توانمندی کشور در مدیریت پروژه های بزرگ/علی قاسمی

بصیرت:منطقه گازی پارس جنوبی حوزه مشترک ایران با قطر است .کشور قطر از سال 1992میلادی (1371) به تدریج اقدام به احداث تاسیسات استخراج - پالایش - مایع سازی (LNG ) و قراردادهایی جهت صدور LNG با کشورهای ژاپن، کره جنوبی و امریکا منعقد کرد. کشور ایران نیز در سال 2002 بهره برداری از این مخزن بزرگ گازی را آغاز کرد و برای بهره برداری از بزرگترین مخزن گازی دنیا که حدود 9درصد گاز جهان را در خود ذخیره کرده است، 28 فاز طراحی کرد. علاوه بر سرمایه گذاران، شرکت ها و پیمانکاران بزرگ نفتی داخلی، تلاش برای جلب سرمایه گذاران خارجی نیز در دستور کار قرار گرفت. از این رو قوانین کار و سرمایه گذاری در این منطقه مطابق توصیه های جهانی تبیین شده است. با وجودی که قطری ها 12سال زودتر از ایران بهره برداری را شروع کردند، کارشناسان و متخصصان ایرانی با سرعتی بی نظیر و تلاشی شگرف توانستند میزان بهره برداری ایران را با قطر برابر کنند. طرح توسعه منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس با سرعت ادامه دارد و امید می رود این منطقه بخش عظیمی از نیاز داخلی و صادرات گاز ایران را تامین کند. حجم و میزان سرمایه گذاری در عسلویه به قدری بالا است که به عنوان پایتخت اقتصادی ایران لقب گرفته است.
فاز های متعدد پیش بینی شده به حول و قوه الهی یکی پس از دیگری به چرخه تولید وارد می شوند. در تاریخ 30 مهر سه فاز مهم 6 و7 و 8 بدست رییس جمهور محترم و وزیر نفت افتتاح گردید . راه اندازی پروژه های بزرگی در این حد علاوه بر ارتقاء سطح توانمندی مهندسی کشور در مدیریت طرح ها ی کلان ، در دوره یی که تحریمها علیه نظام مقدس ج.ا.ا با قطعنامه های متعدد پی‌‌‌‌ ‌‌گیری می شود بسیار حایز اهمیت است. با یک نگاه و تحلیل آماری فواید و ثمره آن بیشتر عیان می گردد. برخی از ویژگی ها و محاسن این پروژه بزرگ عبارتند از:
1- پیچیدگی خاص پروژه‌ها؛ فازهای 6 تا 8 میدان پارس جنوبی متشکل از بخش دریا، بخش پالایشگاه، خشکی و بخش خط لوله انتقال گاز به آغاجاری است و پالایشگاه خشکی به عنوان بزرگ‌ترین بخش این پروژه قادر است، گازهای دریافتی از سه سکوی دریایی را در یک پالایشگاه فراوری نماید. در این پروژه بیش از 40 پیمانکار اصلی و بیش از 160 پیمانکار فرعی داخلی در ساخت آن مشارکت داشته‌‌اند که سه هزار و 600 نفر در آن اشتغال دارند. در بخش دریا سکوهای تولیدی در فاصله 100 تا 120 کیلومتری مستقر هستند که 30 حلقه چاه در عمق چهار هزار متری خلیج فارس از طریق سه سکوی دریایی و سه خط لوله 32 اینچی گاز فازهای شش تا هشت را تامین می کنند.
2- ارزش تولیدی بالا ؛ ارزش واقعی هر فاز پالایشگاهی 3 میلیارد دلار است که توان تولید آنها از این قرار است:
تولید گاز از 3 فاز یاد شده 100 میلیون مترمکعب در روز ،روزانه 104 میلیون متر مکعب گاز ترش و 158 هزار بشکه میعانات گازی در روز که این میزان تولید، 4 درصد تولید کنونی نفت (4 میلیون و 200 هزار بشکه در روز) را افزایش می دهد.
