چرایی تصویب طرح تجمیع انتخابات

طرح یک فوریتی تجمیع انتخابات در سال 85 پس از استماع نطق موافقان و مخالفان در چهارشنبه 4مرداد  به تصویب نمایندگان مجلس شورای اسلامی رسید. بر اساس این مصوبه انتخابات دوره سوم شوراهای اسلامی شهر و روستا همزمان با انتخابات مرحله چهارم مجلس خبرگان رهبری در 26 آبان سال جاری برگزار خواهد شد . نوشتار حاضر در صدد واکاری چرایی تصویب طرح تجمیع دو انتخابات پیش‌رو و ارائه راه حل برای به حداقل رساندن نقاط ضعف این طرح که به نوعی در انتقادات مخالفین آمده است، می‌باشد.

1/2- سابقه طرح تجمیع

اجرای بیش از 25 انتخابات سراسری در ایران بعد از انقلاب اسلامی، مردم، رسانه‌ها و مسئولین را به این نتیجه رساند که قوانین مربوط به نظام انتخاباتی کشور به اصلاحات و بازنگری‌هایی نیاز دارد. اما اشتغال کشور به برخی از اولویت‌ها مثل دفاع مقدس، دوران سازندگی و نگرانی از احتمال برخی هنجارشکنی‌ها در دوران اصلاحات این فرصت را از مسئولین گرفت تا اینکه در زمان دولت نهم و در اواخر سال 84 ، وزیر کشور در جلسه‌ای خبر از تدوین نظام جامع انتخاباتی برای سامان‌دهی به نظام انتخاباتی کشور به ویژه طرح تجمیع داد و مخالفت‌ها، انتقادات و اعلام موافقت‌ها با این امر از طرف مسئولان مختلف کشوری، نخبگان، جریانات سیاسی و شخصیت‌های سیاسی _ اجتماعی شروع شد با این وجود مدتی بحث مسکوت ماند تا اینکه اواخر بهار امسال دوباره این بحث نضج گرفت و در نهایت منجر به تصویب طرح تجمیع انتخابات‌های پیش‌رو در سال 85 از سوی نمایندگان مجلس شد.

2/2- چرایی تصویب

تامل در نیازهای قانونی در حوزه انتخاباتی کشور و دقت نظر در دلایل موافقت نمایندگان مجلس با طرح تجمیع انتخابات، محاسنی دارد که چرایی تصویب این طرح را نمایان می‌کند. برخی از این محاسن و مزایای برگزاری همزمان عبارتند از:

1- کاهش هزینه‌های اجرایی، نظارت و انسانی انتخابات: بدون شک برگزاری تقریباً سالانه یک انتخابات در جمهوری اسلامی ایران، هزینه هنگفت مادی مدیریتی و معنوی دارد. طبق اعلام رسمی وزارت کشور هر انتخابات از 50 تا 100 میلیارد تومان ، بنا به نوع و گستردگی انتخابات، هزینه در بر دارد. ظرفیت زمانی و پتانسیل پرسنلی که از دولت و بخش‌های درگیر مدیریتی و اجرایی کشور می‌گیرد،  به علاوه تبیین، توجیه و حمایت‌های معنوی و ... برای به صحنه آوردن مردم صرف می‌شود، اگر به کمیت در‌آید، رقم اعلام شده را به بیش از این افزایش خواهد داد.

2- کاهش التهاب سیاسی جامعه: هر انتخاباتی تنش‌هایی را به همراه دارد که این تنش‌ها جامعه را به طور منظم هر سال دچار التهاب سیاسی کرده، بسیاری از ظرفیت‌های دیگر را با تعلیق حداقل موقت روبرو می‌سازد و همبستگی و انسجام ملت را دچار خدشه می‌نماید. در حالی که اگر در راستای طرح تجمیع هر دو سال‌هم‌یک‌انتخابات برگزار شود، میزان التهاب سیاسی و تنش در جامعه کاهش خواهد یافت.

