مبانی راهبرد مقابله به مثل ایران

مقابله به مثل

جمهوری اسلامی ایران اگرچه معتقد است که نباید "فضای رادیکالی" را در مساله هسته ای حاکم کرد اما از آن جایی که مخالفان برنامه هسته ای ایران بر فشارهای خود علیه ایران افزوده و مصرند که هرچه سریعتر برنامه های هسته ای ایران متوقف و جمهوری اسلامی اساسا از چرخه سوخت هسته ای و احداث نیروگاه آب سنگین دست بردارد، جمهوری اسلامی ایران چاره ای جز واکنش متناسب با موضوع نداشت از این رو در اولین گام، مساله همکاری ایران با آژانس مورد توجه قرار گرفت و مجلس شورای اسلامی طرح دوفوریتی الزام دولت برای تجدید نظر در همکاری خود با آژانس بین المللی انرژی هسته ای را به تصویب رساند. متعاقبا شورای عالی امنیت ملی کمیته ای  را جهت چگونه تحقق این موضوع تشکیل داد. به نظر می رسد در خصوص همکاری ایران با آژانس که بر اساس"پادمان" با آژانس صورت می گیرد، سه موضوعی که مورد توجه مسئولان نظام قرارگرفته و در این ارتباط تجدید نظر صورت گیرد عبارتند از؛ محدود سازی در نظارت بازرسان، تجدید نظر در نحوه گزارش دهی و تغییر دادن در حق عضویت که بدین وسیله جمهوری اسلامی ایران حدود شش درصد بودجه آژانس را تامین می کند.

دومین گام ایران شتاب بخشیدن در فعالیت های هسته ای اش می باشد. به نظر می رسد جمهوری اسلامی جهت نشان دادن حسن نیت روند برنامه نصب و راه اندازی سانتریفیوژها در کارخانه "پایلوت" یا "راهنما" را در ماه های اخیر کند کرده بود لکن پس از صدور قطعنامه ضد ایرانی 1737 مقامات ایران اعلام کردند که بر شتاب فعالیت های هسته ای خود خواهند افزود و بنابر وعده های داده شده تا قبل از پایان سال بخش کارخانه راهنما را با سه هزار سانتریفیوژ راه اندازی خواهد کرد. جشن هسته ای ایران در 22بهمن سال جاری نیز بر همین مبنا صورت خواهد گرفت.

مبانی رفتاری ایران

رفتار واکنشی ایران در چارچوب تحلیل شرایط و موقعیت و فرصت های ایران تنظیم شده است. برخی از محورهای منطق رفتاری جمهوری ایران در زیر اشاره می شود:

1- سیاست مقابله به مثل و گام به گام: زمانی که سه کشور اروپایی و آمریکا اعلام کردند که سیاست گام به گام را علیه ایران اتخاذ خواهند کرد و بصورت تدریجی و گام به گام فشار بر ایران وارد خواهند کرد، جمهوری اسلامی ایران نیز تصریح کرد که در مقابل فشارهای گام به گام کاخ سفید سیاست مقابله به مثل و متناسب به فشار را در دستور کار قرار خواهد داد. لذا وقتی کشورهای غربی اولین گام خود را در خصوص صدور قطعنامه ضرب الاجلی در شورای حکام آژانس برداشتند، تهران در مقابل این اقدام،‌ برنامه غنی سازی در نطنز و کلیه فعالیت های تحقیقاتی و غیرتحقیقاتی هسته ای خود را از سرگرفت. متعاقبا آمریکا و سه کشور اروپایی پرونده ایران را به شورای امنیت ارجاع دادند و جمهوری اسلامی نیز بازرسی ها را که بر مبنای پروتکل الحاقی صورت می گرفت معلق ساخت. بدنبال این مساله تروئیکای اروپایی در شورای امنیت بیانیه ای علیه ایران صادر کردند و در پاسخ به این تحرک اروپا،‌ ایران غنی سازی بصورت سانتریفوژهای زنجیره ای را مورد بهره برداری قرار داد. زمانی که اولین قطعنامه ضد ایرانی در شورای امنیت تصویب شد، ایران کارخانه آب سنگین خود را راه اندازی و مورد بهره برداری قرار داد. این وضعیت نشان می دهد که جمهوری اسلامی راهبرد مقابله به مثل را در حفظ دستاوردهای هسته ای خود اتخاذ کرده و حاضر به باج دهی به زیاده خواهی های غرب نیست.

2- توهم زدایی: سه کشور اروپایی و آمریکا بر این توهم اند که در صورت فشارهای ملموس و مسدود شدن برخی از منابع مالی ایران و تحریم های آشکار جمعی، جمهوری اسلامی ایران را به عقب نشینی وادار خواهد کرد. بویژه این که این سه کشور بر این تصورند که همان طور که ایران در جریان قطعنامه های مربوط به جنگ تحمیلی وقتی در چارچوب فصل هفتم منشور ملل متحد قرار گرفت، آنرا مورد پذیرش قرار داد. اکنون نیز در صورت تکرار این مساله، ایرانی ها را وادار به انصراف از مواضع مقاوم آنها خواهد کرد. از این رو،‌ دولتمردان جمهوری اسلامی ایران بر این باورند که باید کاری کرد که غربی ها از این توهم و تصور بیرون آیند. و باید مسیر فعالیت های هسته ای را متناسب با فشارهای آنها شتاب داد تا آنها به این باور برسند که این واقعا مساله هسته ای برای ایران یک واجب غیر قابل گذشت و جزو منافع حیاتی است.

