ریشه‌های بحران در چاد

قاسم غفوری

قاره آفریقا در ماه‌های اخیر شاهد افزایش جنگهای داخلی و به گفته غربی‌ها فعالیت‌های تروریستی بود که جوی از ناامنی را بر این قاره حاکم ساخته است. در این میان چاد به عنوان کشوری نفت‌خیز و دارای موقعیت استراتژیک در قلب آفریقا بار دیگر شاهد تقابل نیروهای شورشی با دولت مرکزی بوده است. آغاز جدی درگیری‌ها را می‌توان از آذرماه 86 دانست که شورشیان در نقاط مرزی با اعتراض به وضعیت کشور تحرکات خود را آغاز کردند. «ادریس دبی» رئیس‌جمهور چاد که خود در سال 1990 با حمایت فرانسه با کودتا قدرت را در دست گرفته بود در برابر کودتایی جدید قرار گرفت، بگونه‌ای که شورشیان تصرف «انجامنا» پایتخت را نیز اجرایی کرده و با اعلام خواسته‌هایشان اعلام عقب‌نشینی کردند. شاید بتوان گفت که تبدیل چاد در سال 2003 به یکی از قطبهای نفتی آفریقا پیش‌زمینه‌ای بود برای بحران‌های داخلی در این کشور چرا که اولا نظام قبیله‌ای چاد با انحصارطلبی دولت بر این منابع مخالف و خواستار بهره‌گیری از این منابع برای حل بحران اقتصادی و فقر حاکم بر کشور بود، ثانیا بازیگران غربی بویژه فرانسه برای تامین منافع اقتصادی و انرژی رویکرد سه‌جانبه برای استعمار این کشور آغاز کردند.

هر چند که سران غرب تلاش دارند تا بحران چاد را جنگی داخلی برای کسب قدرت اعلام دارند. سیاست‌های کلان غربی‌ها و مواضع آنها در قبال چاد بیانگر نقش مستقیم آنها در این بحران‌سازی است. در این میان فرانسه به‌عنوان کشوری که نیروهای نظامی در این کشور مستقر دارد در کنار آمریکا تلاش مضاعفی برای بهره‌گیری از این بحران‌ها دارند. این کشورها چند هدف اصلی را در آفریقا پی‌گیری می‌کنند. حضور نظامی و سیاسی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های اقتصادی بویژه در بخش تامین انرژی، جلوگیری از سرمایه‌گذاری بازیگران مانند چین و ژاپن در آفریقا، جایگزینی آفریقا به‌جای خاورمیانه هر چند مقطعی برای تامین منابع و... از مهمترین اهداف این کشورها می‌باشد. اکنون این سناریو وجود دارد که آنها با بحران‌آفرینی در کشورهای آفریقایی نظیر چاد از یک‌سو دولتها را به به همکاری بیشتر وادار و از سوی دیگر زمینه را برای دخالت مستقیم فراهم می‌سازند. در این چارچوب آنها با فروش سلاح به دولت‌ها و شورشیان و مخالفان آنها محور اصلی طرح‌های خود را اجرایی می‌کنند.

بر این اساس تحولات چاد را هرچند که برگرفته از نظام قبیله‌ای آن است می‌توان بحرانی ایجاد شده از سوی غرب بویژه فرانسه دانست که در لوای آن اهداف توسعه‌طلبانه‌ای اجرا می‌شود. اهدافی که نتیجه نهایی آن چپاول ثروتهای ملی این کشور و استمرار فقر و ناتوانی ملت می‌باشد در حالی که سازمان ملل به‌عنوان توجیه‌کننده این اقدام، مورد سوءاستفاده قرار گرفته است.