گام‌های جدید در پرونده هسته‌ای ایران

از زمانی که مذاکرات ایران و اروپا به واسطه زیاده خواهی اروپایی ها و عدم اعتنای آنها به طرح ها و خواسته های اصولی و مشروع ایران پیرامون چرخه سوخت هسته ای به بن بست رسید، دو نوع نگاه و تحرک سیاسی کلی پیرامون مسأله هسته ای ایران شکل گرفت . نگاه اول سعی بر این داشته و دارد تا با ارجاع پرونده به شورای امنیت سازمان ملل چرخه سوخت هسته ای ستانده شود. نگاه دوم بر حول این محور دور می زند که برای ایران باید میزانی از چرخه سوخت هسته ای یا نحوه ای از برخورداری از غنی سازی را در نظر گرفت . از آنجایی که مسأله ارجاع پرونده به شورای حکام با واکنش اعضای این شورا مواجه گردید توجه به تلاش معتقدین به دیدگاه دوم بیشتر شد.
نکته حائزاهمیت این است که به وجود آمدن چنین رویکردی که ناشی از پایداری و ایستادگی جمهوری اسلامی بر اصول و منافع ملی خود و اتخاذ سیاست هوشمندانه برای حفظ و دفاع از این منافع می باشد، می توان آن را به عنوان گامی به جلو ارزیابی کرد. نگاه به گذشته موضوع این مسأله را روشن تر می کند.
1ـ در ابتدای برنامه هسته ای ایران ، غرب به طور کلی ، حق داشتن فناوری هسته ای برای ایران را رد می کرد و برای اینکه جمهوری اسلامی به این تکنولوژی دست نیابد تلاش های زیادی در ابعاد مختلف سیاسی ، حقوقی تحریم اقتصادی و... انجام داد در این دوران غرب بویژه آمریکا حتی قائل به وجود نیروگاه برق هسته ای نیز برای ایران نبودند.
2ـ در فرایند بحرانی شدن مسأله هسته ای ایران و پایداری ایران بر حفظ دستاوردهای خود منجر به شکاف در اردوگاه غرب پیرامون حق برخورداری ایران از فناوری هسته ای گردید. در این میان بخشی از غرب پذیرفت که باید حق جمهوری اسلامی ایران برای داشتن «نیروگاه هسته ای » را در نظر گرفت ، اما بخش دیگر اردوگاه غرب به رهبری کاخ سفید برخورداری ایران از نیروگاه هسته ای را نیز خطرناک توصیف کرده و حاضر به قبول این امر نیز نبودند.
3ـ جمهوری اسلامی ایران که دیپلماسی مذاکره را توأم بامقاومت هوشمندانه جهت حفظ و دفاع از فناوری کامل و جامع فناوری هسته ای را برگزیده بود، غرب را به این نتیجه رساند که راهی جز امتیاز دادن به ایران ندارند. ازاین رو اردوگاه غرب به صورت یکپارچه داشتن نیروگاه هسته ای و تضمین سوخت هسته ای از سوی کشور دیگر را برای ایران در ازای صرف نظر کردن جمهوری اسلامی از «غنی سازی » پذیرفت . مهمترین سند این رویکرد در پیشنهاد تروئیکای اروپایی که در مردادماه سال جاری به ایران داده شد، منعکس گردید.
