3- محله و اجتماع: محله و اجتماع از عوامل و کارگزاران اولیه جامعه پذیری سیاسی است. البته بحث محله بیشتر به جوامع سنتی مربوط می شود که بیشتر افراد آن در انزوای جغرافیایی به سر می برند و هنوز از وسایل ارتباط جمعی خبری نیست. در این جوامع همسایگان و حتی کل جامعه تا حد زیادی تعالیم خانواده را تکرار و تقویت می کنند. با نفوذ وسایل ارتباط جمعی و با تحرک جغرافیایی زیاد در جوامع مدرن نقش این عوامل تا حد زیادی کاهش یافته است. در جوامع امروزی این عوامل تنها بخش کوچکی از پیام های مختلف را به فرد می رسانند، اما به هر حال این امر به معنی از بین رفتن نفوذ کامل آنها نیست.
کارگزاران ثانویه: انسان ناگزیر عضو چندین گروه است. اهم گروه های ثانویه به شرح زیر هستند:
1- مدارس و موسسات آموزشی: برخلاف عوامل جامعه پذیری که به صورت ناخودآگاه و غیر مستقیم عمل می کنند، نقش نهادهای آموزشی مستقیم و آگاهانه است. افلاطون معتقد بود که تعلیم و تربیت وسیله ای است که با آن زمامدار می تواند به منظور ایجاد دولت هماهنگ از طبیعت بشر به نحو احسن استفاده کند. وی ضمن تاکید بر مفهوم تعلیمات اجباری که وظیفه دولت است، سنین 25 تا 30 سال را بهترین دوره آموزش به افراد عضو طبقه حاکمه می دانست. از این رو افلاطون درکتاب «قوانین» موسسات تربیتی را جزو موسسات حکومتی طبقه بندی کرده است.
در زمان ما کودک با رفتن به مدرسه به مرحله جدیدی از جامعه پذیری سیاسی پا می گذارد و در مراحل بالاتر تحصیلی، دانش لازم در مورد جهان سیاست و مفهوم شهروندی در اختیار او قرار می گیرد. در این روند باید مساعی لازم به عمل آید تا تصویری عینی و مشخص از نهادها و روابط سیاسی به کودک عرضه شود. «پیاژه » معتقد است که کودکان در هفت سالگی مفهوم دقیقی از کشورشان در ذهن ندارند. آنها قادرند تصویری از محیطی که در آن زندگی می کنند ارائه دهند. اما نمی توانند آن را به یک واحد بزرگتر که کشور نام دارد ارتباط دهند. آنان در ده یا یازده سالگی این مفهوم را با توجه به مسائل بین المللی و تفاوت بین کشورها در می یابند. در این دوران نوجوانان می توانند مفهوم ملیت و تعلق به ملت خاص را بیاموزند. از این رو مدارس تاثیر مهمی در شکل دادن به نگرش ها در حوزه قوانین نانوشته بازی های سیاسی دارند. زیرا این نگرش ها می توانند نظام سیاسی را مستحکم نمایند. در مجموع حاصل پرورش اجتماعی در مدارس، افراد تحصیل کرده است. در شماره بعد احزاب و اصناف را درخصوص جامعه پذیری مطالعه خواهیم کرد.
سردبیری: تیتر اصلی سند با عنوان "کارگزاران جامعهپذیری سیاسی" میباشد که با توجه به ارتباط این سند با بخشهای قبل و بعدش به "جامعهپذیری سیاسی" تغییر یافت.