هویت مثل طلا

محمد سبحانی‌نیا
بعضی از فرهنگ ها هویت را مترادف با شخصیت و اصلیت آورده اند، در حالی که این دو با یکدیگر مترادف نیستند. هویت، مفهومی گسترده تر از شخصیت دارد، زیرا شخصیت فقط در مورد انسان به کار می رود، ولی هویت انسان و غیرانسان را نیز شامل می شود، پاسخ به سوال هایی از این قبیل: از کجا آمده ام و چه کاری باید بکنم و سرانجام من چیست همان هویت یا خود ماست. از جمله واژگانی که به «هویت» نزدیک است و چه بسا مترادف با آن تلقی می شود واژه «خود» می باشد که در نظام تربیتی و اخلاقی اسلام به خودیابی و خود فراموشی تعبیر شده است.
امیرمومنان علی (ع) می فرماید: «عجب لمن ینشد ضالته و قد اضل نفسه فلا یطلبها» تعجب می کنم از کسی که در جست وجوی گم شده اش برمی آید و حال آن که خود را گم کرده و در جست وجویش بر نمی آید. (غررالحکم و دررالکلم، ج 2، ص 522)
ضرورت احراز هویت
احراز هویت از آن جهت ضرورت دارد که بخشی از نیازهای اساسی انسان را تشکیل می دهد. «اریک فروم» جامعه شناس و روانکاو آلمانی، معتقد است فرق انسان با حیوان، ابتدا در نیازهای اختصاصی اوست، از این رو شناخت وی بدون آشنایی با این نیازها میسر نخواهد بود. نیاز به تعالی، نیاز به وابستگی، نیاز به هویت، نیاز به رجوع به اصل و نیاز به وسایل راه یابی از جمله این نیازهاست.
اقسام هویت
1- هویت فردی: شناخت توانایی ها، قابلیت ها و ویژگی های رشد و تحول، نیازهای اساسی روان است. با این تعریف، هویت فردی با خودشناسی رابطه مستقیم دارد.
2- هویت اجتماعی: نقش ها و وظایف اجتماعی فرد و متقابلا انتظارات جامعه از اوست.
3- هویت خانوادگی: منظور از این هویت، پیوندهای خانواده و جوان است.
4- هویت ملی: میراث گذشته و مفاخر ارزشمند و درک ویژگی ها و صفات ممیزه یک ملت است.
6- هویت فرهنگی: همان نقشی است که فرد در حوزه میراث گذشته و مفاخر ارزشمند و درک ویژگی ها و صفات ممیزه یک ملت و نیز در حوزه عادات و باورها ایفا می کند.
7-هویت دینی: رابطه آدمی و نحوه تعلقش با دین، هویت دینی را تشکیل می دهد که نتیجه آن، احساس مسئولیت در قبال ارزش ها و باورهای دینی است.
بحران هویت
در بحران هویت، نوجوان به شدت دچار اضطراب و ناراحتی ذهنی است به طوری که نمی تواند جنبه های مختلف شخصیت خویش را در یک خویشتن قابل قبول و هم آهنگ سازمان دهد. به هنگام بحران هویت، نوجوان در بعضی از این موارد گرفتار تردید و شک است: اهداف بلندمدت، انتخاب شغل، الگوهای رفاقت رفتاری و تمایل جنسی، تشخیص مذهبی نظام ارزش های اخلاقی و تعهد گروهی. بسیاری از افراد هنگامی که دچار بحران هویت می شوند احساس پوچی از خود بیگانگی، تنهایی و غربت می کنند و قادر به انجام دادن کارهای مهم نیستند. آنان در انتخاب کردن سر درگم می مانند یا این که هر روز و هر لحظه به انتخاب جدیدی دست می زنند و بر انتخاب دیگران بدون تحقیق مهر تأیید می زنند.
پی‌آمدهای بحران هویت
1- احساس بیگانگی: یکی از آثار بحران هویت احساس تنهایی و جدایی از دیگران است.
2- اشتغال های بی هدف: فردی که خود را گم کرده و نقشی موثر برای خویشتن نمی یابد.
3- شخصیت منفعل: افرادی که به نحوی با مشکل فقدان هویت مواجه هستند و در روند هویت یابی آنها اختلال وارد شده معمولا منتظرند تا دیگران برای او تصمیم گرفته و شخصیتی برایشان قائل گردند.