فاصله زیادی با بانکداری اسلامی داریم

* آقای دکتر قبل از هر سوالی کمی از خودتان بگویید.
** من در سال 1345 در شهر بابل متولد شدم. تحصیلاتم را تا مقطع دکترای رشته حسابداری به پایان رساندم و از سال 1368 تا 1378 در موسسات و دانشگاه ها به تدریس حسابداری پرداختم. از سال 1370 عضو هیات علمی دانشگاه امام حسین (ع) شدم و در آنجا مشغول خدمت بودم . سپس از سال 1378 تصمیم گرفتم در عرصه های پولی و مالی نیز فعالیت کنم و اکنون هم به عنوان مدیر عامل موسسه مالی و اعتباری انصار مشغول خدمت هستم.
* برای آشنایی بیشتر مخاطبان پیشینه موسسه انصار از زمان تاسیس تاکنون را به اختصار بیان کنید.
**فعالیت موسسه انصار پس از پایان دوران هشت سال دفاع مقدس تحت عنوان صندوق پس انداز و قرض الحسنه انصارالمجاهدین برای تامین نیازهای مالی رزمندگان هشت سال دفاع مقدس در قالب «وام » با هدیه مبلغی از سوی حضرت امام خمینی (ره) آغاز شد و این هدیه متبرک سرمایه نخستین صندوق برای آغاز کار بود. در آن سالها وضعیت قوانین و مقررات به گونه ای بود که صندوق های پس انداز قرض الحسنه امکان انجام هرگونه فعالیت اقتصادی اعم از قرض الحسنه و غیر قرض الحسنه را داشتند و از این طریق زمینه هایی فراهم شد تا صندوق ها نیازمندی های بخشی از جامعه را در قالب قرض الحسنه تامین نمایند تا اینکه در سال 1383 با اجرای طرح ساماندهی نظام پولی و بانکی کشور، صندوق های پس انداز و قرض الحسنه فقط ملزم به ارائه خدمات قرض الحسنه شدند و آنجا بود که مسئولان موسسه به این نتیجه رسیدند که صندوق برای ادامه حیات خود باید به موسسه مالی و اعتباری تبدیل شود. پس از موافقت مراجع ذی ربط مجوز این کار در ابتدا در قالب موافقت اصولی از سوی بانک مرکزی صادر شد و سپس در اوایل سال جاری مجوز یک مرحله بالاتر از قبل تحت عنوان «مجوز تطبیق» از بانک مرکزی دریافت شد.
* با توجه به گستره فعالیت موسسه، درباره وضعیت کیفی و کمی شعب مثل امکانات و برنامه ریزی ها توضیح دهید.
** موسسه انصار با داشتن 600 شعبه در سراسر کشور این امکان را فراهم کرده تا هر یک آحاد جامعه که اراده کنند بتوانند با موسسه ارتباط داشته باشند. با سابقه 20 ساله ای که موسسه انصار از سال 67 دارد، توانسته نیروی انسانی کارآمد، متعهد و متخلق به اخلاق اسلامی و متخصص به امور بانکداری را جذب نماید و در حال حاضر بیش از پنج هزار کارمند با معیارهای ذکر شده در این موسسه مشغول خدمات دهی به مردم هستند. نکته دیگری که در موسسات پولی و بانکی مهم است، مسئله فناوری اطلاعات است به طوری که ضروری است فناوری اطلاعات در این موسسات متناسب با پیشرفت هایش توسعه یابد. موسسه انصار قدیمی ترین و پیشرفته ترین صندوق قرض الحسنه در شبکه صندوق های قرض الحسنه است به دلیل اینکه موسسه انصار اولین موسسه ای است که توانست شبکه یکپارچه فناوری اطلاعات بانکداری الکترونیکی را در کل شعب هم در بخش حواله ای و هم در بخش دستور پرداختی به صورت آنلاین پیاده سازی کند. هدف بانکداری الکترونیکی این است که خدمات موردنظر مشتری با سرعت بیشتری ارائه شود. لذا سرعت بخشی در خدمات دهی به مشتریان به عنوان یک ضرورت در عصر حاضر مطرح است و موسسه انصار با توجه به تحولات مستمری که فناوری اطلاعات در امور بانکی دارد، سعی کرده از این تحولات عقب نماند و به عنوان پیشروترین موسسه از این توانمندی ها استفاده کند و همیشه صندوق های دیگر به عنوان یک الگو به آن نگاه می کنند.
