سفر رایس به لیبی / شهیدی

سفر تاریخی وزیر خارجه آمریکا به لیبی، نقطه عطف مهمی در روند عادی‌ سازی روابط ایالات متحده با این کشور محسوب می‌شود. سفر کاندولیزا رایس اولین دیدار یکی از وزیران خارجه ایالات متحده به لیبی در خلال بیش از نیم قرن اخیر است و در حالیکه در آمریکا از آن به عنوان تحولی تاریخی یاد می‌شود، مردم لیبی آن را نقطه عطفی در روابط خارجی کشور خود می‌داند.

روند عادی سازی روابط دو کشور از حدود هفت سال پیش آغاز شد و در ادامه معمر قذاقی رهبر لیبی، مسئولیت بمب‌گذاری سال 1988 را که به سقوط هواپیمای پان آمریکن بر فراز شهر لاکربی در اسکاتلند منجر شد پذیرفت و پس از آن برنامه تسلیحات کشتار جمعی خود را کنار گذاشته و اقدامات تروریستی را محکوم کرده است. در سال 2006 ، ایالات متحده نام لیبی را از فهرست دولت‌های حامی تروریسم خارج ساخت و تا کنون برخی تحریم‌هایی را که علیه این کشور وضع شده بود لغو کرده است.

دولت‌ آمریکا تاکید کرد که این تحولات حاکی از کارآیی سیاست جلوگیری از گسترش تسلیحات کشتار جمعی بوده و همچنین نشان می‌دهد که ایالات متحده را به ذهن متبادر می‌سازد. تحلیلگران آمریکایی معتقدند که از پرونده بیست ساله لاکربی می‌توان در برخورد با ایران درس‌هایی آموخت  در مقابل ایرانی‌ها هم باید از تجربه لیبی درس‌هایی بیاموزند. جالب آن است که قذافی چندی پیش طی اظهاراتی خارج از عرف دیپلماتیک گفته بود: بهتر است مسئولین ایرانی از میان راه من و صدام، راه مرا برگزینند.!

آیا ایالات متحده، پس از موفقیت دیپلماتیک در برابر یک دشمن دیرین، همین روش را در مورد کشور‌هایی مانند ایران نیز به کار گیرند؟ دیوید والش دستیار وزیر خارجه آمریکا در امور خاورمیانه گفته است: در حالیکه از سر گیری روابط با آمریکا برای اقتصاد لیبی، به عنوان یک کشور صادر کننده نفت بسیار مفید خواهد بود مقامات ایرانی باید از خود سوال کنندکه آیا سیاست‌های آنان سودی برای کشورشان داشته است؟

در مقابل برخی مقامات و تحلیلگران آمریکایی نظر دیگری دارند و معتقدند شرایط لیبی با جمهوری اسلامی ایران کاملاً متفاوت است. در این زمینه جام آلتر‌من مدیر بخش خاورمیانه در مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌الملل می‌گوید: آشتی با لیبی برای آمریکا اقدامی نسبتاً آسان بود زیرا دو طرف در مورد مسایلی کاملا مشخص اختلاف داشتند که انعکاس چندانی در ایالات متحده نداشت در حالیکه شرایط ایران چنین نیست. به گفته آلترمن خصومت ایران و آمریکا ماهوی و ایدئولوژیک است و دو طرف هزینه زیادی برای این خصومت پرداخته‌اند، لذا بعید است حداقل در کوتاه مدت شاهد بهبود مناسبات دو طرف باشیم.

این کارشناس آمریکایی با تکرار اتهامات مقامات ایالات متحده علیه ایران می‌گوید: ایران فعالانه از تروریسم حمایت می‌کند، بر تضعیف روند صلح اعراب و اسرائیل اصرار می‌ورزد، به کشتن نظامیان آمریکایی در عراق کمک می‌کند و همزمان به برنامه دستیابی به تسلیحات اتمی ادامه می‌دهد. به این ترتیب در تلاش برای آشتی با این کشور آمریکاییان نمی‌دانند کدام موضوع را باید کنار بگذارند و کدام موضوع را در اولویت قرار دهند.

برخی آمریکاییان نیز معتقدند مقامات ایرانی قطعاً نحوه پیشرفت روند آشتی آمریکا و لیبی را زیر نظر داشته و به ارزیابی دشتاورد‌های دولت لیبی از تغییر سیاست آن کشور خواهند پرداخت.

در مقابل برخی دیگر از ناظران بر این باورند که این تحرکات و نرمش تاکتیکی و تنها به منظور کسب فرصت و رهایی موقت از فشار‌ها و تهدیدات است، وگرنه عزم جدی نسبت با آشتی با آمریکا در نزد مقامات جمهوری اسلامی ایران دیده نمی‌شود. این در حالی است که مواضع کاخ سفید نیر در قبال ایران همچنان طلبکارانه است، لذا افق روشنی از بهبود روابط میان دو طرف به چشم نمی‌خورد.

منبع: روزنامه الشرق الاوسط چاپ لندن