معادله کوزوو در روابط شرق و غرب

علی امینی

سرانجام پس از 9 سال جدال و کشمکش سیاسی در منطقه بالکان، نمایندگان استان کوزوو و از جمهوری صربستان، در یک جلسه اضطراری، استقلال خود را اعلام کردند. با اعلام استقلال کوزوو، این استان پس از اسلوونی، بوسین و هرزگوین، کرواسی، مقدونیه و مونته‌نگرو، ششمین ایالت یوگسلاوی سابق است که از سال 1991 تاکنون استقلال خود را اعلام می‌کند.

پس از اقدام پارلمان کوزوو، وزرای خارجه کشورهای غربی بلافاصله در بروکسل تشکیل جلسه دادند و از 27 کشور عضو اتحادیه اروپا، 23 کشور آن به طور رسمی و غیر رسمی استقلال کوزوو را مورد شناسایی قرار دادند. در این میان تنها چهار کشور اسپانیا، قبرس، رومانی و بلغارستان که خود در معرض جنبش‌های تجزیه‌طلبانه می‌بینند از به رسمیت شناختن استقلال کوزوو اجتناب کرده و یا اینکه مخالفت خود را با اقدام نمایندگان این ایالت اعلام کردند. در همین رابطه، آمریکا پس از انگلستان و فرانسه سومین کشوری بود که بلافاصله استقلال کوزوو را به رسمیت شناخت و خواهان حمایت همه‌جانبه از آن در مقابل روسیه شد.

اعلام استقلال کوزوو از سوی کشورهای غربی خشم و مقامات صربستان، روسیه و چین را برانگیخت و آنها این اقدامات کشورهای غربی را رویه‌ای خطرناک برای متلاشی شدن جامعه بین‌المللی قلمداد کرده و آن را نقض مقررات بین‌المللی اعلام کردند.

روسیه اعلام کرده اعلام استقلال یک جانبه مقامات محلی کوزوو و شناسایی سریع آن از سوی کشورهای غربی نقض صریح استقلال و حاکمیت ملی دولت صربستان و در تضاد آشکار با قطعنامه 1244 شورای امنیت سازمان ملل است که در سال 1998 خواهان یافتن یک راه‌حل سیاسی برای بحران کوزوو شده است. مقامات مسکو تهدید کرده‌اند که اگر اقدامات دیپلماسی پاسخ ندهد ممکن است برای حل و فصل بحران کوزوو، به استفاده از نیروی نظامی روی بیاورند. در همین رابطه روس‌ها بلافاصله پس از اعلام استقلال کوزوو و نشست اروپایی‌ها در بروکسل خواهان نشست شورای امنیت سازمان ملل شدند اما این نشست که بلافاصله روز پس از اعلام استقلال کوزوو تشکیل شده بود با مخالفت کشورهای غربی، نتیجه مطلوبی برای روسیه حاصل ننمود. اما نشست دوم شورای امنیت که روز چهارم استقلال کوزوو و در پی تظاهرات گسترده صرب‌ها در اعتراض به استقلال کوزوو و سپس حمله تعدادی از صرب‌ها به سفارتخانه‌های تعدادی از کشورهای غربی، به پیشنهاد زلمای خلیل‌زاد نماینده آمریکا در سازمان ملل تشکیل شد که به حمایت کشورهای غربی به صدور بیانیه‌ای علیه دولت صربستان منجر شد.

1- به نظر می‌رسد که رویارویی آمریکا و روسیه در موضوع کوزوو وارد مرحله جدیدی شده است. زیرا به دنبال تهدید مسکو به احتمال استفاده از گزینه نظامی در مناقشه کوزوو، دبیرکل ناتو بلافاصله اعلام کرد نیروهای ناتو که در کوزوو هستند با هر تهدیدی مقابله خواهند کرد.

2- به منظور مقابله با اقدامات بازدارنده روسیه در اعلام شناسایی کوزوو از سوی سایر کشورها، نیکلاس برنز معاون وزیر خارجه اعلام کرد که این کشور 334 میلیون دلار در اختیار دولت مستقل کوزوو قرار می‌دهد.

3- کشورهای غربی عضو ناتو در سال 1998 در چارچوب قطعنامه 1244 شورای امنیت، 16 هزار نیروی نظامی خود را در کوزوو مستقر کرده‌اند و با اقدامات برنامه‌ریزی شده تدریجی خود این ایالات را عملا از صربستان جدا کرده‌اند. این شیوه کشورهای غربی در متلاشی کردن حاکمیت سایر کشورها و تجزیه آنها به کشورهای کوچکتر، هشداری است به همه کشورهایی که در مناقشات مرزی و بحران‌های امنیتی خود اجازه استقرار و مداخله به نیروهای سازمان ملل و یا ناشی می‌زنند.

4- با توجه به خشم روسیه از اقدامات کشورهای غربی در شناسایی یک طرفه کوزوو، پیش‌بینی می‌شود که این کشور مقابله به مثل کند و به تحریک جمهوری‌های خودمختار «آنجازیا» و «اوسیتای جنوبی» در گرجستان که تمایلات روسی در مقابل حاکمیت غربگرای گرجستان دارند مبادرت ورزد و زمینه‌های استقلال آنها را فراهم کند.

5- اگرچه اعلام استقلال کوزوو برای روسیه ناخوشایند و سنگین است اما این موضوع حساسیت روس‌ها را به استقرار سامانه‌های موشکی آمریکا در اروپای شرقی و گسترش ناتو به سوی شرق بیشتر نموده است. به طوری که روسیه برای ممانعت از اقدامات مذکور ممکن است به هر سنخ اقدام بازدارنده مبادرت ورزد.