گام دوم حزب‌الله در انسجام مذهبی لبنان

علی امینی
جنبش حزب الله لبنان و نمایندگانی از جریانهای سلفی لبنان هفته گذشته میثاق نامه ای را با هدف جلوگیری از فتنه مذهبی و انتقال اختلاف ها از خیابان ها به بحث میان علما امضا کردند.
این میثاق نامه گام دوم حزب الله لبنان برای عبور از اختلافات مذهبی است که طی سالیان گذشته از سوی مجامع و محافل سیاسی و رسانه ای خارج از لبنان طراحی و مدیریت شده است. حزب الله در زمستان سال 1384 میثاق نامه ای با طیف مارونی های لبنان به رهبری میشل عوان، رئیس جریان آزاد ملی لبنان امضا کرد که در نزدیکی مسیحیان و مسلمانان و نیز انسجام ملی و اتحاد و یکپارچگی لبنان در برون رفت از بحران های مذهبی، طایفه ای و سیاسی این کشور نقش بسزایی داشته است.
این تجربه موفق اینک با مدیریت حزب الله در مورد جریان اهل سنت تکرار می شود. این توافقنامه در شرایطی امضا شد که شمال لبنان و به ویژه منطقه طرابلس به عنوان کانون حضور نیروهای سلفی طی سالهای اخیر و مخصوصا دو سال گذشته با امواجی از خشونتها و درگیریهای مذهبی مواجه بوده است. امواج خشونتهایی که ریشه در اختلافات، تضادها و تعصبات مذهبی و دینی داشته است. این میثاق نامه که هشت بند را شامل می شود بر لزوم «حفظ حرمت خون مسلمان توسط مسلمان دیگر»، «امتناع از برافروختن آتش فتنه»، «تلاش برای از بین بردن اندیشه تکفیری»، «خودداری از تحریک»، «مقاومت منسجم در برابر طرحهای فتنه گرایانه آمریکا و رژیم صهیونیستی»، «حمایت قاطع از همدیگر در صورتی که طرف دیگر مورد ظلم قرار گرفت»، «عدم تحمیل افکار خود به طرف دیگر» و «تشکیل کمیته ای متشکل از علما قوم برای بررسی نقاط اختلافی میان شیعیان و اهل سنت» تاکید نموده است.
«ابراهیم امین السید»، رئیس دفتر سیاسی حزب الله از سوی این جنبش و «شیخ حسن الشهالی» به نمایندگی از سوی جریانهای سلفی اهل سنت این میثاق نامه را امضا کرده اند و در یک کنفرانس خبری مشترک تاکید کردند که این میثاق نامه با هدف پایان دادن به فتنه های مذهبی میان مسلمانان و محصور کردن اختلافات در چهارچوب علمایی میان طرفین امضا شده است.
بدیهی است که طراحان این پیمان نامه در جنبش حزب الله بیش از هر چیز در تنظیم مفاد آن بر آموزه های شریعت تکیه کرده اند که مهمترین و قدیمی ترین ضمانت اجرایی برای وحدت، انسجام و همزیستی مسالمت آمیز برای فرق اسلامی است.
صرف نظر از تاثیرات بلند مدت و کوتاه مدتی که این میثاق نامه در ایجاد وحدت و انسجام مذهبی در جامعه لبنان دارد، این حرکت، یک ابتکار عمل تاریخی و یک رویداد منحصر به فرد در صحنه تحولات خاورمیانه است که در جوامعی مشابه جامعه طرابلس که با اختلافات مذهبی موجود است می تواند تکرار شود. این طرح که عقبه ای موفق دارد و پیش از این به عنوان گام نخست در سه سال پیش میان حزب الله و مارونی های لبنان به اجرا درآمد در حقیقت بذر وحدت را در سرزمینی می افکند که طی چهار دهه گذشته کانون جنگهای طایفه ای و مذهبی بوده است. این ابتکار در جامعه ای مثل جامعه عراق که پس از اشغال توسط آمریکاییها درگیر جنگها و منازعات مذهبی بوده است قابل تعمیم است.
پیمان حزب الله و جریان سلفی لبنان با آنکه پس از انعقاد با موج استقبال از سوی محافل اسلامی در داخل لبنان و در محیط منطقه ای مواجه شد اما همچون بسیاری دیگر از اقدامات صلح طلبانه حزب الله از سوی برخی محافل مشکوک و مغرض داخلی و منطقه ای مورد تهاجم قرار گرفت. مخالفان این اقدام، محافل و مراکزی هستند که منافع خود را همچنان در استمرار اختلافات و نزاع های مذهبی جست وجو می کنند. همان هایی که پیش از پیمان دوحه قطر در خردادماه، قوای سیاسی خود را برای رویارویی مسلحانه با حزب الله به خیابانهای بیروت کشاندند برای شکست این حرکت تلاشهای خود را متمرکز کرده اند. این جریان که اکنون رسانه «العربیه» سخنگویی آن را به عهده دارند بسیج شده اند تا اجرای این میثاق نامه را که هدفی جز وحدت گروههای مذهبی و پرهیز از درگیری های فرقه ای ندارد ناکام بگذارند. آنها به دروغ در گزارشهای خود تبلیغ می کنند که این تفاهم نامه با اعتراض دیگر جریانها و گروههای سلفی لبنان مواجه شده است. چیزی که به دور از واقعیت است. اگر چه ممکن است با تحریک آنها چند نفر فریب خورده مواضعی مغایر با پیمان نامه مذکور اتخاد نمایند اما این نمی تواند اصل پیمان نامه را که نمایندگان رسمی دو جناح مذهبی شیعیان و اهل سنت آن را امضا کرده اند مخدوش نماید.
این تفاهم نامه که حاصل گفت وگوهای چند دور نمایندگان گروههای سلفی با حزب الله لبنان است بر یک تجربه موفق استوار است و آن تجربه ای است که حزب الله با جریان مارونی میشل عوان در زمستان 84 امضا کرد. بدون شک اگر این «گام دوم» با موفقیت برداشته شود و جریانهای سلفی در تور تبلیغات باندهای مذهبی و سیاسی که منافع خود را بر تداوم درگیریهای مذهبی می بینند قرار نگیرند می تواند در وحدت و انسجام ملی لبنان نقش مهم و بسزایی داشته باشد و حتی می تواند در سایر جوامع مثل عراق به عنوان یک تجربه موفق مورد توجه دولتمردان و سیاستمداران این کشور قرار گیرد.