دور جدید رویکرد اروپا به تهران

سیامک باقری

سفر جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران به اروپا جهت سخنرانی و تشریح مواضع ایران در جمع 875 نماینده از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا در ابعاد مختلف حائز اهمیت بوده است. در واقع حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی هم برای افکار عمومی اروپا و سایر ملت‌ها و همچنین برای نمایندگان پارلمان اروپا مهم ارزیابی می‌شد. موید این امر را می‌توان در مقایسه نحوه برخورد نمایندگان اتحادیه اروپا با سخنرانی جلیلی و مشرق در جلسه ویژه‌ای که در بروکسل برگزار شد ملاحظه کرد.

بنابر اخبار مطرح شده پرویز مشرف رئیس‌جمهور پاکستان پیش از جلیلی در پارلمان اروپا حضور یافته و در جمع نمایندگان سخنرانی کرد اما اغلب صندلی‌های سالن پارلمان اروپایی خالی بود در حالی که همه اعضای این پارلمان در پای سخنان جلیلی نشستند. اما سوال اساسی این است که چرا اتحادیه اروپا علی‌رغم همراهی با سیاست‌های انزواسازی آمریکا و تاکید بر اجرای قطعنامه‌های تحریمی علیه ایران از دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای استماع دیدگاه تهران دعوت به عمل آورد؟

1- اولین و مهم‌ترین زمینه، رویکرد جدید اتحادیه اروپا برای مذاکره مجدد با تهران با بازنگری این اتحادیه نسبت به جهت‌گیری ماه‌های گذشته این اتحادیه در قبال ایران و ارزیابی از نتایج و پیامدهای سیاست تعیق روابط بود. حدود چندین هفته قبل هیاتی به نمایندگی این اتحادیه به تهران سفر داشتند که پس از پایان سفر رئیس هیات اروپایی رسما اعلام کرده بود که قطع همکاری اروپا با ایران و تعلیق گفت‌و‌گوهای طرفین یک «اشتباه» بود.

2- دومین زمینه این دعوت به تحولات مربوط به فعالیت‌های هسته‌ای ایران برمی‌گردد. در طی ماه‌های گذشته تحولاتی مانند توافقنامه ایران و آژانس که متعاقبا گزارش‌های مبتنی از همکاری‌ها منعکس شد و گزارش 16 آژانس اسوسی آمریکا مبنی‌ بر صلح‌آمیز بودن فعالیت‌های هسته‌ای ایران از سال 2003 به بعد و به ویژه فرا رسیدن زمان اعلام نهایی دبیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در خصوص فعالیت‌های هسته‌ای ایران و... موجب شد تا اتحادیه اروپا که یکی از طرف‌های اصلی چالش هسته‌ای ایران می‌باشد رویکرد جدیدی را اتخاذ نماید. به عبارت دیگر دعوت از جلیلی یکی دیگر از سلسله تحولات به هم پیوسته هفته‌های اخیر می‌باشد. دومینویی که بر اثر ابتکار ایران در تنظیم مدالیته با آژانس ایجاد شده است. در واقع شرایط جدید که با خود گفتمان جدیدی را به وجود آورده مستلزم بازگشایی باب جدید مراودات می‌باشد. لذا اروپایی‌ها برای این لازم دیدند که مواضع و دیدگاه‌های ایران به طور شفاف‌تری بشنوند. از همین‌رو، دبیر شورای عالی امنیت ملی با پیشنهادات جدیدی به اروپا سفر کرد. وی پیشنهادات جدید را در قالب یک پارادایم همکاری مشترک با چهار مولفه برای اعضای اتحادیه تشریح کرد و اعلام کرد که هرگونه گفت‌وگو و هکاری می‌تواند بر این چهار اصل زیر انجام شود:

مولفه اول را وی همکاری در زمینه تقویت دمکراسی یاد کرد.

مولفه دوم همکاری مشترک بین ایران و اروپا را براساس امنیت عنوان کرد و سومین مولفه با محوریت انرژی و آخرین مورد همکاری‌های اقتصادی اعلام شد.

3- سومین زمینه دعوت را می‌توان به ارزیابی اروپا در خصوص مواضع ایران پس از چند ماه سیاست اعمال فشار اشاره کرد. در میان کشورهای اتحادیه اروپا دو دیدگاه در خصوص سیاست‌های اعمال شده علیه ایران وجود دارد. برخی از کشوها مانند فرانسه و انگلیس بر این اعتقاد هستند که سیاست‌های تحریمی موثر بوده و باید این روند را تشدید کرد. در مقابل، کشورهایی مانند ایتالیا و اسپانیا قرار دارند که معتقدند رفتار ایران را نمی‌توان با تحریم و فشار تغییر داد. از این‌رو، جمیع اعضای پارلمان اتحادیه اروپا در انتخاب هر یک از رویکردهای دوگانه فوق به این نتیجه رسیدند که با دعوت از دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران از نزدیک با موضع ایران آشنا شوند. قابل ذکر است که این نظر در ماه گذشته نیز وجود داشت و آنها سعی داشتند با دعوت رئیس مجلس شورای اسلامی ایران این موضوع را پیگیری نمایند. اما به دلایلی آقای حداد عادل از شرکت در پارلمان اتحادیه اروپا امتناع کردند.

4- موفقیت ایران در منطقه را جهان نمی‌تواند نادیده بگیرد. تحولات منطقه به شدت به جمهوری اسلامی ایران گره خورده است. براساس برآوردهای مراکز غربی ایران در میان ملت‌های مسلمان منطقه پایگاه و نفوذ فوق‌العاده‌ای پیدا کرده است. به تبع دیپلماسی منطقه‌ای دولت نهم، کشورهای منطقه نیز فرایند جدید مناسبات با ایران را گشوده‌اند تا جایی که سخن تکراری دولتمردان منطقه به غربی‌ها، گفت‌وگو با ایران و کاهش تنش در منطقه شده است. از سوی دیگر بر شخصیت‌های اروپایی و اکثر دولتمردان این کشورها نیز پوشیده نیست که ایران ظرفیت‌های زیادی در منطقه دارد. بنابراین «سیاست حاشیه راندن» ایران به هیچ وجه به نفع آنها نخواهد بود. بنابراین غرب به ایران «نیازمند» است. اگر این «نیاز» نبود بدون تردید فشارها و مداخلات غرب توصیف‌ناپذیر بود.