تولید سالانه یک میلیون و 600 هزار تن گاز مایع بوتان و پروپان(4290 تن در روز) ،گاز اتان (370 میلیون متر مکعب) که برای تغذیه پتروشیمی عسلویه تولید می شود وگاز باقیمانده ( 3640 میلیون متر مکعب ) به نقطه آغاجاری برای تزریق در چاه های نفت و افزایش بهره وری آنها اختصاص می‌یابد.
3- ارتقای شأن مهندسی ایران؛ محدودیت در همکاری های خارجی و خلا وجود شرکت های بین المللی، فضایی استثنایی برای کل شرکت های ایرانی ایجاد کرده است و توانستیم این تهدید را به فرصت خوبی در داخل تبدیل کنیم که به نوعی می توان گفت با این وضعیت قفلهای تحریم در صنعت نفت کشور شکسته شده است. در بخش های مهندسی، خرید، تامین تجهیزات، تدارکات و ساخت و نصب و مدیریت خود را باید فعالتر کنیم ، قوی شدن در حوزه مهندسی توان مندی می خواهد که ما در این زمینه نیروهای خوبی داریم . علاوه بر آن سطح فعالیت های مهندسی را اگر ارتقا دهیم ، شأن مهندسی و فنی سازمان ها را بالا می برد و سبب درآمدزایی می شود. از جمله سازمان هایی که نقش موثری در پروژه های بزرگ داشته است، سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران وزارت صنایع است.مهم ترین وظیفه سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران، توسعه صنعت در کشور است. ماموریت این سازمان این است که در طرح هایی که بخش خصوصی نخواهد یا نتواند فعالیت کند، وارد شود و اجرای پروژه ها را به عهده بگیرد. یکی از این بخش ها، حوزه نفت و گاز است. بخش خصوصی برای ورود به این حوزه تمایل دارد، اما توانمندی لازم را ندارد، همچنین کارفرما از لحاظ منابع مالی، تکنولوژی و دانش به این بخش اعتماد لازم را ندارد و علاقه مند است با سازمان هایی کار کند که صلاحیت لازم را از همه جهات داشته باشند.سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران در حوزه نفت و انرژی فعالیت می کند و اولین پروژه این سازمان، اجرای فاز یک پارس جنوبی بود که چند سالی است به بهره برداری رسیده است.
4- برداشت سریع از حوزه مشترک؛ پارس جنوبی یک حوزه مشترک گازی است که هر چه برداشت از سوی ایران کاهش یابد، به نفع قطر خواهد بود . از این رو قطر با سرمایه گذاری مناسب و دعوت از پیمانکاران خارجی به سرعت تلاش دارد از منابع گاز برداشت نماید و حتی به اعتقاد کارشناسان از مخازن ما به سمت قطر مهاجرت گازی صورت می گیرد.همه اینها نشان می دهد ما باید با یک جدیت و همت خاصی به پروژه های نفت و گاز نگاه کنیم.
ابعاد اقتصادی کم نظیر این پروژه ها، با احتساب قیمت نفت به میزان 100 دلار در هر بشکه، درآمد سالانه این پروژه حدود 10 میلیارد دلار برآورد شده بود، اما هم اکنون با افت قیمت نفت، پیش بینی می شود این پروژه سالانه 7 میلیارد دلار درآمد زایی داشته باشد.
5- مقرون به صرفه بودن؛ هزینه اجرای توسعه فازهای 6 تا 8 پارس جنوبی 3 میلیارد دلار بوده که نرخ بازگشت سرمایه پروژه 7/12 درصد است و به مدت 7 سال مجموع اصل و فرع هزینه یاد شده برگردانده می شود . بازپرداخت هزینه طرح 300 میلیون دلار و در سال های بعد 700 میلیون دلار خواهد بود.