هراس آمریکا از عضویت ایران در شورای امنیت

سیامک باقرى
نشست مجمع عمومی سازمان ملل در روز جمعه برای انتخاب پنج عضو غیردائم شورای امنیت برگزار شد. با وجودی که جمهوری اسلامی ایران که از مدتها قبل خود را برای نامزدی عضویت، آماده کرده بود، با ورود غیرمنتظره ژاپن در یک رقابت ناعادلانه نتوانست موفق به کسب آراء اعضای مجمع عمومی سازمان ملل شود.
1- گمانه‌ها
عدم راهیابی ایران به اعضای غیردائم شورای امنیت که موجب خرسندی و خوشحالی وصف ناپذیر صهیونیست ها شد و اکنون با گمانه زنی های متفاوتی از سوی محافل رسانه ای و تحلیل گران سیاسی داخلی و خارجی روبه رو شده است؛ برخی رسانه ها مانند سی ان ان سعی کردند این رخداد را به رویکرد سیاست خارجی ایران و سفر احمدی نژاد به نیویورک و مواضع وی علیه آمریکا و رژیم صهیونیستی منتسب نمایند. سی ان ان به صراحت اعلام می کند که اگر ایران رابطه اش را با آمریکا خوب می کرد و همراهی با سیاست های کاخ سفید می داشت این اتفاق رخ نمی داد. برخی تحلیل گران و رسانه ها نیز به قطعنامه های شورای امنیت علیه ایران اشاره کرده و آن را عامل شکست ایران در رقابت با ژاپن عنوان کرده اند. در این راستا تحلیل گران اظهار داشته اند که یکی از انگیزه های صدور قطعنامه 18 سطری 1835 شورای امنیت برای بی اعتبارسازی ایران جهت عضویت در این شورا بوده است. دسته سوم تحلیل ها معطوف به لابی های ظریف و گسترده آمریکا و رژیم صهیونیستی در مجمع عمومی سازمان ملل شده و ابراز داشته اند که کاخ سفید و تل آویو با راه اندازی دیپلماسی سازمانی و با هدف انزواسازی ایران تلاش نموده اند که ایران را از ساختارهای تصمیم سازی بین المللی دور سازند. براساس این تحلیل کاخ سفید این دیپلماسی را در اجلاس آخر کنفرانس عمومی آژانس به کار برد و موفق شد با پشتیبانی از افغانستان مانع از عضویت ایران در شورای حکام آژانس شود. در اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل نیز به طور غیرمنتظره ژاپنی ها را وادار به نامزدی کرده و با پشتوانه گسترده از آن و به ویژه با راه اندازی فضای روانی فشرده در آستانه چنین انتخابی، آراء مجمع عمومی و حوزه آسیایی را از ایران دور ساخته و ژاپن را برای دهمین بار به عضویت غیردائم شورای امنیت درآورد.
2- تلاش‌های ایران و دیوار غیرعادلانه سازمان ملل
ایران از زمان تاسیس سازمان ملل تاکنون یک بار در سال های 1955 و 1956 عضو غیردائم شورای امنیت گردید. اگرچه رویکرد ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی نسبت به سازمان ملل مساعد نبوده و آن را به عنوان ساختار قدرت استکباری می دانست اما از سال های 1370 به بعد تلاش ایران برای حضور در سازمان های بین المللی و منطقه ای و به ویژه سازمان ملل افزایش یافت و در ابتدای دهه 1370 برای اولین بار پس از انقلاب درخواست عضویت شورای امنیت را ارائه داد. اما غرب براساس خصومت ذاتی خود با نظام جمهوری اسلامی مانع از این امر شد. جمهوری اسلامی ایران به دلایل مختلفی بار دیگر برای عضویت تلاش نمود و در سال 2007 درخواست عضویت برای سال های 2008 و 2009 را ارائه کرد و متعاقبا رایزنی های قابل توجهی در حوزه آسیایی و در میان اعضای جنبش عدم تعهد، کنفرانس اسلامی و به صورت دوجانبه انجام داد. علی رغم چنین تلاشی، مقامات ایران خیلی امیدوار برای پیروزی در انتخابات مجمع عمومی نبودند. زمانی که نامزد شدن ژاپن در گروه آسیایی قطعی شد، ایران می دانست که آمریکا و اروپایی ها اعضای مجمع عمومی را به نفع ژاپن تغییر خواهد داد.
