کاهش قیمت نفت مصائب بودجه را تشدید می کند؟*

 بصیرت :  این روزها بحران مالی جهان به مثابه موجی ویرانگر در حال تخریب یکی پس از دیگری اقتصادهای بزرگ و کوچک دنیاست.

بنابراین گزارش، در پی رکود اقتصاد جهانی، چندی است که شمارش معکوس کاهش قیمت نفت برای تخریب بیشتر اقتصاد بین الملل آغاز شده تا جایی که در مدت کوتاهی قیمت نفت با سقوط آزاد خود به مرز 80 دلار کاهش یافته است.

در این میان اقتصاد ایران نیز از پیامدهای بحران مالی جهان و در پی آن کاهش قیمت نفت در امان نمانده است. طبق دیدگاه کارشناسان اقتصادی، کاهش مداوم قیمت نفت اقتصاد متکی به نفت ایران را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.

به گفته دکتر مهدی تقوی، اقتصاد ایران شرایط سختی را سپری خواهد کرد اگر چه تجربه نفت 9 دلاری را پشت سر گذاشته است.

این استاد دانشگاه علامه طباطبایی به خبرنگار ما می گوید: بخش صنعت و کشاورزی ایران هر دو به واردات وابسته است به طوری که با کاهش قیمت نفت و در پی آن کاهش واردات، تولید نیز تحت تأثیر قرار می گیرد یعنی از عرضه کالا کاسته می شود و در عوض نرخ تورم افزایش می یابد.

کاهش توان واردات و تولید

وی با بیان اینکه کاهش قیمت نفت در دوره ای کشور را با بدهیهای ارزی فراوانی مواجه کرد، ادامه داد: در آن دوران دولت وقت ناچار شد که بدهی ها را استمهال کند که در پی آن ارزش ریالی بشدت کاهش یافت و اقتصاد ایران را برای خرید کالا با مشکل مواجه کرد.

این کارشناس ارشد اقتصادی تصریح کرد: در حال حاضر به کمک واردات نرخ تورم در رقم (سطح) فعلی قرار دارد در حالی که اگر واردات وعرضه در نتیجه کاهش قیمت نفت کاهش یابد آن وقت تورم بشدت افزایش می یابد.

به گفته وی، در شرایطی که جهان با بحران مالی مواجه است باید صندوق ذخیره ارزی از ذخایر قابل قبولی برخوردار می بود تا شرایط فعلی تأثیر چندانی بر اقتصاد ایران نداشته باشد اما به نظر می رسد که ذخایر ارزی ما نسبت به دیگر کشورها به دلیل برداشتهای فراوان چندان زیاد نیست و سبب کاهش توان واردات کشور می شود.

وی تأکید کرد: دولت در شرایط فعلی باید مراقب باشد که هزینه هایی که از محل صندوق ذخیره ارزی تأمین می شود کاهش یابد.

دکتر تقوی اضافه کرد: حتی اگر ذخایر ارزی قابل قبولی نیز داشته باشیم با حجم واردات 60-50 میلیارد دلاری در سال، بعید به نظر می رسد که ذخایر ارزی این صندوق هزینه ها را برای مدت طولانی پوشش دهد.

وی در مورد رهاوردهای کاهش قیمت نفت برای اقتصاد آمریکا اذعان کرد: اگر قیمت نفت همچنان کاهش یابد قطعاً هزینه های تولید در این کشور پایین خواهد آمد یعنی در پی این بحرانها یک رونق ایجاد خواهد شد اما در جهت معکوس برای ما مشکل ساز خواهد بود.این کارشناس ارشد اقتصادی خاطر نشان کرد: چنانچه این رونق دوباره به اقتصاد جهانی برگردد قیمتهای جهانی نیز کاهش خواهد یافت و از مشکلات اقتصاد ایران نیز مقداری کاسته می شود.

وی ادامه داد: اگر بحران مالی جهان کوتاه مدت باشد تقاضا برای نفت را افزایش خواهد داد که البته به نفع اقتصاد ایران است اما اگر این بحران طولانی مدت باشد تولید اقتصادهای بزرگ نظیر چین را کاهش می دهد که متناسب با آن قیمت نفت دوباره رویکرد کاهش خواهد داشت.

