جهان عرب در تکاپوی بازسازی قدرت

هادى صفریانى
جهان عرب در طول سال های اخیر به رغم تمام تلاش های صورت گرفته با چالش های عدیده ای مواجه گردیده است، ایجاد اختلاف میان کشورهای عربی برای چگونگی اداره جهان عرب، مشکلات داخلی این کشورها به دلیل تغییر نگرش ها در نسل جدید و شکل گیری گروه های تجددنظرطلب و بحران های منطقه ای در عراق، سوریه از مهمترین این چالش‌ها می‌باشند.
آنچه در مقطع کنونی در تحولات جهان عرب مشهود است ایجاد نوعی نهضت بیداری و احیاگری در میان این کشورهاست که در ابعاد داخلی، منطقه ای و بین المللی طراحی و اجرا می‌گردد.
الف) در عرصه داخلی: اولین چالش بزرگ جهان عرب، اختلافات آنها می باشد که با سیاست های غرب این رو به گسترش است. بر این اساس کشورهای عربی برای حفظ وحدت و انسجام بیشتر راهکارهایی را در پیش گرفته اند از جمله آنها:
- برگزاری اجلاس های دوجانبه و چندجانبه نظیر اجلاس اتحادیه عرب، پارلمان های عربی و... برای احیای ناسیونالیسم عربی
- تأکید بر محوریت اسلام در تدوین قوانین و مصوبات که از یک سو نمادی برای اتحاد و وحدت جهان عرب است و از سوی دیگر عاملی مهم برای مقابله با سیاست های فرهنگی و سیاسی آمریکا که در لوای طرح اصلاحات خاورمیانه بر این کشورها فشار وارد می‌کند.
- تلاش کشورهای مصر و عربستان برای احیای جایگاه خود در جهان عرب به عنوان و هدایت گران این کشورها تا به واسطه توانایی های دیپلماتیک و ساختاری خود بتوانند کشورهای عربی را حول یک محور گردآورده و از تفرقه های کنونی که به دلیل عدم رهبریت مقتدر بروز کرده جلوگیری کنند.
ب) در عرصه منطقه ای: هر چند جهان عرب درگیر تحولات داخلی می باشند، اما امروز بار دیگر به حضور در معادلات منطقه ای روی آورده اند بویژه اینکه تحولات عراق، سوریه، لبنان و سرزمین های اشغالی از یک سو و تلاش غرب برای تغییر ساختار در این مناطق که می تواند در سایر مجامع عربی نیز تکرار گردد، چالش های بسیاری را در منطقه ایجاد کرده است. بر این اساس کشورهای عربی برای جلوگیری از چنین رویکردهایی از حالت انفعال خارج شده و در قبال تحولات خاورمیانه واکنش نشان می دهند که حاصل آن تلاش برای حل بحران عراق، سوریه و لبنان و در نهایت استمرار مخالفت ها با سیاست ها و عملکرد های رژیم اشغالگر قدس و تأکید بر تشکیل کشور مستقل فلسطینی می‌باشد.
ج) عرصه بین‌المللی: با توجه به ظهور بازیگران جدید در عرصه بین المللی، جهان عرب که در قالب اتحادیه عرب فعالیت می کند موقعیت خود را در خطر می بیند لذا با حضور فعال در سازمان هایی نظیر سازمان کنفرانس اسلامی و اجلاس های مشترک با سایر بازیگران همچون اتحادیه اروپا، روسیه، آمریکای لاتین و سازمان ملل سعی در احیای قدرت و خروج از انفعال کنونی را دارند.
بر این اساس و در مطقع کنونی که از یک سو جهان عرب با چالش های داخلی مواجه است و از سوی دیگر غرب برای تغییر ساختار آن تلاش می کند، رویکردی جدید برای احیای دوباره اتحادیه عرب و به عبارتی دیگر ناسیونالیسم عربی ایجاد شده هر چند که در راه تحقق این آرمان با مشکلات عدیده ای مواجه هستند که شاید تا چندین سال این اتحاد را به تأخیر اندازد. با این حال آنها به خوبی می دانند که در صورت عدم اتحاد و استمرار روند کنونی چاره ای جز انزوا و گردن نهادن برخواست غرب که در چارچوب طرح خاورمیانه بزرگ طراحی گردیده و یا همسویی با جریانات اسلام گرای غیرمحافظه کار ندارند لذا تمام تلاش خود را بری تحقق این هدف مبذول می‌دارند.