3- بی معنا شدن همکاری: از نظر جمهوری اسلامی ایران زمانی که آژانس بین المللی انرژی اتمی تحت تاثیر چند قدرت بزرگ از وظایف اساسی خود می ماند و به اقداماتی برخلاف اساسنامه و مقررات خود دست می زند و همکاری فنی و آموزشی خود را نیز از عضوی که تمام برنامه های آنها شفاف و صلح آمیز است و اعتراف دارند که این برنامه ها در حوزه نظامی وارد نشده ، چاره ای جزء محدود سازی در همکاری با آژانس ندارد.

4- ترس غرب از محدود سازی در نظارت: جمهوری اسلامی ایران بر این اعتقاد است که غربی ها و اعضای آژانس بشدت از ایجاد محدودیت برای بازرسان آژانس واهمه دارند تاکنون تمام تلاش آژانس این بود که چنین شرایطی ایجاد نشود زیرا از یکسو این مساله به منزله شکست فلسفه آژانس بین المللی انرژی اتمی است از سوی دیگر در صورت عدم حضور بازرسان در فعالیت های هسته ای ایران، درک محاسبات آنها از موقعیت و روند فعالیت هسته ای ایران از بین خواهد رفت . فلذا تهدید جمهوری اسلامی ایران به ایجاد محدودیت در همکاری با آژانس آنها را به این نتیجه خواهد رساند که سیاست فشار علیه ایران بجای حل مساله به پیچیده تر شدن آن و بهم خوردن تمام معادلات موجود خواهد انجامید.

5- عدم تاثیر در برنامه ها: از نظر مقامات ایران تحریم های مورد نظر گروه 1+5 تاثیر در روند برنامه های هسته ای ایران ندارد. اساسا تولید فناوری هسته ای در ایران در شرایط تحریم بوده و ادامه و توسعه آن نیز در" وضعیت تحریم های مضاعف" صورت گرفته است. در واقع فن آوری هسته ای ایران اکنون به یک خود کفایی نسبی رسیده و عدم وابستگی آن به بیرون در طی دو سه سال اخیر آشکار شده است. به عنوان نمونه فشار و سیاست تنبیهی امریکا باعث شد که چینی ها از ادامه کار در کارخانه یو. سی. اف اصفهان دست بکشند. اما همانطورکه اکنون ملاحظه می شود این کارخانه با دستان مهندسین ایرانی در مدتی بسیار کمتر از قرارداد منعقده با چینی ها به اتمام رسید. حقیقت امر اینکه در نزد مسئولان جمهوری اسلامی ایران فشارها و تحریم های امریکا و غرب جهت تضعیف توانمندیهای ایران در حوزه های مختلف از جمله فناوری هسته ای در طی بیست و هفت سال گذشته،‌ به عنصر قوت ایران تبدیل شده است. به عبارت دیگر این سیاست ها بجای تضعیف ایران به قدرتمندی و پیشرفت و خود کفایی ایران کمک کرده است.

6- موقعیت و شرایط جدید ایران:‌ جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی چه از لحاظ داخلی و چه از جنبه منطقه ای و بین المللی دارای فرصت ها و قوت های قابل ملاحظه ای نسبت به گذشته می باشد. فرصت های داخلی و منطقه ای ایران اکنون به گونه ای است که دوست و دشمن به آن معترفند و اساسا با توجه به موقعیت با ثبات داخلی و نفوذ و قدرت ایران در منطقه، بسیاری از استراتژیست های غربی جهت حل مشکل خود در منطقه متوسل به ایران می شوند. گزارش کمیته تحقیق بیکر- هامیلتون یک از صدها اظهار نظر مقامات و صاحب نظران غربی در خصوص ایران است. چنین شرایطی به دولت مردان ما "فرصت چانه زنی" و "ایستادگی" مضاعفی داده است و معتقدند که غرب ناگزیر بین نیاز به ایران و فشار بر ایران یکی را باید انتخاب کند و تردیدی نیست آنها لاجرم راه حل اول را برمی گزینند.

7- افزایش دیدگاه نزدیک به ایران: در ارزیابی مسولان نظام جمهوری اسلامی ایران از شرایط مخالفان هسته ای، این نتیجه محسوس است که پافشاری ایران بر حق خود وراهبرد اتخاذ شده در چارچوب"مدل ایرانی" باعث شد که کارشناسان و صاحب نظران در جوامع اروپایی و امریکایی به تدریج متقاعد شوند که باید برخی از خواسته های ایران را پذیرفت وگرنه این بحران نه تنها حل شدنی نیست بلکه امکان حاد شدن و خارج شدن مدیریت فعالیت های هسته‌ای ایران از دستان آنها وجود دارد. مواضع اخیر کسینجر و همچنین ریچاردهاس رئیس شورای روابط خارجی امریکا موید نکته فوق می باشد.

8- پشتوانه جهانی: جمهوری اسلامی ایران معتقد است که برنامه صلح آمیز ایران دارای پشتوانه موثر بین المللی است. مواضع جنبش عدم تعهد و اعضای کنفرانس اسلامی که دو سوم دولت های جهانی را تشکیل می دهند به طور صریح صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران را اعلام کردند و از صدور قطعنامه غیر قانونی و ضد ایرانی اخیر شورای امنیت نیز ابراز تاسف نمودند. این مساله بیانگر این نکته است که قلیلی از دولت های زورگو در جهان تنها با مساله هسته ای ایران مخالفند وایستادگی ایران در این خصوص می تواند تاریخ روابط بین المللی را متحول سازد و معادله "فرادستی و فرودستی" را به هم ریزد.