اما نکته اساسی در این رخداد این است که سنت عضویت در شورای امنیت از هر جهتی غیرعادلانه است. پنج عضو از 15 عضو شورا همیشه دایمی اند و همواره دارای حق وتو می باشند فلذا با وجود آنها هیچ مصوبه ای بدون منافع 5 قدرت دارای حق وتو، گذرانده نخواهد شد. از سوی دیگر اگرچه اعضای غیردائم بر اساس سهمیه مناطق تعیین می شود اما در طی 60 سال گذشته 140 کشور تاکنون یا هیچ گاه عضو نشدند یا تنها یک بار موفق به کسب این عنوان شده اند. کشور ژاپن اما تاکنون 9 بار به مدت 18 سال عضو شورا شده بود. دو سال قبل نیز به جای ژاپن، اندونزی کاندیدا شد و متاسفانه مجددا ژاپنی ها در راستای سیاست آمریکا خود را در برابر ایران قرار داده و سهمیه آسیایی را به نفع خود رقم زد. جالب اینکه از دو سهمیه حوزه آسیایی سنت این گونه شد که یک عضو برای کشورهای عربی ثابت باشد اما علی رغم این ساختار معیوب، انگیزه های سیاسی دولت های بزرگ و عمدتا غربی نیز بر فرایند سازمان ملل تاثیرگذار و این سازمان را در راستای نظام ارزشی خودشان به استخدام درآورده اند. فلذا دولت هایی که با نظام ارزشی غرب در تعارض باشد با موانع بی شماری روبه رو خواهد شد.
3- چرایی مخالفت
تردیدی نیست که جمهوری اسلامی ایران یکی از کشورهای پرتحرک برای تغییر سازمان ملل و تلاش برای بیشتر عادلانه کردن آن است و حتی در جریان کاندیداتوری برای عضویت غیردائم شورای امنیت نیز از سوی نماینده ایران در سازمان ملل رسما اعلام شد که «ما می خواهیم مواضع خودمان را از این طریق اعلام کنیم.» اما به نظر می رسد دلایل جزئی تری نیز وجود دارد که غرب حاضر به حضور ایران در شورای امنیت نبود از جمله در صورت پذیرش عضویت ایران اجماع شورای امنیت علیه ایران پیرامون هسته ای در طی دو سال آینده هیچ گاه تحقق پیدا نمی کرد. ایران فرصت مانور و رایزنی موثر در شورای امنیت پیدا می کرد و با توجه به استدلال دیپلماتیک ایران از یک سو و حقانیت آن از سوی دیگر، ساز و کار شورای امنیت از دست آمریکا گرفته می شد.تاکنون کاخ سفید و رژیم صهیونیستی به خوبی تجربه کرده اند که ایران چگونه در سایر سازمان ها مانند شورای حکام که شرایط مانور را داشته بهره مند گردیده است.
مهمتر اینکه در صورت رای آوردن ایران در مجمع عمومی سازمان ملل، اقدامات آمریکا علیه ایران که دچار بحران مشروعیت گسترده ای می باشد، به گونه ای تاثیرات آن می توانست به مثابه دومینو بسیار از رفتارهای گروه های غرب و آمریکا که در چارچوب «جامعه بین الملل» انجام گرفته را در برگیرد. در واقع سناریویی که آمریکا به صورت گام به گام در طی 5 سال گذشته با هدف مهار و تسلیم ایران دنبال می کرد، به طور بنیادی ناکام می شد.
علاوه بر این انتخاب شدن ایران در شورای امنیت موقعیت رژیم صهیونیستی را به خطر می انداخت. از همین جهت صهیونیست ها پیش از رای گیری به شدت ابراز نارضایتی کرده و حتی پذیرش نامزدی ایران برای انتخابات را زیر سوال برده بودند.بعد از رای نیاوردن ایران نیز لیونی نخست وزیر رژیم صهیونیستی ابراز خوشحالی کرده و اظهار داشته است سازمان ملل با رد این مسئله خود را از «شرمساری» رهاند. نکته دیگر اینکه حضور ایران در شورای امنیت می توانست تحرکی مثبت برای کانون های بحران خاورمیانه و علیه روند های مورد انتظار کاخ سفید باشد مضافا اینکه در صورت رای آوردن ایران تاثیرات بسیار مثبتی در داخل ایران به نفع رویکردهای سیاست خارجی دولت اصول گرا از یک سو و تبعات بسیار منفی برای نومحافظه کاران از داخل آمریکا می شد.
از این رو برای آمریکایی ها پیروزی ایران به عنوان یک کابوس خطرناک تلقی می شد فلذا با توجه به چنین ادراکی از تهدید، تلاش های گسترده ای را برای تغییر رای اعضای جنبش عدم تعهد، کشورهای آسیایی و اعضای مجمع عمومی سازمان ملل به عمل آورد.البته اکنون باید هوشیار بود چرا که، کاخ سفید و رژیم صهیونیستی با ابزار رسانه ای خود سعی در موج آفرینی بر مبنای آرای مجمع عمومی علیه ایران دارند. در واقع آنها از این رخداد به عنوان فرصتی برای انزواسازی ایران مورد توجه قرار داده اند.