پیروزى حماس، بازتاب‌ها و گمانه‌زنی‌ها

هادی مجیدی
بدترین گزینه در گمانه زنی‌های سیاسی اسرائیل و اصلی ترین نگرانی ابومازن و حکومت خودگردان در انتخابات پارلمانی فلسطین با پیروزی قاطع حماس شکل گرفت و حماس توانست با 76 کرسی در قبال 43 کرسی برای جنبش فتح که شش نفر آنها مسیحی هستند، درصدر قرار گیرد.
به دلیل بازتاب‌ها و تأثیر این پیروزی گسترده در عرصه داخلی، منطقه‌ای ـ عربی و صحنه داخلی رژیم صهیونیستی، مقامات اسرائیلی از آن به «زلزله» یاد کردند. کشورهای عربی تا دو روز پس از ثبت این پیروزی اظهارنظر نکرده و اتحادیه اروپا، کمیته چهارجانبه بین المللی و آمریکا و رژیم صهیونیستی، ضمن مانورهای تبلیغاتی برای تحریم حکومت ناشی از نمایندگان حماس، «پذیرش اسرائیل و حذف مقاومت را شرط تعامل با حکومت حماس دانستند.
برخی جناح های فتح قصد همکاری با حماس را ندارند و با مواضع خود، دیدگاه های آمریکایی و صهیونیستی را مورد حمایت قرار می دهند. برخی محافل صهیونیستی و یا آمریکایی معتقدند حضور حماس در حکومت این گروه را تدریجاً از فضای مقاومت دور خواهد کرد. گزارش دیگران در این زمینه حاکیست حماس برای کسب اعتماد غربی ها احتمالاً آتش بس یکساله ای را اعلام می کند. با وجودی که در مصداقیت این گزارش تردید وجود دارد، ولی شعارهای حماس برای اصلاحات ساختاری ـ حکومتی و سیاسی و مبارزه با تحریم های غربی ها که تا به حال حکومت ابومازن را سرپا نگه داشته، از یک سو چالش ساز و از سوی دیگر با ایجاد تکیه مالی بر کشورهای عربی، بر تنش آنان در روندهای سیاسی و طرح های مذاکره و امثال آن خواهد افزود.
در بعد داخلی، فتح با مشکل انشعاب و اختلافات مزمن داخلی روبه روست و شکست در مقابل حماس نیز بر شدت آن خواهد افزود. به همین دلیل ابومازن برای کسب و یا تقویت موقعیت خود، برخلاف گذشته، بر ضرورت تقویت ساف در عرصه داخلی و خارجی تأکید می کند. برگه گردان های الاقصی و مروان برغوثی که در طرح اسرائیل قرار بود در مقابل حماس و گروه های مقاومت به کارگیری شوند، همگرایی بیشتری با «شعار حکومت ـ مقاومت» حماس خواهند داشت.
اگرچه جهاد اسلامی انتخابات را تحریم کرده ولی با پررنگ تر شدن حذف اوسلو و طرح های تحمیلی سازش، امکان هماهنگی و همکاری جهاد اسلامی نیز فراهم تر خواهد شد. بر همین اساس چنین ارزیابی می شود که حکومت حماس از پتانسیل کافی برای حفظ امنیت، مبارزه با فساد، رونق تدریجی اقتصادی و به کارگیری فشار مقاومت برعلیه رژیم صهیونیستی برخوردار باشد.
براساس گفته رهبران حماس اولین بازتاب این پدیده با تصویر فوق، در کشورهای اردن و مصر خواهد بود و می تواند شرایط جدیدی در سطح منطقه ای علیه اسرائیل و واداشتن آن به عقب نشینی و قبول مطالبات فلسطینی به وجود آورد.
شاید به همین علت است که اولمرت در نشست سالانه هرتسلیا (کپی شده از نشست داووس) بر ضرورت سرعت بخشیدن به ساخت دیوار حائل و اجرای طرح های یکجانبه جهت روشن کردن مرزهای دائمی اسرائیل اصرار می ورزد.
پیروزی حماس در انتخابات، در سطح جامعه صهیونیستی یک «واکنش همگرایی ساز» دارد و شعارهای افراطی و یا جریان های افراطی را فعال تر خواهد کرد، ولی به واسطه تغییر در معادله حکومتی فلسطین و موازنه های منطقه ای و بن بست های آمریکا در سیاست خاورمیانه ای آن، شرایط پارادوکسیکال در جامعه صهیونیستی را دامن می زند که از یک سو افراطی گری و از سوی دیگر تلاش برای رهایی از کابوس نابودی است که ضریب شکنندگی رژیم صهیونیستی را افزایش خواهد داد.
با اینکه شارون در حال انتقال به آسایشگاه معلولان است و پبروزی حماس بازتاب های دیگری در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه ایجاد می کند، ولی در عین حال نگرانی از برخی احتمالات در افزایش فشار غربی ـ عربی برای به سازش کشاندن حماس و رسمیت بخشیدن به رژیم صهیونیستی را نمی توان نادیده گرفت. تحولات بعدی در صحنه فلسطین، چگونگی شکل گیری کابینه، مشارکت یا عدم مشارکت فتح در کابینه، نوع برخورد کشورهای عربی با حکومت حماس، شدت یا ضعف سیاست های غربی ـ صهیونیستی، پارامترهای مهم برای تعیین سمت گیری رویدادهای آتی خواهند بود.