* در حال حاضر موسسه انصار به همه قشرها خدمات مالی و پولی ارائه می دهد؟
** بله، مشتریان موسسه انصار قشربندی خاصی ندارند. انصار به همه آحاد جامعه سرویس دهی می کند و تاکنون چهار تا پنج میلیون نفر از جمعیت بیش از هفتاد میلیونی با این موسسه ، ارتباط برقرار کرده اند.
* شکل و ساختار مدیریتی موسسه چگونه است؟
** در ساختار مدیریتی موسسه ما یک شبکه نیمه مستقل استانی در اختیار داریم که مدیریت شعب مستقر در هر استان با توجه به پتانسیل های اقتصادی آن استان یکسری شعب را تحت عنوان «مدیریت شعب» سرپرستی می کنند اما کلیه عملیات ها به صورت متمرکز توسط مدیریت مرکزی کنترل و اداره می شود و قوانین و مقررات نیز از طریق حوزه مرکزی به شعب ابلاغ می شود.
* آیا موسسه انصار در تمامی استانها و شهرها شعبه دارد؟
** بله، اما به دلیل وضعیت خاص تهران بیشترین شعب در تهران وجود دارد با این حال موسسه در تمامی استانهای کشور حضور فعال و گسترده ای دارد.
موسسه به عموم مردم توافق داریم اما در حال حاضر نمی توانیم زمان خاصی را برای فروش سهام اعلام کنیم چون اقدام به انجام این کار مستلزم تحقق یافتن شرایطی است که تا کنون همه آنها فراهم نشده است و من نمی توانم بگویم مثلا دو ماه دیگر این اتفاق می افتد بلکه باید یک سری مجوزهایی علاوه بر مجوز بانک مرکزی دریافت کنیم و به محض دریافت مجوز پذیره نویسی سهام انصار را آغاز خواهیم کرد.
* آیا اجرای طرح تحول در سپاه در برنامه های موسسه انصار هم تاثیر داشته است؟
** طرح تحول در سپاه ویژه مجموعه های نظامی است در حالی که موسسه انصار یک مجموعه اقتصادی است و اگر قرار باشد طرح تحول در سپاه در موسسه انصار هم اجرایی شود قاعدتا ساز و کار خاص خودش را می طلبد. البته کارشناسان موسسه هم در تلاشند طرح تحول را متناسب با وضعیت موسسه طراحی نمایند و در سطح کلیه شعب پیاده نمایند.
* آیا سردار جعفری بعد از روی کارآمدن، خواستار تحول و تغییر در موسسه انصار بوده اند؟
** دیدگاهی که نسبت به موسسه انصار همیشه حاکم بوده و هست همان نگاه تحقق یافتن کامل بانکداری اسلامی به معنای حقیقی و عملی اش است که این امر خودش یک تحول بزرگ محسوب می شود و این رویکرد یک رویکرد پایان پذیری نیست که با توجه به شرایط ممکن است محدودیت ها و نواقصی در این مفهوم وجود داشته باشد.
ولی ما تلاش کردیم همیشه این کاستی ها را برطرف کنیم تا بتوانیم بانکداری اسلامی را به عنوان یک موسسه پیشرو تحقق ببخشیم.
* درباره اعتبارات مالی موسسه می توانید بگوئید در حال حاضر چقدر اعتبار دارید؟
** پس از دریافت مجوز برای فروش سهام از این راه سرمایه ای به ثبت خواهیم رساند که با آن می توانیم تا 12 برابر سرمایه کنونی تسهیلات و اعتبار به مشتریان بدهیم که این سقف توانمندی ما خواهد بود. البته قبل از تبدیل شدن به شرکت سهامی عام ممکن است با 200 یا 300 میلیارد تومان کمتر یا بیشتر این ثبت را انجام دهیم در حال حاضر شاخصه های موجود در موسسه را متناسب با قوانین بانک مرکزی اصلاح می کنیم، اما می توان گفت اعتبارات انصار حدود 3000 میلیارد تومان است.
