سرمایه‌هایی که فرار می‌کنند

رضا ذاکری
موضوع فرار سرمایه از کشور و سرمایه گذاری عوامل و عناصر داخلی در خارج از کشور در سالهای اخیر به یک چالش جدی برای بخش اقتصادی کشور درآمده است . این در حالی است که بسیاری از کارشناسان و صاحب نظران علم اقتصاد معتقدند که مهاجرت سرمایه گذاران داخلی به خارج از کشور ناشی از ضعف در سیستم و قوانین اقتصادی است که نمی تواند رضایت سرمایه گذاران را برای سرمایه گذاری در داخل فراهم نماید.
رئیس قوه قضائیه چندی پیش با لحن منتقدانه ای گفت : چرا سیستم بانکی در کشور به سیستم بانکی کشورهای کوچک نمی رسد و چرا 10 هزار شرکت ایرانی در امارات و دبی ایجاد شدند و چرا این سرمایه و ثروت کشور در این منطقه استفاده می شود؟
وی افزود: سرمایه گذاری این تعداد شرکت ایرانی به این دلیل نبوده که آنها نذر کردند در این کشورها سرمایه گذاری کنند حتماً آن طرف سودی برایشان داشته که سرمایه شان را به آنجا منتقل کردند.
 آمارها چه می‌گویند؟
آمارها حکایت از آن دارد که سرمایه های کشور در چند سال گذشته بیشتر تمایل به فرار از کشور داشته به صورتی که رقم فرار سرمایه تا 300 میلیارد دلار در برخی محافل اعلام شده است . این در حالی است که تلویزیون امارات چندی پیش اعلام کرد که میزان سرمایه گذاری سرمایه گذاران ایرانی در سه ماهه نخست سال جاری میلادی به 200 میلیارد دلار رسیده که توسط 400 هزار ایرانی در دبی انجام شده است .
به گفته یکی از اقتصاددانان کشور، مطالعاتی که حدود دوازده سال پیش درباره میزان خروج سرمایه از کشور انجام شد، نشان می دهد که سالانه حدود دو تا سه میلیارد دلار فرار سرمایه از کشور داریم ، اما سازمان کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد «آنکتاد» اعلام کرد که ایران از لحاظ شاخص خروج سرمایه طی سال 1383 در میان 132 کشور جهانی در رتبه 122 قرار گرفته است و این مسأله تا حدودی آمارهای گذشته را به چالش می کشاند.
اگرچه میان برآوردهای مختلف درباره فرار سرمایه از کشور تفاوت های شایانی وجود دارد، ولی واقعیت آن است که پدیده شوم خروج سرمایه از کشور تا حد زیادی بخش اقتصادی را در سال های اخیر تحت تأثیر قرار داده است .
 چرا فرار سرمایه؟
مرتضی بهشتی ، دبیر کنفدراسیون صنعت کشور گفت : وقتی روابط بین المللی ما دچار برخی نوسانات می شود افراد ترجیح می دهند سرمایه های خود را به جاهایی ببرند که به راحتی برایشان قابل دستیابی باشد و این پدیده ای طبیعی در تمام جهان محسوب می شود.
وی گفت : معمولاً سرمایه هایی که از طریق کار و کوشش و فعالیت های مشخص تولیدی به دست می آید هیچ گاه فرار نمی کند؛ زیرا این افراد خود را به ضوابطی ملزم کرده اند که امکان اینکه سرمایه خود را از دسترس خارج کنند در حد صفر است و عمده پول هایی که از کشور فرار می کنند سرمایه هایی است که از راه های غیرموجه به دست آمده اند و از هر نوسانی دچار یک نوع تردید و آشفتگی می شوند.
«بغزیان »، عضو هیأت علمی دانشگاه شهید بهشتی نظام بانکی ناکارآمد اقتصادی ، عدم حمایت از سرمایه گذاران و در مجموع نگرش خاص به سرمایه گذاران را از جمله دلایل فرار سرمایه عنوان کرد و گفت : «ناکارآمدی بازار سرمایه موجب به وجود آمدن حباب های عقلایی قیمت سهام می شود و وقتی این حباب می ترکد یک عده افراد با ضررهای مالی مواجه می شوند که باعث می شود سرمایه دار به شکل قابل توجهی برای سرمایه گذاری در محل خاصی محتاط شود.»
