ماهیت حمله آمریکا به خاک سوریه

بهروز کماندار
عصر روز یکشنبه گذشته چهار هلی کوپتر جنگی آمریکایی با نقض قوانین و عرف بین المللی در احترام به تمامیت ارضی کشورها، در منطقه البوکمال به کشاورزان سوری در نزدیکی مرز عراق حمله کرده و 8 کشته و تعدادی مجروح به جای گذاشتند.
اگر چه مقامات رسمی کاخ سفید و پنتاگون از اظهارنظر رسمی در این باره طفره رفته و آن را در فضای مبهم رها کردند، ولی منابع نزدیک به حکومت آمریکا، این حمله را با هدف از بین بردن «ابوغادیه» دستیار زرقاوی برای سازماندهی عناصر افراطی و اعزام به عراق عنوان کرده اند.
برخی اظهارات نظامیان آمریکایی نشان می دهد که عملیات پنتاگون بنا به توصیه و درخواست سازمان سیا صورت گرفته و ناشی از عوامل مختلفی است. از یک سو یک رقابت جدی بین پنتاگون و سیا در جریان است تا در دوره جدید ریاستی زمام سیاستگذاری در منطقه را در دست بگیرند که در این حالت اجرای عملیات در البوکمال که هیچ هدف توجیه شدنی و یا کشته شدن عناصر القاعده را در پی نداشته، نوعی تصفیه حساب ساختاری در آمریکا است. خصوصا اینکه مقامات رسمی از اظهار نظر آشکار برای مبارزه با تروریسم و القاعده دم نزده اند.
از سوی دیگر مقامات آمریکایی پس از 18 ماه کاهش سطح مناسبات با سوریه، شاهد شکل گیری فضای جدید در مناسبات سوریه با روسیه و فرانسه و حتی انگلیس و دیگر کشورهای اروپایی می باشد و زمینه های تشنج در روابط بین لبنان و سوریه به حداقل رسیده است. این گمانه زنی حاکی است که مقامات آمریکایی با عملیات فوق قصد دارند، پیامی به بشار اسد منتقل کنند که جایگاه آمریکا و مناسبات به آن را از یاد نبرد. یعنی با بهانه قرار دادن موضوع القاعده و افراطیان عرب، به دنبال تغییر رفتار و مدیریت سوریه هستند. این مسئله از سوی یکی از تحلیل گران موسسه گلوبال سیکیوریتی عنوان شده و یک مقام نظامی نیز آن را تاکید کرده است.
رسانه های انگلیسی و اسرائیلی نیز معتقدند، عملیات در مرزهای شرقی سوریه، یک هشدار جدید به سوریه است تا به فضای مذاکرات سازی با اسرائیل باز گردد، زیرا معتقدند عملیات سال 2007 در شرق سوریه، بشار اسد را به مذاکرات غیرمستقیم در ترکیه با اسرائیل کشانده و یک عملیات سمبلیک جدید، سوریه را در حوزه های مطلوب آمریکا حفظ خواهد کرد، به ویژه اینکه یک تحرک حساب شده اسرائیلی - عربی در جریان است تا برای مدتی منطقه سرگرم طرح صلح سعودی باشند.
حاصل بحث اینکه عملیات در البوکمال و کشتار کشاورزان سوری ارتباطی با مسئله القاعده و افراطیان عرب نداشته و با اهداف ثانوی آمریکا در ارتباط است. یعنی موضوع مبارزه با تروریسم و القاعده، بهانه ای برای مدیریت رفتار و رویکردهای دیگر کشورها است که حکومت بوش بر موج آن سوار است تا اهداف منطقه ای و توزان سیاسی : امنیتی را مدیریت کند.
ماهیت این عملیات قبل از اینکه هجومی باشد، پدافندی است، زیرا که آمریکا نگران شکست جدید در رویکردهای سوریه بوده که توجهی به اهداف منطقه ای و تحمیلی آمریکا ندارد.
با اینکه سوریها واکنش های اولیه ای در سطح سیاسی و مردمی به این اقدام غیرقانونی داده و در سطح جهانی نیز واکنش منفی به این رفتار آمریکا صورت گرفته و مقامات سوریه خواستار واکنش شورای امنیت و پاسخ حکومت آمریکا هستند ولی عکس العمل نهایی سوریه باید به نحوی باشد که آمریکا را از هر اقدام جدید مأیوس نماید. حکومت عراق نیز باید به این رفتار آمریکا به عنوان نمونه ای از عدم اجرای هر گونه تعهد و توافق برای حمله به کشورهای همسایه از خاک عراق و عدم الزام آمریکا نگریسته و آن را نمونه روشنی از ناامن سازی و بی ثبات سازی منطقه ای ارزیابی نموده و بر شروط محکم خود پایدار بماند.