ایران در شورای همکاری خلیجفارس
دکتر یدالله جوانی
شورای همکاری خلیجفارس از دکتر احمدینژاد برای شرکت در اجلاس سران این شورا که روزهای دوشنبه و سهشنبه دوازدهم و سیزدهم آذرماه در دوحه قطر برگزار میشود دعوت رسمی به عمل آورد. رئیسجمهور ایران از این دعوت استقبال کرد و قرار است در این نشست شرکت کند. شرکت ایران در شورای خلیجفارس برای اولینبار در تاریخ تشکیل این شورا صورت میپذیرد و به طور قطع یک نقطهعطف در تحولات خلیجفارس به شمار میآید. این حضور میتواند سرآغاز دور جدیدی از تعاملات منطقهای میان کشورهای حاشیه خلیجفارس در ابعاد مختلف باشد. اهمیت این حضور، با نگاهی به دلایل شکلگیری و کارکردهای این شورا در گذشته و چشمانداز تحولات منطقه در آینده بیشتر آشکار خواهد شد.
الفـ دلایل شکلگیری و کارکردهای ویژه شورای خلیجفارس
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و 4 ماه پس از حمله عراق به ایران، سران شش کشور عربی حوزه خلیجفارس (عربستان، امارات متحدهعربی، کویت، بحرین، عمان و قطر) درحاشیه کنفرانس سران کشورهای اسلامی به صورت غیررسمی جلسهای تشکیل داده و در نهایت با انتشار بیانیهای در تاریخ 26/11/1359 تشکیل شورای همکاری خلیجفارس را رسما اعلام کردند. در این بیانیه با اشاره به منافع مشترک، نظامها و رژیمهای سیاسی مشابه، افزایش همکاریها در عالیترین سطح در زمینههای اقتصادی، مالی، آموزشی، پرورشی، اجتماعی، بهداشتی، ترابری، اطلاعات، گذرنامه، بازرگانی و... بین کشورهای عضو به عنوان دلایل تشکیل این شورا اعلام گردید. اما در کمترین زمان، برخی از اظهارنظرها و کارکردهای این شورا نشان داد اهداف اصلی شورای همکاری خلیجفارس بسیار متفاوت از اهداف اعلامی است. این اهداف شامل، جلوگیری از گسترش حرکت و نهضت اسلامی و صدور انقلاب اسلامی، حفاظت از منافع غرب در منطقه و کمک به عراق در جنگ علیه ایران بود. قبل از اعلام رسمی تشکیل این شورا، روزنامه کویتی الرأیالعام در مورخ 6/9/1359 نوشت: «شش کشور عرب حوزه خلیجفارس سرگرم مطالعه پیشنویس یک پیمان امنیت جمعی هستند. این پیمان تا اندازه زیادی به جنگ عراق علیه ایران ارتباط دارد.»
عملکرد این به ویژه در خلال جنگ تا حدود زیادی فلسفه تشکیل این شورا را نمایان ساخت. کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس در طول جنگ تحمیلی به صورت مستمر کمکهای قابل توجهی را به صدام کردند. به گزارش مجله الحریهفلسطین، هزینههای نظامی عراق در سال 1986 حدود 37 میلیارد دلار بود که 30 میلیارد دلار آن توسط عربستان و کویت و دیگر کشورهای عضو شورای خلیجفارس تامین شد. در مورخ 23/2/1361 وزرای خارجه شورا در اجلاس خودشان تصمیم گرفتند، به حمایت و کمکهای خود از عراق در جنگ علیه ایران ادامه داده و قیمت خرید تجهیزات نظامی از آمریکا و کشورهای غربی را بپردازند. در واقع کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس با تمام توان در کنار صدام در طول جنگ قرار داشتند. دعوت از کشورهای بیگانه و در رأس آنها آمریکا به منطقه عملکرد دیگر این شورا بود. کویت در این راستا پیشقدم شد و از آمریکا خواست تا با استفاده از پرچم کشورش، امنیت کشتیهای تجاری و نفتی کویت را بر عهده گیرد. متعاقب نصب پرچمهای آمریکا بر کشتیهای کویتی، ناوگانهای جنگی آمریکا جهت اسکورت کشتیهای مذکور وارد خلیجفارس شدند. استفاده از نام جعلی خلیجعربی و همچنین نام بردن از جزایر سهگانه ایرانی بهعنوان جزایر عربی، اقدامات دیگری بود که این شورا در راستای خدمت به دیگران و ایجاد چالش برای جمهوری اسلامی طی سالهای اخیر انجام داده است.