* شکل جدید کار موسسه مالی و اعتباری انصار با موسسه قرض الحسنه تناقض ندارد؟
** موسسه مالی و اعتباری جامع قرض الحسنه است یعنی ضمن اینکه فعالیت قرض الحسنه را انجام می دهد بقیه فعالیت های بانکداری اسلامی مثل عقود اسلامی را نیز انجام می دهد. اما در موسسه قرض الحسنه سایر فعالیت های اقتصادی انجام نمی گیرد و تنها جزیی از آن اجرا می شود. اگر ما بخواهیم فقط صندوق قرض الحسنه باشیم یقینا نیازی به این همه نیروی انسانی و توسعه شعب نداریم البته با تصویب قانون تنظیم بازار غیر متشکل پولی در سال 1383 یکی از تدابیری که خیلی هم درست بود این بود که منعی مبنی بر اینکه اگر موسسه بخواهد بعد از مدتی فقط یک صندوق قرض الحسنه باشد وجود نداشته باشد. اما الان موسسه خیلی توسعه و گسترش یافته و تبدیل شدن آن از موسسه مالی و اعتباری به یک صندوق قرض الحسنه محض به معنای هدر دادن بسیاری از سرمایه ها و توانمندی ها است که یقینا اقدام به این کار تبعات سویی به همراه خواهد داشت. لذا صندوق انصار به موسسه مالی و اعتباری تبدیل شد تا هم بتواند در زمینه قرض الحسنه به مشتریان سرویس دهد و هم به فعالیت های مربوط به عقود اسلامی بپردازد لکن موسسه مالی و اعتباری ناقض فعالیت صندوق قرض الحسنه نیست.
البته لازم به ذکر است صندوق قرض الحسنه انصارالمجاهدین قبل از تصویب این قانون به خاطر توسعه ای که پیدا کرده بود در ظاهر صندوق قرض الحسنه بود، اما در اصل همانند یک موسسه مالی و اعتباری فعالیت می کرد.
* تسهیلاتی که از سوی موسسه انصار به مجموعه کارکنان سپاه ارائه می شد مثل پرداخت وام همچون گذشته ادامه دارد ؟
** بله، حتی به عنوان بانک عامل در سیستم پرداخت حقوق و دستمزد کارمندان سپاه عمل می کند و موسسه فقط پول را به حساب کارکنان واریز می کند و همه اینها به صورت متمرکز انجام می شود.
* برای کارکنان موسسه تسهیلات خاصی در نظر گرفته اید؟
** تسهیلاتی که خیلی ویژه باشد نه اما همچون سایر موسسات پولی و مالی در کشور که زمینه رفاه کارکنان خود را فراهم می کند موسسه انصار نیز امتیازاتی در قالب وام خرید مسکن به کارکنان با پنج سال سابقه کار ارائه می دهد اما میزان حقوق و مزایای کارمندان انصار تابع قوانین و مقررات سایر موسسات مالی است.
* آقای دکتر یک سوال خصوصی، شما چقدر از انصار وام گرفته اید؟
** از ابتدای خدمتم که سال 1370 می باشد تا کنون حدود 10 میلیون تومان وام قرض الحسنه گرفته ام که مبلغ اولین وامم 250 هزار تومان بود که در سال 1372 گرفته و همه این مبلغ مربوط به قبل از انتصاب به عنوان مدیر عامل موسسه است و پس از قبول این مسئولیت هیچ وامی از انصار نگرفته ام.
* با توجه به آمادگی های فنی، موسسه انصار از چه زمانی به شبکه شتاب می پیوندد؟
** برای پیوستن به شبکه شتاب از نظر فناوری اطلاعات هیچ محدودیتی نداریم اقدامات اولیه آن انجام شده و حتی به صورت آزمایشی هم با شبکه ارتباط برقرار کرده ایم.اما دنبال مجوز آن هستیم که مراحلی از آن طبق قوانین و مقررات طی شده است.
* یکی از سوالاتی که همواره مطرح بوده این است : چرا نرخ سود تسهیلات اعطایی موسسه انصار به مشتریان براساس دستورالعمل بانک مرکزی نیست؟
** ما دقیقا ابلاغیات بانک مرکزی را رعایت می کنیم و به دلیل وضعیت و ارتباطی که داریم از ما انتظار می رود که قانون مندتر باشیم و در راستای این رویکرد ما نرخ سودهایمان را متناسب با بانک مرکزی اصلاح کردیم. شرط اساسی فعالیت ما که همیشه باید به عنوان مهمترین مسئله به آن توجه کنیم این است که اعتبارات خود را فقط از دو منبع تامین کنیم؛ منبع اول سپرده گذاران هستند که هر کدام از این آحاد ملت ایران می توانند باشند. منبع دیگر هم سهام داران اند و هیچ کدام از آنها به ما اجازه نداده اند با پولی که از آنها در اختیار می گیریم خدای نکرده ضرر بدهیم. حتما خدمات و محصولاتی را که به جامعه عرضه می کنیم بایستی با رویکرد اقتصادی باشد یعنی کسب سود معقول و منطقی. ما سود غیر معقول را قبول نداریم چون احساس می کنیم به معنای پایمال کردن حقوق عده ای از افراد جامعه است. به همین خاطر این منابع را با در نظر گرفتن یک سود منطقی در چارچوب قوانین و مقررات مورد قبول بانک مرکزی و متناسب با فعالیت های پولی و بانکی به کار می گیریم.
