انقلاب الهی به کدامین معنا؟

مهدی سعیدی
انقلاب کالایی است کمیاب که به ندرت می توان آن را در بازار تاریخ یافت. انقلاب از منظر تئوری پردازان دارای ویژگی هایی است که آن را از حوادث مشابهی چون کودتا اصلاحات، جنبش های اجتماعی و حرکت های صنفی و شورش های کور و ... جدا می سازد. در دیدگاه نظریه پردازان انقلاب های بزرگ در هر جنبشی باید حوادث و تحولات زیر تحقق یابد تا بتوان آن را انقلاب نامید:
1- استحاله ارزشی رژیم حاکم و جایگزینی ارزشهای جدید که مبتنی بر آن نظام سیاسی جدید شکل می گیرد.
2- دگرگونی ساختار اجتماعی و تجدید بنای دولت
3- تغییر نهادی که مبتنی بر تغییرات ارزشی و ساختار به وجود می آید در نتیجه بعضی نهادها منحل و برخی تأسیس می شوند و در این میان برخی نهادها دستخوش تغییراتی می گردند. (در انقلاب اسلامی لغو نهاد سلطنت و ایجاد نهاد ریاست جمهوری و تغییر در نهاد مجلس از جمله تغییرات نهادی مشهودند.)
4- تغییر نخبگان و کنار گذاشتن عناصر رژیم و بر روی کار آمدن انقلابیون
5- فرا قانونی بودن، به این معنا که اقدام انقلابیون از منظر رژیم حاکم غیرقانونی و نامشروع است.
6- انقلاب اقدامی است خشونت آمیز که با درگیری و زدوخورد فیزیکی همراه است.
این شش پارامتر مرز انقلاب و تحرکات اجتماعی مشابه است. رسیدن به این شرایط که تحولی عظیم و بنیادین در جامعه است، به قدری دشوار، پرهزینه و طاقت فرساست که توان زیادی می طلبد؛ به طوری که برخی نویسندگان همچون «سوروکین» بر این باورند که یک نسل تنها یک بار می تواند انقلاب کند!
همچنین تحقق چنین تحول عظیمی نیازمند وجود عوامل و عناصر متعددی است تا زمینه مساعد برای بروز انقلاب مهیا گردد. عواملی چون:
1- وجود ایدئولوژی هویت بخش و دلیرپرور که بتوان مبتنی بر آن انسجام و توانایی انقلابی را افزایش داد.
2- وجود رهبری شجاع، باهوش و توانمند برای بسیج نیروها و همچون دارای برنامه مشخص و گام به گام برای پیشبرد انقلاب و آگاه به مدیریت بحران برای خروج از بن بست های احتمالی پیش روی انقلاب
3- وحدت و یکپارچگی مردم در ذیل یک هدف واحد و کنارگذاشتن دیگر اختلافات موجود در جامعه، و تبعیت از رهبری
4- ناتوانی و ضعف رژیم حاکم در خروج از بحران و حل مشکلات ایجاد شده و در نتیجه تشدید روزافزون نارضایتی و اغتشاش
5- ناتوانی و ناکارآمدی بازوی نظامی رژیم در سرکوبی خشونت آمیز مردم و در مقابل مقاومت و عقب ننشستن رهبری و ملت در برابر سرکوب
6- حیرانی حامیان خارجی و عدم واکنش به موقع و صحیح در حمایت از رژیم دست نشانده
... و عوامل متعدد دیگر که همه و همه باید در یک مقطع تاریخی و در یک واحد سرزمینی گرد هم آیند تا انقلاب به وقوع بپیوندد.
به همین دلیل است که اندیشه های ماتریالیستی از انقلاب به عنوان یک «تصادف» یاد می کند، اما آیا براستی انقلاب یک تصادف تاریخی و پدیده ای کور است؟ آیا عوامل متعدد از روی تصادف در یک مکان و یک زمان کنار هم آمده‌اند؟
در حالی که ایدئولوژی های کور و سطحی نگر و محدود مادی از تحلیل حوادث و دگرگونی های عظیم هستی چون انقلاب عاجزند و چاره ای جز دلخوش کردن به مفهومی چون تصادف ندارند، آموزه های دینی بر هدایت نامرئی الهی در تدبیر و تنظیم امور عالم تأکید دارد.
در این نگاه، هستی موجودی ذی شعور است و جهان به خود وا نهاده نشده و تحت کنترل دائمی خالق هستی است. خالق هستی برای اداره جهان سنت هایی را آفریده است سنت هایی همیشگی که مشیت الهی از طریق آن محقق می گردد. در این بین اگر هر قوم و ملتی برای تحقق آرمان های الهی و گسترش معنویت و عدالت قیام کرده و در این راه استقامت نماید (تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر) نصرت الهی شامل حال آن ملت خواهد شد و خداوند به فضل خویش دیگر عوامل موثر و زمینه ساز موفقیت را برای برای ایشان محقق خواهد ساخت. بدین سان یاری حضرت حق نصیب مومنین خواهد شد و بر خصم و طاغوت زمان فائق خواهند آمد.
از این منظر معنای واقعی الهی بودن انقلاب اسلامی ملت ایران معنا می یابد و به یکباره «سال 1357» را از میان سال های طولانی تاریخ و «ایران» را از میان سرتاسر کره خاکی برمی گزیند و همه مولفه ها و مقدمات لازم برای شکل گیری یک انقلاب را در آن گردهم می آورد تا به یکباره غیرممکن، ممکن شود!
... و چنین بود که به یکباره بساط رژیم ستمشاهی که از طرف قدرت های بزرگ استکباری حمایت می شد، برچیده گردید و اولین حکومت شیعی در عصر غیبت قد برافراشت و به لطف خدا «تحفه کمیاب انقلاب اسلامی» در بازار سیاه زمانه ما، به امانت، نصیب ملت ایران شد.