برکناری و قتل تیمور

عبدالحسین تیمورتاش فرزند «معززالملک» و ملقب به سردار معظم خراسانی از خوانین بزرگ خراسان بود ته توانست در نظام فاسد پهلوی رشد تند و در زمره رجل تلیدی دربار رضاخان قرار گیرد.تیمورتاش که به همراه افرادی چون داور و فروغی تلاش فراوانی در تغییر سلطنت از قاجار به پهلوی انجام داده بود، با به سلطنت رسیدن سردار سپه، در 28 آذر 1304به عنوان وزیر دربار برگزیده شد و از این تاریخ مهم ترین و آخرین تجربه حیات سیاسی خود را آغاز کرد. تقریباً در شش سال اول دوره سلطنت رضاشاه، تیمورتاش در اوج اقتدار و از نظر سیاسی دومین شخص مملکت به شمار می رفت. وی با انجام تغییرات ساختاری در وزارت دربار، آن را به یک مرجع تصمیم گیرنده و مجری اراده رضاشاه تبدیل کرد و از این پایگاه سیاست های مورد نظر رضاشاه را در راستای تحقق برنامه های وی و تثبیت دولت مرکزی به اجرا درآورد. او به استثنای وزارت جنگ که شاه رأساً به آن می پرداخت بر تمامی وزارتخانه ها و دوائر دولتی نظارت داشت. در جلسات هیأت وزیران شرکت می کرد و گفته ها و عقایدش در هیأت دولت و مجلس حکم گفته شاه را داشت و کسی را یارای مخالفت با آن نبود.دیدار پنهان تیمور تاش با «مارشال وروشیلوف» وزیر جنگ روسیه در هنگام بازگشت از اروپا و شایع شدن سرقت کیف محتوای پرونده مذاکرات نفتی تیمورتاش با مقامات انگلیس زمینه بی مهری شاه نسبت به وی پس از بازگشت به تهران را فراهم نمود. تیمور در دی 1311رسماً از وزارت دربار برکنار شد و در اسفند همان سال به اتهام سوء استفاده از موقعیت خود در دریافت ارز و قرضه از بانک ملی و همچنین ارتشاء در واگذاری امتیاز انحصار صدور تریاک به میرزا حبیب الله امین التجار اصفهانی دوبار مورد محاکمه قرار گرفت و به جریمه مالی، محرومیت از حقوق اجتماعی و حبس محکوم گردید.
رضا شاه به ویژه در 2 سال آخر وزارت دربار تیمورتاش نسبت به زد و بندهای پنهان وی با روس ها مشکوک بود. در همان زمان یکی از مقامات روسیه ادعا کرد که تیمورتاش جاسوس شوروی بوده است. آنچه که سبب شد رضا شاه این ادعا را باور کند، تلاش روس ها برای آزاد شدن تیمورتاش از زندان بود. در مهر 1312«کاراخان» معاون وزارت امور خارجه شوروی با همین هدف به تهران مسافرت کرد و تقاضای ملاقات با تیمورتاش در زندان کرد. اما همزمان با این سفر، خبر مرگ تیمورتاش در 9 مهر 1312 انتشار یافت.درباره علت برکناری و سرنوشت بعدی تیمورتاش دیدگاه های متفاوتی بیان شده است. به موجب یکی از این دیدگاه ها، تیمورتاش قدرتی معادل قدرت رضاشاه در کشور پیدا کرده بود و نگرانی رضاشاه از آینده فرزندش که ولیعهد و جانشین او محسوب می شد از جمله دلائل اقدام او در دور کردن تیمورتاش از صحنه قدرت به شمار می رود. یک هفته بعد از برکناری تیمورتاش، وزیر مختار انگلیس در گزارشی به لندن به نگرانی رضاشاه از آتیه فرزندش اشاره کرد و آن را دلیل کنار نهادن تیمورتاش اعلام کرد. دیدگاه دیگری که در این رابطه مطرح است، بر نقش انگلیس در برکناری تیمورتاش دلالت دارد. براساس اخبار رسمی که در مطبوعات انگلیس انتشار یافت، تیمور تاش در لندن برای افزایش سهم ایران از درآمدهای نفت تلاش می کرد، اما نقش مأموران اطلاعاتی انگلیس در افشای تماس او با مقامات روسیه و سپس انعقاد متمم قرارداد دارسی با دولت ایران در خرداد 1312 زمانی که تیمور در زندان رضاشاه به سر می برد ظن دخالت انگلیس در تصمیم رضاشاه برای حذف تیمور بختیار از معادله قدرت را بیشتر می کند.