چرا دیپلمات ها در نامه احمدى نژاد مکث کردند/ محمد بخشنده

بصیرت: در میان محافل گوناگونى که نامه رئیس جمهورى کشورمان به رئیس آینده کاخ سفید را محور بحث و گفت وگو قرار دادند بدون شک نظرات کسانى شایسته تأمل است که دستى در عالم دیپلماسى دارند، معادلات پیچیده سیاست بین الملل را مى شناسند و بویژه با تجربه هشت سال دوره بوش به ظرایف رقابت و زورآزمایى ایران و امریکا اشراف یافته اند. در این ۱۰ روزى که از زمان ارسال نامه دکتر احمدى نژاد به باراک اوباما مى گذرد چندین نشست و میزگرد در رسانه هاى خاورمیانه و شبکه هاى تلویزیونى و مطبوعاتى اروپا پیرامون این نامه برگزار شد؛ حتى رسانه هایى مثل بى بى سى و رادیو امریکا یا سى ان ان که اغلب در مسائل سیاسى ایران به صورت یک «جبهه هماهنگ» عمل مى کنند با اختصاص چند نشست کارشناسى از زوایاى گوناگون مکتوب رئیس دیپلماسى کشورمان را ارزیابى کردند. در این میزگردها، افراد سرشناسى از چهره هاى سرشناس عرصه دیپلماسى حضور داشتند. در مرور این گزارش ها و میزگردها شاید سلسله مباحثى که روزنامه پرآوازه گاردین ارائه کرد قابل تأمل باشد که از همان منظر دیپلمات ها و کارشناسان عرصه سیاست خارجى سعى کردند ابعاد و تأثیرات نامه دکتر احمدى نژاد را تحلیل کنند. گاردین در این گزارش هاى تحلیلى خویش بر این نکته انگشت نهاد که در میان صدها پیام تبریک که از ۵ قاره جهان به سوى ستاد اوباما روانه شد نامه ارسالى از تهران متمایز بود.
رمز این تمایز به دو عامل برمى گردد. اول به جایگاه ایران و رئیس جمهورى آن و این که احمدى نژاد از جایگاه لیدر مخالفان سیاست هاى جنگ طلبانه بوش با جانشینان او در کاخ سفید سخن گفت و ویژگى دوم به مضمون و محتواى متفاوت نامه او برمى گردد که بر خلاف پیام هاى ارسالى دیگر رهبران جهان بود که همگى ملغمه اى از تعارفات و تجلیل بودند.از همین منظر شاید بتوان گفت بعد از گاردین یکى از دقیق ترین گزارش هاى تحلیلى در باره نامه دکتر احمدى نژاد را روزنامه مشهور دیگرى در غرب اروپا یعنى فرانکفورتر آلگماینه آلمان ارائه کرد. این روزنامه به صراحت ایران و احمدى نژاد را برنده کارزار طولانى بوش با نظام انقلابى ایران خواند و از قول کارشناسان و دیپلمات ها نوشت: احمدى نژاد به پشتوانه قدرتى که در این کارزار کسب کرده با ساکن آینده کاخ سفید سخن مى گوید. تحلیلگران اروپایى در این رسانه آلمانى یادآورى کردند که «احمدى نژاد به سبب سیاست سرسختانه بوش بویژه در قضیه هسته اى توانست ملى گرایى ریشه دار ایرانیان را به نفع خود و دولت اسلامى بسیج کند. ایران دوره او به یمن سیاست هاى پراشتباه بوش در خاورمیانه توانست به عنوان مهم ترین قدرت منطقه اى قد علم کند». بنابراین سؤال اصلى در بازتاب هاى نامه رئیس جمهور کشورمان این است که چرا طیف دیپلمات ها و کارشناسان ازنامه هاى ارسالى قریب ۲۰۰ رئیس جمهور، نخست وزیر و امیرو پادشاه به اوباما به آسانى عبور کردند و در نامه ۵ نوامبر رئیس جمهور کشورمان مکث کردند. پاسخ روشن سؤال مذکور این است که این نامه حاوى یک ابتکار عمل در جهان دیپلماسى است. واقعیت این است که ضرباهنگ رویدادها در جهان سیاست امروز با «واکنش هاى بهنگام» سیاستمداران سنجیده مى شود. در این میدان پر از رقیب و آکنده از جو رقابت دست برتر را کسى دارد که به خلاقیت و نوآورى دست بزند. از جمله نقایص دیپلماسى ما در دوره هاى گذشته که بارها نخبگان کشور نیز به آن اقرار داشتند بى بهره ماندن از قوه ابتکار و خلاقیت بود؛ یعنى همان عنصرى که در عصر کنونى اولین پایه قدرت دیپلماسى بازیگران اصلى را تشکیل مى دهد. وجه تمایز دیپلماسى پویا و خلاق از یک سیاست منفعل و ساکن درهمین است که در مدل«دیپلماسى فعال و تهاجمى » رهبران تصمیم گیر یک کشور به صورت خودکار و پیشتازانه به تحولات جهانى پاسخ مى دهند.
برهمین اساس چندان بى سبب نیست که روزنامه هاى پرآوازه اروپا تصمیم رئیس جمهورى را امرى بى سابقه در سه دهه فعالیت دیپلماسى ایران به حساب آورده اند.