حاکمیت

حاکمیت (sovereignty) که از Souverian اقتباس شده است، بعد از جمعیت، سرزمین و حکومت عنصر چهارم تشکیل دهنده دولت در یک کشور می باشد. حاکمیت قدرت قانونی بالاتر و برتری است که هیچ قدرت قانونی دیگری برتر از آن وجود ندارد. حاکمیت دارای دو جنبه داخلی و خارجی است. حاکمیت از نظر داخلی را می توان به برتری اراده و قدرت دولت بر مردم که به صورت قانون تجلی می کند، تعریف نمود. حاکمیت از نظر خارجی، عبارت است از آزادی و مصون بودن دولت از هر گونه سلطه و نظارت دول دیگر، به این ترتیب حاکمیت خارجی را می توان مترادف با استقلال یا خودمختاری دانست.
گرچه اصل حاکمیت برای اولین بار در قرن 16 توسط «ژان بدن» (1596-1530) اقتصاددان و نویسنده سیاسی فرانسوی عنوان گردید و او در کتاب «شش رساله در باب جمهوری» حاکمیت را به قدرت عالی و برتر نسبت به اتباع و دارایی آنها توصیف کرد، اما مفهوم حاکمیت از زمانهای بسیار قدیمی و شاید از ابتدای جوامع بشری وجود داشته است. چنانکه در نوشته های ارسطو از «قدرت برتر دولت» سخن رفته است. مفهوم حاکمیت همراه با ایجاد دولت های ملی نضج گرفت (انگلستان اولین کشوری بود که در قرن 14 به صورت دولت ملی درآمد.) به نظر بدن، حاکمیت دارای این ویژگی ها است:
1-دائمی بودن حاکمیت
2-مطلق بودن حاکمیت
3-غیرقابل تقسیم بودن حاکمیت
دائمی بودن حاکمیت بدین معنی است که حاکمیت دوام و استمرار دارد و تغییرات در کادر رهبری و دولت و یا اعضای آن موجب قطع حاکمیت نمی گردد. مطلق بودن حاکمیت از آن لحاظ است که حاکمیت محدود و مقید به اراده حاکم و فرمانروای دیگر و یا قوانین موضوعه و اساسی نیست و خود مستقلا و بلاقید و شرط عمل می کند. غیرقابل تقسیم بودن حاکمیت بدین معنی است که مملکت فقط باید دارای یک مرجع صلاحیت دار سیاسی و قانونگذاری باشد.
در خصوص منشأ حاکمیت نیز نظرات متفاوتی وجود دارد. عده ای منشأ حاکمیت را مردم دانسته و گروهی شخص حاکم. اما در نظام مقدس اسلام، حاکمیت مطلق از آن پروردگار عالمین است. چنانکه در اصل 56 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوبه 24 آبان 1358 در مورد حاکمیت آمده است: «حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هم او، انسان را به سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است.» در طول زمان معنی حاکمیت تغییر کرده است. اما در حال حاضر با گسترش روابط بین الملل، نضج گرفتن موازین بین المللی، گسترش ارتباطات و وابستگی متقابل میان کشورها، مفهوم حاکمیت در معنای مطلق آن کم رنگ شده و به اصطلاح دچار فرسایش گردیده است، اما با وجود این مطلب، کشورها کماکان برحاکمیت خود اصرار دارند.