* در خلال صحبتها به نکاتی درخصوص بانکداری اسلامی اشاره کردید، برای تحقق این مهم در موسسه چه کارهایی صورت گرفته است؟
** بانکداری اسلامی موضوع حساسی است و حوزه نمایندگی ولی فقیه در سپاه درخصوص اجرایی شدن آن در موسسه کمک زیادی کردند. با این وجود نقاط بحث انگیزی در فعالیت ما وجود دارد که تمامی آن تقصیر ما نیست بلکه ما مجری قانون هستیم و بانک مرکزی ضوابطی را تنظیم می کند و برای تصویب آن را به مراجع ذی ر بط ارجاع می دهد و فقها با در نظر گرفتن شرایط و اطلاعات فقهی آن را تصویب می کنند و جنبه قانونی پیدا می کند بنابراین بانکها ملزم به رعایت آن می شوند.
بانکداری اسلامی به عنوان یک الگوی عملی جای کار زیادی دارد. اگر عملیات بانکداری بدون ربا را از سال 62 که تقریبا سه تا چهار سال بعد از انقلاب شکل گرفت تا الان در نظر بگیرید خواهید دید بانکداری اسلامی تا رسیدن به وضعیت ایده آل که مدنظر مراجع است فاصله زیادی دارد لذا با در نظر گرفتن این محدودیت ها و حساسیت موضوع، برخی افراد ما را در این صحنه پر چالش رها می کنند در حالی که موسسه انصار نیازمند کمک مسئولان هم در حوزه نمایندگی ولی فقیه هم در سازمان سپاه و حتی مشتریان عزیز است. برای نمونه در شرایطی که قیمت تمام شده پول در موسسات پولی و بانکی بین 20 تا 23 درصد است ما مجبوریم بخشی از تسهیلات مان را با نرخ 13 درصد سود در قالب عقود مبادله ای به مشتریان بدهیم و ارائه این گونه تسهیلات یعنی زیان دهی در حالی که با مقایسه موردی قیمت تمام شده پول و نرخ سود تسهیلات در قالب عقود مبادله ای به بخشی از مشتریان، به وضوح نشان می دهد که حدود 10 درصد زیر قیمت آن است. بنابراین با استفاده از قوانین و مقررات پولی و بانکی نیازمند کمک تسهیلات گیرندگان هستیم تا در مقابل سپرده هایی که در موسسه می گذارند بتوانند از تسهیلات 13 درصدی برخوردار شوند.
نکته دیگری که باید ذکر کنم این است که برخی از مشتریان فکر می کنند ما پول چاپ می کنیم یا پولی تولید می کنیم و به همین خاطر انتظاراتی از ما دارند که موسسه بدون در نظر گرفتن ضوابط پولها را به صورت قرض الحسنه در اختیارشان قرار دهد. اما موسسه سقف اعتباری دارد و نمی تواند تسهیلات نامحدودی را در اختیار مشتریان قرار دهد. نکته دیگری که باید به آن توجه شود این است که در صحنه اقتصاد هم تسهیلات گیرنده و هم تسهیلات دهنده باید از فعالیت اقتصادی که انجام می دهند بهره مند شوند. در غیر این صورت بخش خاصی از موسسات اقتصادی در کشور تضعیف می شوند و این در بلند مدت به نفع کشور و آیندگان ما نیست.
ما انتظار داریم مشتریان برای یاری رساندن به موسسه اطلاعات خود را درباره بانکداری اسلامی افزایش دهند چرا که عدم اطلاع کافی از آن باعث شده اختلاف نظرهای بین ما و آنها ایجاد شود.
موسسات پولی و بانکی سرمایه های یک کشور هستند که نباید نابود شود و مشتریان باید هم موسسه انصار و هم سایر موسسات پولی و بانکی را درک نمایند و از فعالیت های آنان حمایت کنند.
* با تشکر از وقتی که به این مصاحبه اختصاص دادید و مطالبی که بیان کردید.
** من هم از شما و دست اندرکاران هفته نامه صبح صادق که معتقدم تحلیل های سیاسی و فرهنگی درستی به مخاطبان خود ارائه می کند تقدیر و تشکر می کنم.