راهبردهای آمریکا در عراق نوین:فرزان شهیدى

بصیرت: این راهبردها با تکیه بر سه محور سیاسی، امنیتی و اقتصادی چنین عنوان شده است:
1- کمک به دولت عراق برای شکل گیری یک نظام دموکراتیک؛
2- تحقق امنیت از طریق تجهیز و آموزش نیروهای امنیتی و پلیس عراق؛
3- بازسازی و توسعه اقتصادی عراق؛
کاملاً معلوم است که محورهای فوق با ظرافت و دقت خاصی تنظیم شده و شرایط و نیازهای عراق را در شرایط جدید کاملاً مدنظر داشته است و به عبارتی خواسته ها و آمال عراقی ها را در مرحله دائمی به خوبی ترسیم کرده است. با این حال نباید از این نکته غافل شد که همواره میان شعار و عمل فاصله زیادی وجود دارد بویژه آن که اگر شعار دهنده در ورای شعار و اهداف آشکار خود، اغراضی نهانی در سر داشته باشد.
اکنون حتی در داخل آمریکا اسنادی فاش شده که هدف آمریکا تنها سرنگونی صدام و ایجاد یک نظام دموکراتیک در عراق نبوده است، بلکه مولفه هایی چون سیطره بر منابع نفت، اعمال فشار بر ایران و سوریه و نیز تحقق امنیت رژیم صهیونیستی انگیزه اصلی حمله فروردین 1382 را تشکیل می‌داده است.
1- در مقوله دموکراسی آمریکا حضور 10 میلیونی عراقی ها را در انتخابات اخیر به فال نیک گرفته و پروژه دموکراسی را در عراق تمام شده می داند که باید الگوی دمشق و تهران قرار گیرد به طور طبیعی ایالات متحده از روند سیاسی و دموکراسی در عراق حمایت می کند و تلاش می کند از این دستاورد بهره برداری سیاسی و تبلیغاتی کند و عقب نشینی محتوم خود از عراق را ـ به تعبیر کیسینجر ـ مسئولانه و آبرومندانه جلوه دهد.
علی رغم سر دادن شعار دموکراسی، صعود اسلامگرایان نگرانی هایی را در میان سردمداران کاخ سفید برانگیخته است و اهداف بلند مدت سیاسی و اقتصادی آنان را در سرزمین رافدین با چالش مواجه کرده است. تصریحات دونالد رامسفلد، وزیر دفاع آمریکا پس از انتخابات عراق قابل تأمل است. او در واکنش به پیروزی ائتلاف شیعه اظهار داشت: شیعیان در عراق، عراقی هستند نه ایرانی، لذا بعید است حکومتی همانند ایران در عراق به وجود آید که روحانیون بر آن سیطره یابند!
به دیگر عبارت آمریکا در اندیشه تحقق نسخه ای سکولار (لیبرال دموکرات) در عراق در چارچوب طرح خاورمیانه بزرگ است که این طرح با فرهنگ اجتماعی و اعتقادات دینی مردم عراق در تعارض است. رأی بالای مردم عراق به ائتلاف یکپارچه عراق که نماد اسلامگرایان شیعی در عراق است، حاکی از ریشه داری رویکرد دینی و مخالفت با جریانات و شخصیت های سکولار است که در روند سیاسی مورد حمایت آمریکا بوده و هستند.
2- در بعد امنیتی دستاویز عمده دولت بوش برای حمله به افغانستان و پس از آن عراق مقابله با تروریسم بود، اما با سقوط بغداد نه تنها تروریسم پایان نیافت بلکه به تعبیر خود آمریکایی ها، عراق مرتعی برای نشو و نمای سازمان یافته و تروریسم و گروه های افراطی گردید و زبانه های ترور حتی از مرزهای عراق فراتر رفت. به دیگر سخن تشدید تروریسم معلول حضور آمریکایی ها در منطقه بوده است.
دقیقاً با تکیه بر همین واقعیت است که آمریکا استمرار حضور نیروهای خود را در عراق توجیه می کند. بوش در نطق خود با بزرگ نمایی جریان ترور در عراق اعلام می کند: ما دوستان عراقی خود را تنها نمی گذاریم؛ چون عقب نشینی از عراق به معنی تقدیم این سرزمین به تروریست‌هاست!
از سوی دیگر ادامه حضور در عراق برای آمریکا چالش آفرین شده است و با توجه به هزینه های گزاف مادی و معنوی ناشی از آن، دولت بوش ناچار به تدبیری جهت عقب نشینی مرحله ای و کاهش نیروهای خود در عراق می باشد و در این راستا جمهوری خواهان مجلس سنا برای مهار حملات و اعتراضات دموکرات ها اخیراً لایحه ای را تصویب کرده اند مبنی بر خروج نیروهای آمریکایی از عراق و کاخ سفید هم طرحی را در دست بررسی دارد که به موجب آن سربازان آمریکایی به تدریج از عراق خارج شوند.
در هر حال خلأ نیروهای نظامی هر چند به شکل مرحله ای باید با سازماندهی و جایگزینی نیروهای مسلح و امنیتی عراق جبران شود. با این حال به اذعان دولت کنونی عراق هنوز نیروهای عراقی آمادگی عهده داری مأموریت امنیتی در گستره عراق را ندارند و این نشان از تعلل آمریکا در بازسازی ارتش و نیروهای امنیتی طی دو سال و نیم گذشته و نیز اتخاذ سیاست های غلط امنیتی از جمله به کارگیری بعثی ها (خصوصاً در دوره نخست وزیری ایاد علاوی) بوده است.
3- شعار بازسازی اقتصادی نیز در شرایط کنونی به سرابی بیش نمی ماند؛ چرا که زیرساخت های عراق در اثر جنگ ویران شده و علی رغم آنکه بوش ادعا می کند 70 درصد عراقی ها از اوضاع معیشتی راضی هستند، با این حال شهروندان عراقی با مشکلات ناشی از نقصان خدمات اساسی چون آب و برق و سوخت و نیز معضل بیکاری دست به گریبان هستند.
چه بسا به دنبال شکل گیری مرحله دائمی و ایجاد ثبات در عراق، آمریکا به بازسازی عراق روی آورد، اما با توجه به مطامع اقتصادی واشنگتن در سرزمین رافدین، قطعاً این بازسازی با محوریت شرکت های آمریکایی و به سمت بهره برداری یکجانبه از منابع نفت عراق سوق خواهد یافت.
با این تفاصیل راهبردهای ایالات متحده در عراق، بیش از آنکه مصالح و آینده عراق را مدنظر داشته باشد، ناظر به تحقیق اهداف هژمونیک و منافع دراز مدت آمریکا و هم پیمان آن یعنی رژیم صهیونیستی می باشد. بی تردید این مهم، مستلزم هوشیاری بیش از پیش عراقی هاست که به تازگی در مرحله حاکمیت نهایی گام نهاده‌اند.