بـ چشمانداز تحولات منطقه و آینده شورای همکاری خلیجفارس
با پایان یافتن جنگ عراق و ایران از یک طرف و حمله عراق به کویت از طرف دیگر، بسیاری از تصورات سران کشورهای حوزه خلیجفارس درهم ریخت. اشغال عراق و اعدام صدام و شکلگیری یک دولت مردمی با نقش برتر شیعیان در ساختار سیاسی این کشور از یک سو و شکستهای پی در پی در سیاستهای خاورمیانهای آمریکا از دیگر سو، خاورمیانه را وارد مرحله نوینی ساخته است. طرح خاورمیانهبزرگ آمریکا با شکست مواجه شده و خاورمیانه جدیدی که آمریکا انتظار آن را داشتند تا از درون جنگ رژیم صهیونیستی علیه حزب الله شکل گیرد، نتیجه عکس داده و اکنون خاورمیانهاسلامی در حال شکلگیری است. قدرت ایالات متحده در خاورمیانه رو به افول است و به تعبیر «ریچارد اف هاوس» رئیس شورای روابط خارجی آمریکا، دوران امپراتوری آمریکا درخاورمیانه پایان پذیرفته است. به موازات این تحولات، قدرت جمهوری اسلامی در دو بعد نرمافزاری و سختافزاری به گونهای افزایش یافته که ایران کنونی را، همگان قدرت برتر خاورمیانه میدانند. ورود ایران به باشگاه هستهای جهان و پیدایش بسترها و زمینههای پذیرش این واقعیت از سوی قدرتهای جهانی، تمامی معادلات خاورمیانه را متحول ساخته است. رژیم صهیونیستی دیگر قدرت سابق را برای مرعوبسازی دولتهای منطقه ندارد. رفتار سیاسی ایران در مسیر هستهای شدن، مدل جدیدی را به کشورهای جهان برای هستهای شدن ارائه کرده است.
برخی از کشورهای عربی حوزه خلیجفارس رسما علایق خود را برای استفاده از انرژی هستهای اعلام کردهاند. جمهوری اسلامی در این راستا اعلام کرده که آمادگی دارد برای کمک به پیشرفت کشورهای اسلامی به ویژه در منطقه هر نوع مساعدتی را به عمل آورد. در چنین شرایطی شورای همکاری خلیجفارس که 27 سال قبل با هدف مقابله با ایران شکل گرفت، امروز احساس میکند تعامل سازنده با ایران بهترین راه تامین منافع کشورهای عضو و تامین امنیت استراتژیک خلیجفارس است. مردم منطقه از آمریکا متنفر شدهاند و گرایش بیشتر دولتهای منطقه به سمت آمریکا، آینده آنها را با خطر مواجه ساخته است. تحولات پاکستان نمونهای از پیامدهای این نوع تمایلات است. به نظر میرسد با چنین درکی از شرایط منطقه، سران کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس از احمدینژاد به عنوان رئیسجمهور ایران برای شرکت در نشست این شورا دعوت به عمل آوردهاند.
جمهوری اسلامی ایران نیز با توجه به شرایط منطقه و سیاستهای خود نسبت به چگونگی تامین امنیت خلیجفارس از ابتدا تا کنون، این دعوت را به عنوان یک فرصت مغتنم شمرده تا شاید با حضور در این شورا بتواند سرنوشت تحولات آتی را به نفع ملتهای منطقه بیش از پیش رقم بزند. جمهوری اسلامی به دلیل داشتن بیشترین ساحل آبی در خلیج فارس (1250 کیلومتر) و برخورداری از قدرت بسیار بالای نیروی دریایی در آن، بیشترین نقش را میتواند در تامین این آبراه حیاتی برای کشورهای منطقه و جهان داشته باشد. شاید اکنون مهمترین دغدغه کشورهای حوزه خلیجفارس، یک دغدغه امنیتی باشد. جمهوری اسلامی بارها و بارها بر روی سیستم امنیت دستهجمعی در خلیجفارس تاکید داشته و حضور دکتر احمدینژاد در اجلاس سران شورای همکاری خلیجفارس میتواند گامهایی را به جلو برای پیریزی این سیستم امنیتی بردارد.
استراتژی امنیت دستهجمعی مورد نظر ایران برای خلیجفارس به سه اصل استوار است.
1ـ حفظ امنیت خلیجفارس از سوی تمام کشورهای حوزه خلیجفارس
2ـ خروج بیقید و شرط نیروهای نظامی خارجی از خلیجفارس
3ـ گسترش همکاریها در تمامی سطوح میان کشورهای حوزه خلیجفارس
رهبر معظم انقلاب اسلامی در مورد راهبرد امنیت دستهجمعی مورد نظر جمهوری اسلامی ایران برای منطقه خلیجفارس اینگونه میفرمایند:
«این منطقه از جهان، یکی از حساسترین مناطق دنیا و جزئی از عالم اسلام است که ذخایر خدادادی آن باید به بهترین وجهی مورد استفاده امت اسلام قرار گیرد و برای نیل به این مقصود باید به دخالت نیروهای خارجی در این منطقه خاتمه داده شود و امنیت منطقه با همیاری و همکاری ملتهای منطقه بر پایه اخوت اسلامی برقرار گردد. ما بارها اعلام کردهایم که دست دوستی همسایگان خود را به گرمی خواهیم فشرد و همواره خواهان همبستگی بر اساس اخوت اسلامی بوده و هستیم.»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