البته پیش از پیشنهاد تروئیکای اروپایی جمهوری اسلامی طرح جامع چهار مرحله ای را برای تضمین صلح آمیز بودن برنامه های هسته ای ایران به طرف اروپایی ارایه داده بود. منتهی از آن جایی که این طرح تمام مراحل چرخه سوخت هسته ای را برای ایران در طی یک دوره زمانی حفظ می کرد، اروپایی ها بر مبنای اصل عدم اعتماد به جمهوری اسلامی و عدم اعتقاد به داشتن چرخه سوخت هسته ای ، آن را نپذیرفته و بی اعتنا از آن گذشتند. این امر نقطه آغازتنش بین ایران و اروپا بود که در نهایت منجر به بن بست مذاکرات طرفین گردید و دور جدیدی از بحران را بر پرونده هسته ای ایران وارد ساخت . غرب در ابتدا به صورت یکپارچه از ابزار تهدید ارجاع پرونده به شورای امنیت جهت تمکین خواسته های خود که همانا منصرف کردن ایران از چرخه سوخت هسته ای است ، استفاده کرد. منتهی واکنش منفی اعضای شورای حکام و عدم شکل گیری اجماع پیرامون این موضوع و مهمتر از همه پایداری و مقاومت ایران بر منافع ملی خود و تغییر شرایط بازی از طریق فعال کردن دیپلماسی باعث شد جامعه بین المللی و بازیگران شطرنج هسته ای ایران رویکرد جدیدی را نسبت به حل مسأله هسته ای ایران پیدا کنند. این رویکرد جدید ارایه طرح هایی است که حول چگونگی و میزان برخورداری ایران از چرخه سوخت هسته ای دور می زند. در این خصوص چند طرح مطرح شده که از سوی طرف های مذاکره کننده مورد «تأمل » قرار گرفته است .
الف ) طرح آفریقای جنوبی : در حال حاضر طرح آفریقای جنوبی بیشترین بازتاب را در میان طرف های درگیر و ناظر مسأله هسته ای ایران پیدا کرده است . سولانا در واکنش به این طرح اعلام کرد که این طرح قابل بررسی می باشد.
لاریجانی ، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز اظهار داشت که این طرح فی نفسه کمک کننده است ، در عین حال تأکید کرد که با توجه به نوع تنوعی که در این پیشنهاد وجود دارد به نوع مواجهه دیگران با این پیشنهادات بستگی خواهد داشت . اگر چه جزئیات طرح پیشنهادی آفریقای جنوبی رسانه ای نشده است . منتهی کلیات این پیشنهاد حاکی این این امر است که ایران کیک زرد را از آفریقای جنوبی دریافت کند و به صورت UF6 (هگزافلوراید اورانیوم ) بازگردانده شود.
ب ) طرح روسیه : این طرح به چند صورت مطرح شده است در ابتدا پیشنهاد روسیه حاکی از این بود که ایران با استخراج سنگ معدن اورانیوم آن را در کارخانه خود به گاز هگزافلوراید اورانیوم تبدیل و این گاز به روسیه منتقل شود و در عوض سوخت هسته ای ایران را روس ها برای نیروگاه های هسته ای ایران تأمین کنند. در حال حاضر پیشنهاد دیگری را رسانه ها مطرح ساختند که ایران می تواند غنی سازی اورانیوم داشته باشد منتهی عملیات غنی سازی را در خاک کشور روسیه می تواند انجام دهد.
رسانه ها اخیراً از نشست اروپا و آمریکا در وین نیز خبر داده اند که در آن نشست طرح فوق مورد بحث قرار گرفته است .
ج ) طرح ایران ، جمهوری اسلامی ضمن تأمل در طرح آفریقای جنوبی بر روی دو طرح تأکید دارد. طرح اول ایران همان طرح چهار مرحله ای تیم سابق هسته ای ایران است که اخیراً توسط لاریجانی ، دبیر شورای عالی امنیت ملی مورد تأکید قرار گرفت . مرحله اول این طرح مربوط به فعالیت های یو.سی .اف اصفهان ، مرحله دوم مربوط به مونتاژسازی و نصب و آزمایش سه هزار دستگاه سانتریفیوژ در نطنز، مرحله سوم راه اندازی سانتریفیوژ ذکر شده و مرحله چهارم شروع فاز راه اندازی نطنز و... می باشد.
طرح دوم ایران پیشنهاد رئیس جمهور محترم است که برنامه هسته ای ایران به صورت کنسرسیوم شرکت های دولتی و خصوصی خارجی صورت گیرد.