داستان تغییر سلطنت

امروزه دیگر با آشکار شدن اسناد و مدارک موجود، تردیدی در نقش عوامل بریتانیایی در راه اندازی و پیشبرد اهداف کودتا وجود ندارد. در این میان خاطرات ژنرال آیرونساید و نیز وصیت نامه محرمانه اردشیر جی ریپورتر آشکارا و به وضوح از نقش عوامل بریتانیا در تمهید کودتای سوم اسفند 1299 پرده بر می دارد.
پس از کودتا، رضاخان عنصر دست نشانده بریتانیا، به سرعت موقعیت خود را در رأس نیروهای نظامی و سپس وزارت جنگ تثبیت کرد و با ایجاد رعب و وحشت در عرصه سیاسی و اجتماعی کشور، گام به گام موانع قدرت و سلطه را از پیش روی برداشت. مخالفان سیاسی خود در داخل و خارج از مجلس شورای ملی را به انحای گوناگون مورد حمله قرار داد و تحت فشار گذاشت و با توسل به سلاح تزویر و ریا و نیز تطمیع و رعب افکنی و زور در راه پیشبرد اهداف خود کوشید. با در دست گرفتن پست نخست وزیری در سال 1302 ش و سپس به راه انداختن غائله جمهوری خواهی در اواخر سال 1302 و اوایل سال 1303 که مقاومت و مخالفت عمومی باعث عقب نشینی او شد، به تدریج طرح صعود وی به سریر سلطنت و عزل قاجار مورد توجه جدی قرار گرفت.
در این راستا نقش قاطع رضاخان و عوامل او در شهربانی و غیره جهت گزینش نمایندگان دلخواه برای مجلس پنجم شورای ملی که قرار بود، طرح انقراض سلسله قاجار و نصب رضاخان بر سریر پادشاهی را قانونی کند، بر کسی از آگاهان به امور پوشیده نماند.
در روز نهم آبان (31 اکتبر) سال 1304 مجلس شورای ملی با تصویب ماده واحده ای به بیش از یکصد و سی سال فرمانروایی خاندان قاجار بر ایران پایان داد و تاج و تخت ایران را به رضاخان سردار سپه، صدراعظم وقت سپرد و مدتی بعد پس از آنکه مجلس موسسان او را در مقام پادشاهی تأیید کرد و با نام رضا شاه پهلوی رسماً تاجگذاری کرد ، فصل سراسر سیاه را در تاریخ ایران گشود که به مراتب بدتر از دوران قاجار بود.
22 آذر 1304، از سوی مجلس موسسان سلطنت دایمی در ایران به رضاخان و خانواده اش واگذار شد. این واگذاری دو هفته پس از اعلام انقراض سلسله قاجار و به دنبال تشکیل جلسه و تغییر اصول 36، 37، 38 و 40 متمم قانون اساسی صورت گرفت. خبر این انتصاب، روز 23 آذر توسط میرزا حسن خان مشارالملک ـ وزیر خارجه وقت ـ به تمام سفارتخانه های ایران ابلاغ شد.
24 آذر، رضاخان در مجلس شورای ملی حضور یافت و مراسم تحلیف به جای آورد و روز 25 آذر بر تخت سلطنت نشست، اما مراسم جشن تاجگذاری به اردیبهشت سال بعد موکول شد. روز 8 بهمن همان سال نیز، فرمان ولیعهدی محمدرضا ـ فرزند ارشد رضاخان ـ صادر شد. رضاخان، روز چهارم اردیبهشت 1305 در تهران تاجگذاری کرد. در مراسم تاجگذاری وی که در کاخ گلستان برگزار شد، مقامات بلندپایه لشکری و کشوری ، صاحب منصبان ارشد، اعیان ، فئودالها، نمایندگان تجار و اصناف و برخی سفیران خارجی با لباس رسمی ـ جبه ترمه ـ شرکت داشتند.