دکتر ابوذر گوهریمقدم
مسئله ربودن اتباع ایران و به خصوص دیپلماتها و مسئولان در عراق بیش از هر امر دیگری به روابط دو جانبه ایران و آمریکا در عراق مربوط میشود. به عبارت دیگر، وضعیت آمریکا در عراق و تحلیل نهایی این کشور از اوضاع منطقهای و بینالمللی سبب شده است، آمریکا تلاش نماید بیش از گذشته به ایران فشار وارد نماید و به عنوان یک تاکتیک اقدام به ربودن اتباع ایرانی در عراق نماید. شرایطی که منجر به اتخاذ این سیاست شده است عبارتند از:
اولا، شکست منطقهای آمریکا در افغانستان، عراق، لبنان و... سبب شده است نتوان بهبود شرایط را برای آمریکا در نظر گرفت. لذا سران کاخ سفید مجبور به اتخاذ شیوههای جدید هستند. آنها معتقدند ایران مسئول تمامی ناکامیهای آمریکا در منطقه میباشد. چرا که جنگ عراق، باعث تقویت نفوذ ایران در منطقه شده است. ثانیا، نتیجه رقابتهای سیاسی درون آمریکا جهت انتخابات سال 2008 و وابستگی هیات سیاسی نومحافظهکاران به این انتخابات به پیروزی در عرصه سیاست خارجی آمریکا وابستگی شدید پیدا کرده است به طوریکه در صورت عدم موفقیت باید قدرت را به رقبای دموکرات خود بسپارند. در این راستا به عنوان آخرین اقدامات آمریکا سعی در تحت فشار قرار دادن ایران به طرق مختلف دارد.
ثالثا، مقامات پنتاگون و کاخ سفید، موفقیت یا عدم موفقیت خود را در وارد نمودن ضربه به ایران و محدودسازی این کشور در خاورمیانه میدانند. آنها سعی دارند ایران را نیز در عراق ناتوان نشان داده و نفوذ ایران در این کشور را تحت تاثیر مسایل حاشیهای تضعیف نمایند و قدرت ایثارگری و چانهزنی خود را افزایش دهند. در چنین شرایطی آمریکاییها با مبادرت به ربودن دیپلماتها و اتباع ایرانی سعی دارند به اهداف زیر دست یابند:
1ـ تضعیف دیپلماسی منطقهای ایران: امروزه تمامی تحلیلگران بینالمللی متفقند نفوذ ایران در منطقه متعاقب حملات آمریکا به افغانستان و عراق افزایش یافته و این کشور تبدیل به قدرت منطقهای غیرقابل انکاری شده است. آمریکا سعی دارد با چنین اقداماتی با استفاده از فضای تبلیغاتی و رسانهای ضعف ایران را به رخ کشورهای منطقه کشیده و ناتوانی کشورمان را از حمایت از اتباع خود به خصوص مقامات و دیپلماتهایش بزرگنمایی نماید تا از این راه هیمنه کشور را تضعیف نمایند.
2ـ تهدید ایران نسبت به حضور فعال در منطقه: ایالات متحده سعی دارد فضای عمومی عراق و منطقه را برای حضور آزادانه و موثر ایران در منطقه ناامن جلوه داده و سعی نماید به طرق مختلف باعث افزایش احتیاط و محافظه کاری ایران گردد تا از این راه احتمالا نفوذ منطقهای ایران را کاهش داده و ذهنیت سیاستمداران را نسبت به خطرات افزایش نفوذ و حضور ایران تحریک نمایند.
3ـ تغییر رفتار ایران در عراق: آمریکا از ابتدای اشغال عراق همواره ایران را به دخالت در امور داخلی و مواردی از این قبیل متهم نموده است. به نظر میرسد در حال حاضر دولت آمریکا سعی دارد با ربودن اتباع ایرانی مسئلهای جدید در عراق را پیش روی مقامات ایرانی بگشاید و از این راه دست به گروکشی و امتیازگیری نماید و از این حربه به عنوان اهرم کنترل ایران در عراق استفاده نموده و هر از چند گاهی بتواند با آزادسازی افراد و حتی افزایش ربایش آنها، به اهداف دیگر خود رسیده و ایران را به اصطلاح خود به بازیگری موثر در عراق تبدیل نماید و از این طریق ایران را به افزایش همکاری با خود وادار سازد.
