هوش بالا، اعتماد به نفس ملی، ایمان به عنایات الهی و ... را بالفعل کند و مسیر تحقق الگوی اسلامی جنبش نرم افزاری را هموار نماید. الگوبندی سهم دانش در قدرت و متناسب با آن نقش ثروت در انگیزه پروری دانشمندان و محققان جوان  اقتضای “ طبیعت جریان زندگی بشر” است . اقتدار کشورها علاوه بر ظرفیتهای تعریف شده در حوزه سخت افزاری،  در پیوند مستقیم با مجموعه سرمایه های فرهنگی، اجتماعی و علمی جوامع است که با مدیریت صحیح این سرمایه ها می توان روز به روز بر اقتدار ملی افزود.

-3 برخی محققان در یک پارادایم مدرن مدعی هستند که دانش محصول قدرت است و اراده حاکمیت می‌تواند در سمت و سو دادن دانش بسیار موثر باشد. بر اساس این تفسیر نمی‌توان نقش‌ هادی نظام جمهوری اسلامی ایران را در پدیده جهش علمی کشور نادیده گرفت. در واقع رشد فزاینده علوم در جامعه ایرانی از اقتضائات حتمی استراتژی‌های کلان نظام اسلامی است. نمونه عینی این اهداف بلندمدت در سند چشم‌انداز بیست‌ساله کشور به چشم می‌خورد. رساندن ایران به مقام اول علمی در منطقه یکی از آمال اصلی سند چشم‌انداز 20ساله است اما نشاط علمی کشور را نمی‌توان صرفا در اراده حاکمیت خلاصه کرد. بلکه بخش معتنابهی از این رشد علمی متاثر از جنبش نرم‌افزاری مردمی است که از ابتدای انقلاب شکل گرفته و هر روز متکامل‌تر می‌شود. این جنبش اگرچه در موازات و همسو با اهداف نظام اسلامی است اما توانسته ماهیت مردمی خود را حفظ کند. از دوازده سال پیش با  رهنمودهای رهبر فرزانه انقلاب اسلامی این حرکت شتاب گرفته و می توان مدعی شد که حرکت علمی در چند سال گذشته هم در داخل و هم در جامعه بین المللی ملموس و فراتر خیره کننده بوده است.

شاید یکی از رموز جهش علمی جامعه ایرانی در سه دهه  پس از انقلاب همین پارادوکسیکال «یگانگی و تفکیک» باشد. یعنی در عین حالی که جنبش علمی کشور ماهیت مردمی خود را حفظ کرده توانسته با استراتژی‌های نظام نیز سازگار گردد. در واقع چنانچه علوم ماهیت ابزاری صرف به خود بگیرند و قدرت تنها برای استمرار و استغنای خود دانش تولید کند نوعی بیگانگی بین جامعه و علم به وجود می‌آید و مردم نسبت به بسیاری از علوم بدگمان می‌گردند.

امروز یکی از گفتمان های پایه ای کشور، گفتمان پیشرفت علم و فناوری است و با هدایت و التفات ویژه رهبر فرزانه انقلاب کارهای بزرگی برای جبران  عقب ماندگی های کشور صورت گرفته است. این موضوع مرهون الگوی اصلاحی جمهوری اسلامی در نهضت تولید علم و جنبش نرم افزاری است که روز به روز جایگاه ایران را در جامعه علمی ارتقا می دهد..