وی همچنین به افزایش قیمت دلار در کشور در عین بحران مالی جهان نیز اشاره کرد و افزود: اینکه قیمت دلار افزایش یافته چند دلیل می توان برای آن ذکر کرد، نخست ممکن است صادرات آمریکا و یا ورود سرمایه به آمریکا افزایش یافته است و البته این افزایش ارزش تا آغاز خروج سرمایه از این کشور ادامه دارد و پس از آن کاهش می یابد. و دوم اینکه چرا در اقتصاد ایران قیمت آن افزایش یافته به نظر می رسد که یا درآمدهای دلاری کاهش داشته و یا تقاضا برای دلار در بازار افزایش یافته که احتمال خروج سرمایه از کشور و افزایش تقاضا برای واردات نیز محتمل است.

ذخیره 30 میلیارد دلاری

در همین حال، عضو هیأت رئیسه کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در گفتگو با خبرنگار ما نیز اظهار داشت: 80 درصد بودجه اقتصاد ایران متکی به درآمدهای نفتی است. طبیعتاً وقتی قیمت نفت کاهش و یا افزایش یابد این اقتصاد آسیب خواهد دید یعنی متأسفانه اقتصاد ایران از کاهش و افزایش قیمت نفت آسیب می بیند.

دکتر هادی قوامی در تشریح این مطلب می افزاید: افزایش قیمت نفت افزایش درآمدهای نفتی را در پی دارد اما این درآمدها در جهت ایجاد ساختارها و بگونه مثبت مصرف نمی شود لذا به اقتصاد آسیب جدی وارد می کند، از آن طرف نیز کاهش قیمت نفت قطعاً آثار تخریبی فراوانی را به اقتصاد وارد می کند یعنی بهره برداری از پروژه های عمرانی را با کندی مواجه کرده که البته از آثار مستقیم کاهش قیمت نفت است.

این کارشناس اقتصادی اضافه می کند: بودجه امسال با نفت 70 دلار بسته شده و چون طی 6-5 ماه نخست سال جاری درآمدها بیش از رقم مصوب بوده است، مشکل چندانی برای امسال نداریم.

وی اضافه کرد: ذخیره ارزی در صندوق حدود 30 میلیارد دلار است اما همزمان نزدیک به  30  میلیارد دلار کسری بودجه داریم چنانچه این کسری جبران شود حساب خالی خواهد شد لذا سال بعد با مشکل مواجه خواهیم شد.

وی با بیان اینکه قیمت نفت در مقطعی نزدیک به دو برابر رقم پیش بینی شده در بودجه افزایش یافته بود، اضافه کرد: در حال حاضر نگرانی زیادی وجود ندارد اما اگر این روند کاهش برای سال بعد نیز ادامه پیدا کند بسیاری از پروژه های ضروری متوقف خواهند شد یعنی بودجه عمران را تحت تأثیر قرار می دهد و در مجموع عدم رونق اقتصادی و افزایش بیکاری را به دنبال دارد.

وی در عین حال کاهش قیمت نفت در مقطع کنونی را- با تمام پیامدهایی که دارد- یک مزیت دانست و افزود: در حال حاضر در فصل تهیه، تدوین و تنظیم بودجه قرار داریم یعنی با روند کاهشی که قیمت نفت دارد بودجه سال آینده را با احتیاط بیشتری تصویب خواهیم کرد به طوری که آثار این روند کاهش را به حداقل می رسانیم.

به گفته وی، اگر این کاهش قیمت نفت در دو ماه آینده اتفاق می افتاد و بودجه بسته می شد اقتصاد کشور را با مشکلات جدیتری مواجه می کرد.

وی تأکید کرد: قیمت نفت در پی برخی تحولات جهانی با بحرانها در کنار آن رشد تقاضا برای آن افزایش یافت اما وقتی برخی از این بحرانها فروکش کرد قیمت نفت نیز پایین آمد.