دکتر یوسفی استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفت وگویی اظهار داشت : افراد سودجویی که ثروت خود را از طریق رانت به دست آورده اند و یک شبه به درآمدهای بادآورده رسیده اند، با تغییر و تحولی ترسیده و سرمایه خود را خارج می کنند این افراد اغلب دارای پول های کثیف در جامعه هستند.
«حمید دیهیم »، دبیر انجمن اقتصادانان کشور نیز در این زمینه گفت : «نبود حقوق مالکیت قدرتمند، ضرردهی واحدهای تولیدی و نرخ پایین بازگشت سرمایه آنها، نبود امنیت سرمایه و اجرای سیاست های غلط اقتصادی از جمله عوامل مؤثر در فرار سرمایه از کشور می باشند.»
وی افزود: با توجه به اینکه در حال حاضر درآمدهای نفتی کشور افزایش یافته بنابراین میزان فرار سرمایه بالاتر رفته است .
اما «محمدنبی حسینی پور»، استاد دانشگاه در گفت وگویی خاطرنشان کرد که ضعف اطلاع رسانی در خصوص عدم تبیین امکانات و پتانسیل های سرمایه گذاری موجود از جمله دلایل فرار سرمایه از کشور است .
 اغراق درآمدها؟
نکته قابل توجه آن است که بسیاری از کارشناسان در این زمینه اعتقاد دارند که آمار فرار سرمایه از کشور به هیچ وجه واقعیت ندارد.
«هادی غنیمی فرد»، رئیس خانه صنعت و معدن در این زمینه گفت : شایعات مبنی بر فرار سرمایه تنها به دلایل سیاسی مطرح شده و به نظر نمی رسد که دلاری از کشور خارج شده باشد.
«قاسم عزیزی »، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی نیز اظهار داشت : تنها مراکز رسمی از قبیل وزارت اقتصاد، سازمان مدیریت و برنامه ریزی و بانک مرکزی مراکز ارایه آمار مستند در خصوص فرار سرمایه از کشور می باشند.
«دکتر محمدحسین ادیب »، استاد اقتصاد دانشگاه اصفهان نیز خروج 200 میلیارد دلار سرمایه به دبی را اغراق در حجم فرار سرمایه دانست و گفت : این میزان اعلام شده نمی تواند با واقعیت منطبق باشد؛ زیرا اقتصاد کشور در چنین سطحی دارای سرمایه نیست .
 راهکارهای جذب سرمایه در داخل
به هر حال این یک واقعیت است که برخی ها سرمایه گذاری در خارج را بر داخل ترجیح می دهند، اگرچه ارقام و آمار فرار سرمایه از کشور متفاوت می باشد، اما چه راه هایی برای جذب سرمایه های داخلی و خارجی وجود دارد و چه باید کرد تا سرمایه گذاران داخلی ، کشورهای خارجی را برای سرمایه گذاری انتخاب نکنند.
«شریف ادیب سلطانی »، عضو انجمن اقتصاددانان ایران در پاسخ به این سؤال گفت : «دولت در مرحله نخست باید امنیت سرمایه گذاری داخلی را فراهم کند و در مرحله بعدی قانون های مرتبط با سرمایه گذاری ثبات پیدا کنند و هر روز عوض نشوند.»
«علی الله همدانی »، مشاور انجمن مدیران صنعتی ایران نیز در این خصوص اظهار داشت : امروز وقتی یک کارخانه دار سرمایه گذاری می کند، مطمئن نیست در آینده با چه قوانین و مقرراتی مواجه است ، ضمن اینکه قوانین کار، تأمین اجتماعی و مالیات نیز هنوز به عنوان مزاحم برای صنعت گر و سرمایه گذار عمل می کنند.
وی گفت : مسائل مربوط به فرار سرمایه از ایران را نمی توان در کوتاه مدت حل کرد و باید تمام زمینه های فرهنگی و قانونگذاری آن در کشور انجام شود.
به هر حال ، مسأله فرار سرمایه های داخلی به خارج از کشور واقعیتی انکارناپذیر است که بشدت ساختار نظام اقتصادی را در داخل دچار نوسان کرده است . راه حل های فرهنگی قبل از هر چیز مؤثرترین عامل در بازگرداندن سرمایه های داخلی است که برای سرمایه گذاری به خارج رفته اند از آن طرف ایجاد امنیت در سرمایه گذاری برای سرمایه گذاران داخلی امری ضروری است تا باعث ترغیب سرمایه گذاران داخلی به سرمایه گذاری در داخل شود اگرچه قوانین و مقررات اقتصادی در این زمینه نیاز به بازنگری دارند.