شورای حکام در مسیر عقلانیت یا تابع قدرتها
سیامک باقری
نشست فصلی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در هفته اخیر برگزار شد. موضوع فعالیتهای هستهای ایران یکی از مهمترین مباحث این نشست بود. شرایط و مباحث این نشست نسبت به گذشته تفاوت قابل توجهی داشت لذا از تحلیل و محتوای این اجلاس (ژوئن شورای حکام) میتوان افق و چشمانداز مسئله هستهای ایران را ملاحظه کرد.
1- آمریکا و رسانههای غربی و برخی از کشورهای اروپایی همواره پیش از شروع نشست شورای حکام سعی میکردند با طرح یکسری مسائل اغراقآمیز درخصوص مسئله هستهای ایران فضای تیره و تاری را در خصوص فعالیت هستهای ایران برای اعضای شورای حکام بوجود آورند. در این راستا تمرکز رسانهها و کشورهای موصوف عمدتاً بر انحراف فعالیتهای هستهای ایران بود. اما در آستانه این نشست رسانهها و مقامات دولتهای غربی کمتر به چنین موضوعی معطوف شدند. در واقع علت اصلی چنین رفتاری اثبات صلحآمیز بودن فعالیتهای هستهای ایران است. اکنون همه کشورها چه مخالفان هستهای ایران و چه موافقان آن برنامه هستهای ایران در حال حاضر صلحآمیز است. این رهیافت بصورت آشکار در کلام و نوشته و گزارش البرادعی دبیر آژانس بینالمللی انرژی اتمی به همین نشست اخیر شورای حکام ابراز شده است. از همینرو رسانههای غربی در آستانه نشست شورای حکام برخلاف گذشته مدعی پیشرفت سریع و غیرقابل تصور ایران در چند ماه آتی شدند.
2- ویژگی دیگر فضای نشست شورای حکام عدم بیانیه و پیشنویس قطعنامه از سوی کشورهای غربی مخالف برنامههای هستهای ایران است. در این نشست، نمایندگان غیرمتعهدها، اتحادیه اروپا، گروه Eu3 و کشورهای آمریکا، روسیه، چین، استرالیا، کانادا، کوبا، سوریه، لیبی، بلاروس آفریقای جنوبی و تایلند به میان مواضع کشورهای متبوع خود درخصوص مسأله هستهای ایران پرداختند.
نکته اساسی و محوری در اظهار و نظرهای مطروحه از سوی نمایندگان فوق پرهیز از هرگونه فشار و تاکید بر ضرورت حل و فصل مسئله بصورت مسالمتآمیز بود. در همین راستا عمده بیانیههای فردی از تداوم مذاکرات سولانا و لاریجانی حمایت بعمل آوردند.
3- «تعلیق جامع» فعالیتهای هستهای ایران کمرمقترین عبارت در میان اظهار و نظرهای اعضای شورای حکام بود. بجز تروئیکای اروپایی و آمریکا، اقبالی به تعلیق فعالیتهای هستهای ایران وجود نداشت. البرادعی که آغازگر نشست شورای حکام بود به عنوان اولین سخنران «تایم اوت یا توقف» را بجای تعلیق مطرح کرد و از ایران «تقاضا کرد» خوب است ایران امروز ساخت سانتریفیوژهای بیشتر و نصب آنها را در نطنز متوقف کند من فکر میکنم این میتواند نخستین قدم به سوی تایم اوت یا توقف برنامه اتمی برای صلح باشد.
غیر متعهدهای شورای حکام نیز با صدور بیانیهای تصریح کرد که تنها راهحل و فصل موضوع، از سرگیری مذاکرات بدون هیچگونه پیششرط و افزایش همکاری با مشارکت تمامی طرفهای ذیربط میباشد.
4- اذعان به تسلط ایران بر فنآوری هستهای از ویژگیهای ممتاز این دور از نشستهای شورای حکام بود. البرادعی در این جلسه اعلام کرد که: ایران احتمالاً تا پایان ماه آینده میلادی حدود 3 هزار سانتریفیوژ را راهاندازی میکند. وی گفت که این رقمی است که مقامات آژانس به عنوان نقطه غیر بازگشت در آغاز برنامه غنیسازی در سطح صنعتی توصیف کردهاند. این در حالی است که اعضای غربی و برخی از حامیان آنها در گذشته بر این اعتقاد بودند که دانش ایران در فنآوری هستهای پائین است و با اعمال فشارها و ارجاع پرونده به شورای امنیت و ایجاد یکسری محدودیتهای شدید بر روی این دانش موجب اختلال در پیشرفت دانش هستهای ایران خواهد شد.
5- تاکید برصلاحیت آژانس در خصوص راستی آزمایی برنامههای هستهای ایران نکته قابل توجهی بوده است زیرا همین اعضا در اواخر سال 1384 تصمیم به ارجاع پرونده به شورای امنیت گرفته بودند اما اکنون طرفداران بازگشت پرونده آژانس افزایش یافته است. گروه غیرمتعهدها به صراحت اعلام کردند که مسایل مربوطه به فعالیتهای هستهای ایران باید در چارچوب آژانس حل و فصل شود. سفیر چین در سازمان ملل و سازمانهای تخصصی بینالمللی نیز ضمن طرح تحولات جدید در موضوع هستهای ایران بر مسئله اصل بودن صلاحیت شورای حکام تاکید ورزید.
6- اقتدار جمهوری اسلامی ایران در این نشست بیش از گذشته ظهور و بروز داشته است. ایران بدون التماس و درخواست از اعضای شورای حکام بر مبنای اسناد موجود و ملاحظات فنی از حقوق هستهای ایران دفاع کرده و هشدار داد که اگر تحریم جدید علیه تهران صادر شود ایران همکاری خود را با آژانس کاهش خواهد داد. هیأت ایرانی با اعتماد به نفس کامل به گونهای در مباحث وارد شد که برای همه اعضا مشخص کرد که هیچ راهی برای توجیه تعلیق فعالیتهای هستهای ایران وجود ندارد.
تردیدی نیست که شرایط و فضای حاکم بر شورای حکام ناشی از دلایل و عوامل مختلفی است. ازجمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- ناکامی و شکست سیاستهای فشار و محدودسازی ایران (عدم انزوا)
2- عدم اختلال در برنامههای هستهای ایران
3- پیشرفت سریع و با ابعاد مختلف در فنآوری هستهای ایران
4- مذاکرات سولانا و لاریجانی و انتظار خوشبینانه نسبت به آن
5- ناتوانی ابزارهای نظامی، اقتصادی، فرهنگی، روانی
6- خسته شدن بسیاری از کشورها از رفتارهای دوگانه آمریکا
7- مذاکرات ایران و آمریکا بر سرعراق و انتظار تداوم آن در هفتههای آتی
8- دیپلماسی فعال و هستهای و برنامهریزیهای حساب شده
9- قاطعیت و اصرار ایران برحقوق هستهای خود در یک جمعبندی کلی میتوان نتیجه گرفت که بتدریج در میان اعضای شورای حکام این اندیشه درحال رسوخ است که ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت در سال 1384 یک «اشتباه استراتژیک» بوده است. سخن البرادعی پیش از نشست شورای حکام دلیلی دیگر بر این مدعی است که گفته بود «سیاست غرب برای دورنگاه داشتن ایران از توانایی غنیسازی یک سیاست منسوخ و بلااستفاده است.»
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