3- افزایش مشارکت سیاسی مردم: برگزاری هر ساله انتخابات در کشور ، بخش عظیمی از توده مردم را با معضل بی تفاوتی سیاسی مواجه می‌سازد. از سوی دیگر با مدیریت صحیح می‌توان از شور مشارکتی مردم در انتخابات شوراها به نفع افزایش انتخاب کنندگان مجلس خبرگان که به دلیل بی‌ارتباطی مستقیم به مسایل و مشکلات روزمره و زندگی مردم، کمتر مورد استقبال واقع می‌شود، استفاده نمود. اهمیت این مطلب زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم در اثر اشتباهات جریانهای سیاسی و تبلیغات انتخاباتی ، بحث با اهمیت ‍»مشروعیت نظام» به حضور و کمیت مردم گره خورده است. این در صورتی است که با تکرار زیاد موعدهای انتخاباتی، به دلایل روان‌شناختی، استقبال مردم کاهش می‌یابد و خیلی از جریانات از این امر به غلط تعبیر به میزان مشروعیت نظام می‌نمایند.

4- پایان دادن به بحث‌های جنجالی و جناحی چند ماه اخیر: از اواخر سال 84 که این بحث طرح شد، جسته و گریخته بحث‌های زیادی در محافل سیاسی درگرفته بود که در خیلی وقت‌ها دولت مقصر و متهم به عملکرد جناحی می‌شود در حالیکه دولت مخالف این طرح بوده و در نهایت به تصویب نمایندگان رسید.

محاسن و مزایای دیگری نیز وجود دارد که تصویب طرح تجمیع را مورد پذیرش قرار می‌دهد. البته در کنار این دلایل، بایستی به انتقادات و دلایل مخالفت‌ها نیز توجه داشت و در صدد اصلاح آن بخش از نارسایی‌ها و نواقص برآمد که موجبات نگرانی شخصیت‌ها و گروه‌های سیاسی را فراهم نموده است.

3/2- توجه به انتقادات سازنده

از پویایی هر سیستمی این است که علاوه بر اینکه خود مکانیزمی برای انتقاد و تصحیح درون سیستم (Feed  back) طراحی می‌کند، از انتقادات و پیشنهادات سالم و قابل توجه نیز استقبال می‌کند تا خروجی خود را به حد اعلای مطلوبیت برساند. بر این اساس به طرح تجمیع، انتقادات زیادی وارد است که بخشی از آنها سیاسی و کارکرد جناحی داشته و چون گروه‌ها و جریانات مختلف ، این طرح را به نفع موقعیت و وضعیت خود نمی‌بینند با فرافکنی قصد دارند از آن ممانعت نمایند. در حالی که گستره موافقت‌ها و مخالفت‌ها از شخصیت‌های نسبتاً مستقل و موجه همه جریانات سیاسی، انتقادات سیاسی کاری و عملکرد جناحی را از حیّز انتفاع خارج می‌نماید. اما دسته دیگر انتقادات که صبغه قانونی، حقوقی و اجرایی پیدا می‌کند، بایستی با پاسخ روشن و صریح و یا ایجاد ساز و کارهایی برای اصلاح‌، مورد استقبال و استفاده قرار گیرد. زیرا هر گروه و جناحی که به محکمات نظام و انقلاب و قانون اساسی پای‌بند است و قصد خدمت به مردم را دارد، باید از اصلاح نقایص که در ساختار‌های مختلف حکومتی مشاهده می‌کند و به نفع ملت است، استقبال نماید.

از جمله این مخالفت‌ها که بایستی مورد توجه قرار گیرد، هم سنخ نبودن دو انتخابات و بیم تحت‌الشعاع قرار گرفتن انتخابات خبرگان در همزمانی با انتخابات شوراهاست. این حساسیت اگر به دلایل سیاسی هم ابراز شده باشد، شایستگی صرف وقت برای تامل در پیرامون آن و ارائه راه‌ کار برای آن را دارد. لذا باید به تبیین شأن، جایگاه و کارکرد بسیار مهم مجلس خبرگان پرداخت و اطلاع و آگاهی مردم را بالا برد. همچنین اصلاح ساز و کارهای قانونی و تنظیم آیین‌نامه و دستورالعمل‌ها و آموزش ناظران و جریان انتخابات را باید جدی گرفت تا مشکلی پیش نیاید.

منبع:مرکزاطلاع رسانی بصیرت/تبیین