روسیه در گرجستان، آمریکا را تحقیر کرد

رضا گرمابدرى
پیدا شدن دو شخصیت به نامهای گورباچف و یلتسین برای قرار گرفتن در مسند قدرت در شوروی یکی پیش از فروپاشی و دیگری پس از فروپاشی، بزرگترین خوش اقبالی آمریکایی ها در قرن اخیر بود و بداقبالی بزرگ آنها در همین محدوده زمانی این بود که آن روند با روی کارآمدن فردی به نام پوتین و قرار گرفتن در راس قدرت روسیه تداوم نیافت و آن حرکت به مسیری دیگر هدایت شد. رفتار پوتین از همان روزهای شروع به کار به عنوان رئیس جمهور روسیه نشان داد که او در پی ساختن روسیه جدید است. از نگاه وی روسیه جدید می بایست تمام ویژگیهای یک کشور تراز اول در حد رویارویی جدی با آمریکا را داشته باشد. آمریکایی ها که با فروپاشی شوروی برخلاف موضع اعلامی خود کار را پایان یافته تلقی نکردند، با در دست گرفتن مدیریت و هدایت انقلابهای مخملی در کشورهای منطقه قفقاز خواستند آخرین ضربات را بر پیکر بی جان روسهای سر بر آورده از جنازه شوروی سابق وارد کنند تا وارث شوروی مضمحل شده، هوس سر در آوردن در میان کشورهای قدرتمند جهان را از سر بیرون کند. روسها در اقدامی دو گانه ورود خود به مناسبات جهانی را آغاز کردند در اقدامی علنی همزمان با توسعه روابط با کشورها و ایفای نقش در مسایل منطقه ای و جهانی تعامل سنجیده و محتاطانه ای را با آمریکا شروع کردند و در اقدامی پنهانی و رویکردی سیاسی - امنیتی - نظامی به دقت مراقب مسایل منطقه ای بودند که آمریکایی ها برای به بند کشیدن روسها برنامه ریزی دقیقی نسبت به آن داشتند که بخشی از آن را به اجرا گذاشته بودند - مانند همسو کردن برخی از کشورهای نواستقلال قرار گرفته در پیرامون روسیه با خود از طریق انقلابهای مخملی و نیز گسترش ناتو به برخی از کشورهای نواستقلال یافته و به نوعی محاصره روسیه و اقدام به امضای توافقنامه استقرار سامانه دفاعی موشکی در لهستان و چک و ... - و پنهان و آشکار در تلاش بودند تا بخشهای دیگر را نیز به اجرا گذارند. روسها در اقدام پنهانی خود مترصد آن بودند تا اقدامی اشتباه از ناحیه یکی از کشورهای پیرامون روسیه و همگرا با غرب انجام گیرد تا آنها با حرکتی سریع برنامه خود را به اجرا گذارند. ارتش گرجستان در ده، دوازده روز پیش به منطقه اوستیای جنوبی برای سرکوب جدایی خواهان فرصت طلایی برای انجام اقدام بزرگ روسها که مدتها در انتظار آن بودند را فراهم ساخت و روسها با سرعت و قدرت تمام به این منطقه یورش بردند و با شکست نیروهای گرجی بخش قابل توجهی از سرزمین گرجستان را به تصرف خود درآوردند. روسها پس از تصرف اوستیای جنوبی شهرهای گوری، سناکی و بند پارتی گرجستان را نیز به تصرف خود در آوردند. سرعت عمل روسها و بهانه موجه ای که برای جنگ تبلیغاتی لازم بود و روسها آن را در اختیار داشتند به غربیها و به ویژه آمریکایی ها اجازه نداد تا از رسانه های خود در جهت تحریک افکار عمومی استفاده حداکثری کنند. بهانه موجه روسها ایجاد امنیت برای ساکنان اوستیای جنوبی بود که مورد تهاجم ارتش گرجستان قرار گرفته بودند و بسیاری از آنها دارای تابعیت روسی بودند.
عملیات سریع و مقتدرانه روسها آمریکایی ها را غافلگیر کرد تا جایی که آنها نتوانستند هیچ حرکت مثبتی را به نفع گرجستان انجام دهند. بلاتکلیفی آمریکا در واکنش لازم به اقدام متهورانه روسها ضربه سنگینی به موقعیت آمریکا در بین کشورهای هم پیمان خود در منطقه قفقاز بود. روسها با این اقدام آمریکایی ها را به شدت تحقیر کردند و کشورهای منطقه قفقاز هم متوجه شدند روسها برای حفظ موقعیت و برتری خود از آمادگی و توانایی لازم در حد انجام عملیات نظامی برخوردارند و غربیها هم با وجود ادعاهای ظاهری نمی توانند مانع تحرکات غیرمتعارف روسها شوند. روسها در حمله به گرجستان به آمریکایی ها تفهیم کردند که قدرت بلامنازغ منطقه قفقاز هستند و این کشورها نمی توانند بدون در نظر گرفتن منافع روسیه روابط خود با کشورهای خارج از منطقه را توسعه دهند به ویژه اینکه آن کشور رقیب روسیه، یعنی آمریکا و غرب باشد. وزیر دفاع آمریکا در واکنشی نشان داد که به خوبی متوجه این نکته شده است. رابرت گیتس در این خصوص گفت: «روسها احساس می کنند در جریان تجزیه شوروی امتیازات زیادی به زور از آنها گرفته شده است و اکنون سعی دارند آن را جبران کنند. روسیه سعی می کند موقعیت بین المللی خود را بار دیگر مورد تاکید قرار دهد. گرجستان نیز به خاطر تلاشهایش برای پیوستن به غرب و به خصوص پیمان ناتو تنبیه می شود.»
در روز پنجم جنگ که ارتش گرجستان تسلیم برتری ارتش روسیه شده بود، میخائیل ساکاشویلی رئیس جمهور شکست خورده گرجستان با انتقاد شدید از عملکرد دولتهای غربی در قبال ورطه ای که وی در آن گرفتار شده بود، عباراتی را بر زبان آورد که نشان می داد روسیه به هدف اصلی خود از این تهاجم نظامی دست یافته است وی گفت: «غرب در این جنگ ما را تنها گذاشت. تاکنون تنها چیزی که از جامعه بین المللی دریافت کرده ایم، بیانیه بوده است. این اظهارات دقیقا همان پیامی بود که روسها قصد داشتند از زبان یک رئیس جمهور متحد غرب و به ویژه آمریکا برای رهبران سایر کشورهای منطقه قفقاز که با امید حمایت آمریکا و غرب در تلاش برای فاصله گرفتن از روسها هستند، بیان شود. اظهارات کم وبیش تند مقامات آمریکایی از جمله بوش، دیک چنی و رایس نه تغییری در مواضع روسها ایجاد کرد و نه دلگرمی و التیامی برای گرجستان قربانی شده به همراه داشت. در خوشبینانه ترین حالت چنانچه اوستیا و آبخازیا از گرجستان جدا نشوند و ساکاشویلی از قدرت حذف نشود و همه چیز به وضعیت پیش از جنگ بازگردد باز هم روسها پیروز میدان و آمریکایی ها و غرب شکست خوردگان آن هستند، زیرا اقدام قاطعانه روسها رهبران سایر کشورهای منطقه را آنقدر محتاط کرده است که وجود روسیه قدرتمند را در محاسبات خود فراموش نکنند و چه بسا روسها در این مقطع به بیشتر از این نمی اندیشند.