اروپا و زندان‌های مخفی آمریکا

زهرا نصور
پس از سقوط اتحاد جماهیر شوروی، گرایش آمریکا به ایجاد نظام تک قطبی، اتحادیه اروپایی که از یک سو خود را در شرف هضم شدن در نظام آمریکایی می دید و از سوی دیگر شرایط را برای حضور فعال در معادلات جهانی مناسب ارزیابی می نمود، با انگیزه های بیشتری در عرصه جهانی ظاهر شد. در سال های اخیر مقامات اروپایی با بهره گیری از افزایش تعداد اعضا، پول و قانون اساسی واحد گام های مؤثری برای تحقق این هدف برداشتند. با شروع جنگ عراق و گرفتار آمدن آمریکا در این کشور و نیز افزایش مخالفت های مردمی با دولتمردان کاخ سفید، اروپا توانست در غیاب آمریکا به توسعه اهداف خود بپردازد.
یکی از مباحثی که این روزها به چالش جدید میان اروپا و آمریکا مبدل گردیده ، رسوایی زندان های مخفی آمریکا در سراسر جهان و از جمله در اروپای شرقی است که سبب گردیده تا اروپا کمیته ویژه ای را برای بررسی این مسأله تشکیل دهد تا به بررسی فعالیت های مخفی واشنگتن در طی سال های اخیر مبادرت ورزد.
هر چند اروپایی ها هدف از این اقدامات را تلاش برای حفظ صلح و امنیت جهانی و جلوگیری از تکرار حوادث «ابوغریب » و «گوانتانامو» عنوان نموده اند، اما با توجه به سیاست ها و اهداف اروپا این موضع گیری ها از چند جهت قابل تأمل است .
1ـ یکی از مهمترین اهداف اروپا، پایان دادن به سیطره نظامی آمریکا در خاک خود و کمرنگ کردن سیطره این کشور در سراسر جهان است که با اصولی نظیر تلاش برای تشکیل ارتش واحد، حضور فعال تر در معادلات نظامی جهان و کاهش نفوذ ناتو همراه شده است . این سیاست در حالی پیگیری می شود که اروپایی ها به دلیل سیاست های آمریکا و ضعت بنیادی بعد از جنگ دوم جهانی ، توانایی لازم را برای استقلال نظامی نداشته اند و هم اکنون نیز پایگاه های آمریکا در خاک این قاره پابرجاست . بر این اساس در شرایط کنونی بررسی فعالیت های زندان های مخفی آمریکا در اروپا را باید گامی در جهت استمرار روند تخلیه پایگاه های آمریکا در این قاره و جلوگیری از نفوذ آن در مناطقی همچون لهستان و رومانی و در نهایت ایجاد شرایطی برای اقتدار قاره سبز دانست .
2ـ هر چند اروپایی ها همواره سعی کرده اند تا خود را مستقل از سیاست های آمریکا معرفی نمایند و حتی در این راستا از حضور در جنگ عراق خودداری کردند، اما پیشینه نفوذ آمریکا در این قاره سبب گردیده تا همچنان افکار عمومی با دیده تردید به این استقلال خواهی بنگرد. براساس این نگرش که اروپا خود را در مظان اتهام همدستی با زندان های مخفی آمریکا می بیند با تشکیل کمیته بررسی وضعیت این زندان ها و مخالفت با ماهیت آنها ضمن تبرئه نمودن خود از اتهام همدستی با جنایات آمریکا، استقلال و آزادی در تصمیم گیری را نیز به نمایش می گذارد که مسلماً این امر برای اروپا بسیار اهمیت دارد.
3ـ سیر تحولات اروپا در ماه های اخیر بویژه دور شدن قانون اساسی واحد در برخی کشورها و ناآرامی های اخیر فرانسه و سایر نقاط اروپا که بیانگر فروپاشی دموکراسی و مردم سالاری در این قاره است موجب شده تا از وجهه آن در عرصه جهانی به عنوان ناجی صلح و امنیت کاسته شود. با توجه به بازتاب این مشکلات ، غربی ها تلاش نمودند تا بحران را به خارج از مرزهای خود انتقال دهند. به این ترتیب آنها انگشت اشاره به سوی آمریکا متمایل نمودند که نتیجه آن تأکید بر وضعیت زندان های مخفی این کشور و بزرگنمایی جنایات آن در سراسر جهان بود تا سرانجام با این حربه ضمن کم اهمیت جلوه دادن موضوع دموکراسی در قاره خود، افکار عمومی را به سوی آمریکا سوق دهند که تا حدودی نیز موفق بوده اند.
در نهایت با توجه به آنچه ذکر شد، باید گفت که امروز برخلاف تلاش های آمریکا برای حفظ نظام تک قطبی ، اروپایی ها عزم خود را برای مقابله با این سیاست ها و معرفی خود به عنوان بازیگری مهم و مستقل در عرصه معادلات جهانی جزم نموده و با به چالش کشاندن آمریکا برای تحقق این مهم تلاش می کنند، البته باید در نظر داشت که در حال حاضر اروپا به دلیل ضعف نظامی ، چالش های درونی ، رکود اقتصادی و عدم وحدت و هماهنگی ، توانایی اتخاذ تدابیر تندتر در قبال آمریکا را ندارد، لذا سعی می کند تا با احتیاط بیشتری با آن برخورد نماید. با این وجود استمرار روند کنونی که بخشی از آن بررسی زندان های مخفی آمریکا در جهان است نوید آن را می دهد که در آینده ای نه چندان دور شاهد چالش های بیشتری میان این دو رقیب باشیم در حالی که هدف اولیه اروپا پایان دادن به هژمونی جهانی آمریکا و جدا نمودن راه خود از آن خواهد بود.