یک حادثه و چند نکته

دکتر یدالله جوانی
سقوط هواپیمای سی 130 متعلق به ارتش جمهوری اسلامی ایران و جان باختن بیش از یکصد تن از ارتشیان و اصحاب رسانه در این حادثه، فضایی را طی روزهای اخیر بر کشور حاکم ساخت که توجه به چند نکته در این خصوص ضروری می نماید:
1- این حادثه به تعبیر رهبر فرزانه انقلاب اسلامی، کام همگان را تلخ نمود. جان باختگان این رخداد غم انگیز، فرزندان این آب و خاک بودند که در مسیر نمایش اقتدار ملی گام برمی داشتند و از این روی متعلق به همه ملت بودند.
2- هر چند ضریب امنیت پرواز در هیچ کشوری صددرصد نمی باشد، ولکن بروز هر سانحه هوایی، معلول یک سری علل می باشد که باید با تلاش، نظارت و کنترل و بالا بردن دقت، از تکرار حوادث مشابه جلوگیری نمود.
3- در طی سال های اخیر، متأسفانه چند حادثه مشابه رخ داده بود، ولی در این واقعه به دلیل حضور قریب چهل نفر از اصحاب رسانه بویژه صداوسیما، رسانه ملی در بازتاب و پرداخت به موضوع بویژه در ساعات اولیه، کاملاً بخشی عمل نمود و نتیجه آن شد که حوادث مهم این مقطع از زمان، از قبیل کنفرانس سران کشورهای اسلامی در عربستان، رزمایش بزرگ عاشقان ولایت و حتی جان باختن قریب 60 نفر از غیور مردان ارتش جمهوری اسلامی و کادر پروازی هواپیما، تحت الشعاع نوع پردازش موضوع قرار گیرد.
4- عدم اطلاع رسانی سریع و شفاف از سوی مراجع ذی صلاحیت، سبب شد شایعات بسیار فراوانی ذهنیت جامعه را در مورد علل و دلایل سقوط این هواپیما به خود مشغول سازد. حساسیت رسانه ملی، خبرگزاری ها و برخی از مطبوعات داخلی نسبت به حادثه، به دلیل حضور جمعی از اصحاب این رسانه ها در حادثه مذکور قابل درک است، اما در مواردی به دلیل عدم مدیریت صحیح این حساسیت، شاهد غلبه احساس و هیجان برعقلانیت بودیم و همین امر باعث شد، اطلاع رسانی صحیح رسانه های داخلی نیز بعضاً متأثر از احساس و هیجان به دامنه شبهات در مورد علل و عوامل سانحه بیفزاید.
5- فضای سیاسی _ اجتماعی شکل گرفته پس از وقوع این رخداد که رسانه های رسمی و غیررسمی در پدید آوردن آن سهم بالایی داشتند، این امکان را فراهم ساخت که برخی از جریان های سیاسی، شرایط را برای بهره برداری سیاسی از موضوع، مطلوب تشخیص داده و با نوعی موج سواری درصدد نیل به اهداف خاص برآیند. طرح برخی مطالب در مراسمی که به بهانه تجلیل از جان باختگان این سانحه از سوی چهره های سیاسی و افراطی عنوان شد و با عکس العمل منفی برخی از خانواده ها نیز مواجه گشت، نمونه هایی از این نوع بهره برداری های سیاسی بود. اقدام شتابزده جمعی از نمایندگان در طرح استیضاح وزیر دفاع را نیز می توان در همین راستا ارزیابی نمود.
استیضاح یک وزیر معمولا در شرایطی رخ می دهد که بی کفایتی و ناتوانی یک وزیر برای جمعی از نمایندگان آشکار شده و یا قصور آن وزیر در وقوع یک حادثه در وزارتخانه تحت امر قطعی باشد. برای بسیاری این سوال مطرح است که سقوط هواپیمای 130 - C متعلق به ارتش، چه ارتباطی با حوزه وزارتی وزیر دفاع دارد. وزیر دفاع که چند ماه از وزارت آن نگذشته، به چه دلیل باید در پس این حادثه مورد استیضاح نمایندگان قرار گیرد. البته این حق برای نمایندگان ملت محفوظ است که علل حادثه را بررسی کنند و اگر قصور و کوتاهی صورت گرفته، به وظیفه نمایندگی خود با قاطعیت عمل نمایند و این کار از طریق طرح سوال به راحتی از وزیر دفاع ممکن بود، لکن طرح استیضاح شائبه بهره برداری سیاسی را به ذهن متبادر می سازد.
6- در فضای عمومی جامعه، نوعی بی اعتمادی نسبت به مسئولان در مورد پیگیری حوادثی از این قبیل و اعلام نتیجه و برخورد با مسببین به وجود آمده است. به نظر می رسد باید متناسب با حادثه، وعده هایی که به مردم داده شده عملی گردد و به نوعی اعتماد عمومی در قبال اینگونه حوادث بازسازی گردد. البته ذکر این نکته ضروری است که از قدیم گفته اند، فقط املای نانوشته غلط ندارد.
در تمامی دنیا شاهد رخدادهای مشابه هستیم. وقتی رزمایش عاشقان ولایت یا هر رزمایش دیگری طرح ریزی می شود و ده ها هزار نفر برای انجام این قبیل رزمایش ها که در راستای تأمین امنیت ملی انجام آن یک ضرورت است، فعال می گردند و صدها پرواز برای مقدمات کار صورت می پذیرد، اگر به هر دلیلی حادثه تلخی در این میان رخ داد، نباید به گونه ای عمل کرد که تمامی آن تلاش ها، اقدامات و اهداف مورد نظر از انجام رزمایش که قطعا برای سطوح ملی، منطقه ای و بین المللی با توجه به تهدیدات موجود منظور شده، تحت الشعاع قرار گیرد.
این اتفاق برای رزمایش عاشقان ولایت رخ داد، در حالی که به راحتی دست اندرکاران می توانستند با مدیریت صحیح این رخداد غم انگیز از پدیدار شدن چنین وضعیتی جلوگیری نمایند.