4ـ انحراف ذهنیت مقامات ایران از مسایل عمده در عراق: هدف دیگر آمریکا از این مسئله آن است که ایران را از مسایل اساسی عراق دور ساخته و این ایران را درگیر برخی مسایل روزمزه و جاری نموده و از طریق گشودن جبههای جدید در عراق برای ایران، توان ایران را تحلیل داده تا از این راه فضای حیاتی بیشتری برای خود در عراق ایجاد نماید.
5ـ تضعیف و تحقیر موقعیت ایران در عراق: آمریکا سعی دارد با اقدام مکرر به ربودن اتباع ایرانی، این مسئله را به امری عادی تبدیل نماید تا از این طریق به ایران بفهماند از نفوذ کافی برای حمایت از اتباع خویش برخوردار نیست. آمریکا سعی دارد هزینه حضور ایران را در عراق افزایش داده و تلاش نماید هر چند در ظاهر به لحاظ تبلیغاتی خود را مسلط به اوضاع عراق جلوه دهد.
در مجموع دولت آمریکا با توجه به مشکلات خود در عراق سعی دارد، ربودن اتباع ایرانی را امری عادی و در راستای ماموریتهای امنیتی خویش در این کشور جلوه دهد. طبعا علاوه بر اهداف فوق دولت آمریکا به دنبال کسب اطلاعات از افراد ربوده شده در موارد مختلف سیاسی ـ نظامی نیز بوده و بر اساس گزارشهای اعلام شده در بسیاری از موارد این ربایشها با هماهنگی و همکاری گروهک منافقین صورت میپذیرد که این امر نیز نشان از رویکرد دوگانه آمریکا و استفاده ابزاری از این گروهک تروریستی علیه ایران دارد. از سوی دیگر آمریکا سعی دارد ناامنیها و ناآرامیهای عراق را به ایران و سلاحهای ایرانی نسبت دهد از این رو دائما سعی دارد ایران را حامی برخی گروههای عراقی معرفی کرده که خود این امر نیز سبب تحریک گروههای تندروی عراقی علیه ایرانیان گردیده و از دلایل ربودن اتباع ایرانی محسوب میشود.
چه باید کرد؟
1ـ دولت ایران باید تلاش نماید از طریق فشار بر مقامات عراقی و از آن طریق بر دولت آمریکا، مانع بروز چنین حوادثی گردد. باید به دولت عراق فهماند که چنین اقداماتی از جانب آمریکا، به ضرر عراق و مردم این کشور بوده و میتواند منافع زیادی را از این کشور حداقل در حوزه اقتصادی سلب نماید.
2ـ شکایت به سازمان ملل و انتشار موارد آدمربائی آمریکا در عراق از طریق اسناد ملل متحد نیز میتواند از شیوههایی باشد که با دیپلماسی فعال بینالمللی و ارتباط با سازمان ملل میتوان، اقدامات دولت آمریکا را به لحاظ حقوقی محکوم نمود و از این طریق دولت آمریکا را تحت فشار قرار داد.
3ـ تهدید به مقابله به مثل و استفاده از افراد بازداشت شده خارجی که به طرق غیرقانونی وارد حریم کشورمان میگردند جهت آزادی ایرانیان دربند نیز از راهکارهای بازدارنده در این راه است.
4ـ وزارت خارجه و نهادهای مسئول ایرانی در عراق میبایست تلاش مضاعفی برای حفظ اتباع ایرانی به عمل آورده و هشدارهای امنیتی لازم را نسبت به سفر به برخی مکانها و... به شکل مناسب به اتباع ایرانی اعلام نمایند.
5ـ استفاده از تبلیغات و فضای رسانهای در سطح بینالمللی جهت محکوم ساختن اقدامات آمریکا و آشکار ساختن اقدامات خلاف عرف دیپلماتیک و حقوق بینالملل از جانب این کشور. این مهم میتواند در شکلدهی افکار عمومی جهانی در قبال این مسئله موثر باشد.